Zaterdag 24/07/2021

De tuin te boek

Naar jaarlijkse gewoonte geven we rond de boekenbeurs een overzichtje van onlangs verschenen tuinboeken. Dat zijn er opnieuw heel wat, waaronder andermaal een groot aantal die nauwelijks het lezen, laat staan het kopen waard zijn. Maar er zijn gelukkig ook enkele zeer lezenswaardige tuinboeken en naslagwerken verschenen.

Tuinieren op stand

"Er zijn nuttige tuinboeken vol handige tips en waardevolle informatie en er zijn tuinboeken die voornamelijk uit mooie plaatjes bestaan. Er zijn boeken over stadstuinen en over boerderijtuinen, over tuinen in Friesland en tuinen in Limburg, over Japanse en Chinese tuinen, over kantoortuinen, watertuinen, rotstuinen en volkstuinen. Maar al die boeken hebben één ding gemeen: je kunt er maar zelden om lachen. Tuinieren is een zaak van bittere ernst, zo lijkt het, en zelfs de geringste glimlach is verboden. Dit boek is een steen die met een flinke plons in de stille, ernstige tuinvijver terechtkomt. Het steekt de draak met tuinierende trendvolgers en botanische tuinsnobs." Dat schrijft de Nederlandse tuinauteur Romke van de Kaa in zijn woord vooraf bij het schitterende en bijwijlen hilarische boekje over snobisme in de tuinwereld Tuinieren op stand van de Britse journalist James Bartholomew. Ik liet me enkele jaren geleden uitgebreid inspireren door dit boekje voor mijn artikelenserie over 'De klassenstrijd in de tuin' die in deze krant verscheen. Nu het in het Nederlands is vertaald, kan iedereen er plezier aan beleven.

Bartholomew beschrijft met een typisch Brits gevoel voor humor de 'klassenstrijd' die momenteel in de tuin woedt, tussen enerzijds de gedistingeerde snobs en anderzijds het gewone volk. Nergens vind je zo veel snobisme als in de tuin, is zijn stelling. Wat hij uitgebreid illustreert met tal van voorbeelden van de proletarische dahlia en de schreeuwerige goudsbloemen die uit de snobtuin worden gebannen, waar dan wel de botanische zeldzaamheden worden aanbeden. Het voornaamste kenmerk daarvan is vaak dat ze nauwelijks bloeien en dikwijls moeilijk te onderscheiden zijn van ordinair onkruid, zo weet Bartholomew. De auteur beantwoordt alle vragen waarmee trendgevoelige tuiniers worstelen, zoals welke bomen, hagen en bloemen ze wel en niet kunnen planten, of witte plastic tuinstoelen mogen, of ze een tuinkabouter of een antiek beeld op het gazon moeten zetten, welke tuinbeurzen ze moeten bezoeken, welke boeken ze moeten lezen, enzovoorts.

Hoewel de voorbeelden die hij geeft vaak typisch Brits zijn en ook de tuincoryfeeën die hij over de mangel haalt, zoals Penelope Hobhouse of Rosemary Verey, ook uit Engeland komen, zal ook de niet-Engelse lezer zich perfect herkennen in en om de haverklap moeten lachen met de situaties en de personen die door Bartholomew te kijk worden gezet. Hopelijk kan dit boekje een klein beetje bijdragen tot een minder krampachtige en iets ontspannender manier van omgaan met de tuin.

Getemde wildernis

Enkele jaren geleden zorgde de Nederlandse kweker en tuinauteur Romde van de Kaa voor sensatie. Van zijn eerste boek, Buiten de Perken, werden een paar tienduizenden exemplaren verkocht en het stond wekenlang nummer één in de hitparade van de non-fictieboeken in bladen als Vrij Nederland en het NRC-Handelsblad. Dat was nooit gebeurd met een tuinboek. Een tuinboek bovendien zonder enig plaatje, alleen maar tekst. Intussen is van de Kaa gestopt met zijn kwekerij en heeft hij zich helemaal toegelegd op de tuinschrijverij.

