Dinsdag 14/07/2020

De tuinen van Wonderland

Volgende week woensdag, 14 januari, is het precies honderd jaar geleden dat Charles Lutwidge Dodgson overleed. Hij was een niet onverdienstelijk wiskundige en logicus, verbonden aan de universiteit van Oxford, en een getalenteerd amateurfotograaf, op een ogenblik dat de fotografie nog in haar kinderschoenen stond. Maar vooral was hij Lewis Carroll, het pseudoniem waaronder hij het misschien wel beroemdste kinderboek ter wereld schreef: Alice in Wonderland.

Paul Geerts

Als Charles Lutwidge Dodgson (°1832) alleen boeken had geschreven over ingewikkelde wiskundige en logische vraagstukken, dan zou vandaag niemand nog over hem praten. En ook zijn foto's, meestal van jonge meisjes, dikwijls in provocerende houdingen en soms in hun blootje, zouden vandaag wellicht veeleer een reden zijn om hem aan te klagen wegens pedofilie dan om met groot vertoon de honderste verjaardag van zijn overlijden te vieren.

Het is echter niet zozeer de wereldvreemde en stotterende wiskundeleraar of de neurotische meisjesgek die dit jaar wordt herdacht, als wel zijn alter ego Lewis Carroll, de schepper van De avonturen van Alice in Wonderland en Achter de Spiegel.

"Went over with Southey (een student geneeskunde en vriend van Dodgson, PG) in the afternoon to the Deanery. The three little girls were in the garden most of the time, and we became excellent friends. We tried to group them in the forground of the picture, but they were not patient sitters. I mark this day with a white stone," zo noteerde Dodgson op 24 april 1856 in zijn dagboek. De witte steen waarmee hij die dag markeerde, betekende dat het een speciale dag was geweest. Hoe speciaal zou ook hij zich pas later realiseren.

De drie kleine meisjes over wie hij het had en van wie hij een aantal foto's had genomen, waren Lorina, Alice en Edith Liddell, de dochters van de dekaan van Christ Church, het universitaire college waar Dodgson wiskunde doceerde en waar hij ook woonde. Alice was toen net vier geworden, Lorina was zes en Edith moest nog drie worden.

Vanuit zijn kamertje naast de bibliotheek van Christ Church kon hij de meisjes Liddell gadeslaan terwijl ze speelden in de grote tuin van de Deanery, de ambtswoning van de decaan. Naarmate hij ze beter leerde kennen, bracht hij meer tijd met hen door in de tuin en vertelde hun allerlei verhaaltjes, ze speelden er croquet (Dodgson vond voor hen zelfs een speciaal spel uit, Croquet Castles) en organiseerden er hele verkleedpartijtjes, die dan door Dodgson werden gefotografeerd. Soms tot ongenoegen van hun moeder, die de ongehuwde Dodgson eigenlijk maar een vies mannetje vond en die vooral niet erg te spreken was over zijn fotografie.

Op een bepaald ogenblik zou ze zelfs elke omgang met hem verbieden. Maar gelukkig vertrokken de decaan en zijn vrouw toen net enkele maanden op reis, en liet de gouvernante van de kinderen Dodgson vrij spel (die gouvernante, Miss Prickett, zou later model staan voor de rode koningin uit Achter de Spiegel). In die periode nam hij de kinderen geregeld mee uit op boottochtjes op de Theems, iets wat hij jarenlang zou blijven doen. Het is trouwens op een van die boottochtjes dat Dodgson begon zijn drie jonge vriendinnetjes de avonturen in Wonderland te vertellen. Hij beloofde Alice om ze op te schrijven.

De tuin van de Deanery en de directe omgeving van Christ Church zijn prominent aanwezig in het Wonderland waarin Alice haar bizarre avonturen beleeft. "Ze knielde neer en keek door het gangetje in de mooiste tuin die je ooit hebt gezien," zo begint haar tocht in Wonderland. "Wat wilde ze graag weg uit die donkere gang, en ronddwalen tussen die bonte bloembedden en die koele fonteinen, maar ze kreeg haar hoofd niet eens door de deuropening." Het lijkt wel of Dodgson vanuit zijn duffe studeerkamertje wil ontsnappen naar de tuin van de Deanery.

De kastanjeboom met de horizontale tak waarop de Cheshire Cat zit die Alice de weg wijst in Wonderland, staat vandaag nog in de tuin, precies zoals hij door Carroll werd getekend. Net zoals de eeuwenoude oosterse plataan, Pocock's plane uit Wonderland, die dateert van 1636.