Zopas verscheen een nieuw boek, Getemde Wildernis, dat helemaal is opgevat als Buiten de Perken. Het gaat om korte stukjes waarin van de Kaa zijn plantenliefdes en voorkeuren maar ook zijn kleine en grote ergernissen over het tuinsnobisme beschrijft. Van de Kaa weet, als kweker die ook jarenlang als tuinman heeft gewerkt in beroemde tuinen als Wisley en Great Dixter in Engeland, waarover hij praat en schrijft, iets wat niet van alle tuinauteurs kan worden gezegd. Zijn boeken bieden dan ook een schat aan deskundige informatie waarbij hij soms platgetreden paden verlaat en niet aarzelt om heilige huisjes te bestormen. Maar vooral schrijft hij met een zeldzaam gevoel voor humor en zelfrelativering, twee gaven die in tuinenland veel te weinig worden gecultiveerd. Een absolute aanrader.

Flora van de lage landen

Dit prachtige fotoboek over de Nederlandse en Vlaamse Flora vormt de gedrukte neerslag van de Interactieve Flora van Nederland en Vlaanderen op cd-rom die enkele jaren geleden werd ontwikkeld aan de universiteit van Nijmegen ten behoeve van het onderwijs. In deze gedrukte versie voor het grote publiek werden niet alle gegevens uit de cd-rom opgenomen, maar het vormt toch een bijzonder interessant naslagwerk.

In tegenstelling tot de wetenschappelijke flora's zoals die van Heukels of van Thijsse & Heimans zijn de planten in deze flora niet geklasseerd volgens de familie (waardoor men eerst al moet weten tot welke familie een plant behoort om hem te vinden), maar volgens de gebruiksvriendelijkere (bloem)kleur. Planten zonder bloem of met nauwelijks zichtbare bloemen zijn in een aparte categorie opgenomen. Binnen de kleurgroepen zijn de soorten gerangschikt volgens het aantal bloemdekbladen of het aantal kroonbladen, waardoor men vrij gemakkelijk de gezochte soort zal vinden, mede aan de hand van de kleurenfoto die van elke plant wordt afgedrukt. Het gebruik van kleurenfoto's in plaats van een lijntekening zoals in de wetenschappelijke flora's, vergemakkelijkt ook het gebruik in hoge mate. Het is niet de volledigste maar zonder enige twijfel wel de meest gebruiksvriendelijke flora voor inheemse planten in België en Nederland.

In totaal worden in dit boek meer dan 1.300 wilde plantensoorten uit België en Nederland beschreven, met voor elke plant een foto, tientallen botanische gegevens (bloeiwijze en -tijd, bladstand, worteltype, enzovoorts), hun natuurlijke verspreidingsgebied en vaak ook een verklaring van de naam en hun gebruik in de (volks)geneeskunde, de keuken of de industrie.

Tuinpoëzie

De tuin heeft altijd en overal dichters geïnspireerd. Sinds de tuin bestaat, zijn er tuingedichten. Tuinen, bloemen en bomen staan in alle culturen symbool voor de schoonheid en de aardse genoegens, de tuin is een van de krachtigste metaforen voor zowat alle aspecten van het leven: het is een plaats van liefde en wellust, van schoonheid en verval, van fysieke arbeid en geestelijke reflectie, een plaats waar natuur en cultuur elkaar ontmoeten. In deze bloemlezing heeft ondergetekende de honderd mooiste tuingedichten uit de Nederlandstalige literatuur van de negentiende en twintigste eeuw samengebracht. Daaronder veel bekende gedichten van onze grootste dichters, maar ook heel wat minder bekende parels van vroeger en nu.

Salvia, bamboe en pioenen

Dit jaar verschenen bij de Nederlandse uitgeverij Schuyt drie nieuwe deeltjes in de onvolprezen serie plantengidsen 'voor liefhebbers en vakmensen': een prachtig boek over salvia's en een over pioenen en al even prachtig boek over bamboe. Eerder verschenen al deeltjes over hosta, helleborus, tuingeraniums en clematis, stuk voor stuk onmisbare gidsen voor mensen die geïnteresseerd zijn in deze plantenfamilies. Zoals altijd bij deze uitstekende gidsen gaat het ook deze keer om vertalingen uit het Engels geschreven door een specialist van de besproken plantengroep.

Het salviaboek is geschreven door de Britse salviaspecialist John Sutton. Dit overvloedig geïllustreerde boek geeft een volledig overzicht van het salviageslacht, met gedetailleerde informatie over die salvia's die in ons land kunnen worden gebruikt en ook verkrijgbaar zijn. Verder bevat het boek veel praktische tips over verzorging en kweken van salvia's, over hun aanwending in de tuin en de bestrijding van mogelijke kwalen. Verder worden de geschiedenis van de salvia's en hun culinaire en medicinale kwaliteiten beknopt beschreven. Roger Bastin, van de gelijknamige Nederlandse kwekerij gespecialiseerd in onder meer salvia's, zorgde voor een hoofdstukje over salvia's in Nederland en België.