Verschillende passages uit Alice in Wonderland en het vervolgverhaal Achter de Spiegel spelen zich af in de meadow, een vochtig stuk grasveld naast Christ Church waar de meisjes Liddell de zomermiddagen doorbrachten om de studenten niet te storen met hun lawaai, en waar Dodgson hen geregeld gezelschap kwam houden.

Wanneer u in april of mei in Oxford bent, moet u zeker die meadow bezoeken, waar op dat ogenblik duizenden fritillaria's bloeien. Die fritillaria's staan trouwens afgebeeld op het glas-in-loodraam van St. Catherine in de kathedraal van Christ Church. Dit raam werd ontworpen door de prerafaëliet Burne-Jones en is opgedragen aan Edith Liddell, de jongste zus van Alice - 'Tertia' in Carrolls boeken.

De meisjes Liddell en Alice in het bijzonder waren niet de enige jonge meisjes die Dodgson frequenteerde. "Hij voelde zich het best in gezelschap van jonge kinderen, vooral meisjes, want aan jongens had hij een hekel," aldus een van zijn biografen, die opmerkt dat de baby die in de armen van Alice in een varkentje verandert niet toevallig een jongetje is.

"Zijn collega's waren eraan gewend geraakt dat er bijna dagelijks kinderen naar zijn kamers in Christ Church kwamen, die bijwijlen dan ook veel weg hadden van een speelgoedwinkel." Hij had er ook een hele verzameling kleren waarmee zijn jonge vriendinnetjes zich konden verkleden, zodat hij hen nadien kon fotograferen.

In 1870 leerde hij in Oxford de markies van Salisbury kennen, de latere eerste minister. Toen Dodgson uitgenodigd werd om in in diens familiekasteel, Hatfield House in Hertfordshire, te komen logeren, raakte hij bevriend met de dochtertjes van de markies. Hij verbleef in de daaropvolgende jaren geregeld in Hatfield House, in gezelschap meestal van de dochtertjes, aan wie hij de verhalen uit Sylvie and Bruno, een minder beroemd en nogal moraliserend verhaal, voor het eerst vertelde.

"The appetite of the party for stories is insatiable," zo noteerde hij in zijn dagboek, vergezeld van een 'witte steen'. Naar alle waarschijnlijkheid heeft Carroll met zijn jonge vriendjes ook uren doorgebracht in de grote doolhof van taxus die in 1840 was aangelegd naar aanleiding van een bezoek van koningin Victoria, maar in zijn tijd al volgroeid was.

De tuinen van Hatfield House, waarvan de oudste gedeelten dateren uit het begin van de zeventiende eeuw, behoren tot de spectaculairste van Engeland. Maar zoals ze er vandaag uitzien, zijn ze grotendeels het werk van de huidige markiezin van Salisbury die het domein sinds vijfentwintig jaar bewoont. Zij liet er ook een historisch getrouwe reconstructie aanleggen van een zogeheten knot garden, een knopentuin. Dit is een formele tuin met patronen van lage buxushaagjes, waartussen alleen planten groeien die reeds in de zestiende en de zeventiende eeuw in Engeland bekend waren, zoals kerstrozen, primula's, sedums, narcissen en tulpen. De allereerste tulpen die ooit in Engeland groeiden, werden overigens in Hatfield aangeplant, in de zeventiende eeuw. In deze knot garden ligt ook een kleine doolhof.

"It is my dream that one day the gardens will (...) become again a place of fancies and conceits, where not only pleasure and peace can be found, but a measure of surprise and mystery."

De recentste (en veelgeprezen) vertaling van Alice's Adventures in Wonderland en Through the Looking-Glass is van de hand van Nicolaas Matsier: De avonturen van Alice in Wonderland & Achter de Spiegel, uitgegeven bij Van Goor, Amsterdam, met de originele illustraties van Sir John Tenniel. Matsier publiceerde in 1996 ook de essaybundel Alice in Verbazië, uitgegeven bij De Bezige Bij, Amsterdam. De tuinen van Christ Church en van the Deanery zijn één zondagmiddag per jaar geopend voor het publiek, meestal rond 15 augustus. De meadow, de bloemenweide rond Christ Church, is vrij toegankelijk. De tuinen van Hatfield House (Hatfield, zo'n 25 kilometer ten noorden van Londen) zijn dagelijks geopend van 25 maart tot de tweede zondag van oktober van 11 tot 14 uur. De oostelijke tuin (met onder meer een formele parterre, de grote doolhof, de moestuin en de boomgaard) is privé en is alleen op 's maandags van 14 tot 17 uur geopend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234