Het pioenenboek is van de hand van Martin Page. Naast de geschiedenis van de pioenen en hun botanische kenmerken wordt uitgebreid ingegaan op de teelt en de verzorging van de pioenen en mogelijke plagen. Het grootste deel van het boek is echter gewijd aan een gedetailleerde beschrijving van de wilde soorten, de cultivars en de hybriden van de Paeonia lactiflora en van de boompioenen. Het boek besluit met een overzichtje van tuinen en gespecialiseerde kwekers waar pioenen kunnen worden bekeken en gekocht, ook in België en Nederland.

Het bamboeboek volgt het traditionele stramien met een historisch en botanisch overzicht van de bamboe, hun verzorging en vermeerdering (waarbij nijpende problemen als het extreme woekergedrag van bepaalde soorten en de gevreesde bloei niet uit de weg worden gegaan), hun gebruik in de tuin en ten slotte een zeer gedetailleerde beschrijving met tal van foto's van de vele soorten en cultuurvariëteiten. Het boek besluit met een lijst van tuinen waar bamboes te zien zijn en een overzicht van bamboekwekers en bamboeverenigingen, ook in België en Nederland. Interessant is ten slotte ook de tabel met bamboes voor speciale doeleinden, zoals bijvoorbeeld voor hagen, diepe schaduw of als bodembedekker.

Wie meer wil weten over bamboe, pioenen en salvia's kan ik deze boeken niet genoeg aanbevelen.

Historische azalea's

De 'Harde Gentse Azalea's', ooit de trots van de Gentse hoveniers, zijn stilaan terug van weggeweest. Dat is in hoge mate te danken aan de inspanningen van drie gepensioneerde amateurs, Leon De Clercq, Jos Delvaux en Albert De Raedt. Zij hebben de voorbije jaren over heel de wereld die winterharde azalea's opnieuw opgespoord en weer in cultuur gebracht. Albert de Raedt heeft nu een uitvoerig geïllustreerd boek geschreven over de geschiedenis van die Harde Gentse met een gedetailleerde beschrijving van alle soorten die destijds werden gekweekt en waarvan er nog veel niet zijn teruggevonden en misschien definitief zijn verdwenen. Het is een mooi boek over een stukje cultureel erfgoed van Vlaanderen.

Wie die Harde Gentse in de eigen tuin wil aanplanten, kan ik het praktisch gerichte boek van Bladverliezende Azalea's van Heidi Goethals en Frans Schuit aanraden. Hierin worden de voornaamste winterharde azalea's (naast de Harde Gentse ook de Rustica-, Mollis, Occidentalis- en Viscosa-azalea's) beschreven en wordt uitgebreid ingegaan op teeltvereisten en verzorging en op het gebruik van azalea's in de tuin. Beide auteurs zijn gepassioneerde amateurs die uit ervaring spreken.

In dezelfde sfeer ligt het boek Rododendrons en azalea's van de Britse kweker Kenneth Cox. Dit boek geeft een vrij volledig overzicht van alles wat u moet weten als u rododendrons en/of azalea's wil kweken (standplaats, grondvereisten, verzorging, vermeerderen, ziekte, enzovoorts). Ook gaat de auteur in op het vormgeven met rododendrons en geeft hij een mijns inziens iets te beknopt en nogal sterk Brits gekleurd overzicht van de interessantste soorten en cultuurvariëteiten.

Verrassende eenjarigen

Eenjarige bloemen worden in de tuin nog steeds stiefmoederlijk behandeld. Vraag om het even welke tuinier om voor de vuist weg een paar eenjarigen op te noemen, en hij of zij komt waarschijnlijk niet veel verder dan een tiental soorten, terwijl er vele tientallen de moeite waard zijn om te zaaien of te planten. Gelukkig groeit de interesse voor deze één- en tweejarigen, mede dank zij de niet-aflatende inspanningen van geïnspireerde kwekers zoals de Nederlandse pionier Rob Leopold en Lieve Adriaensens van kwekerij Silene in ons land.

In dit van oorsprong Engelse boek geven de auteurs tal van concrete tips om eenjarigen te gebruiken in de tuin, in combinatie met bollen en vaste planten, in een bloemenweide en in aparte plantvakken of als snijbloemen of in plantenbakken. En van de grote voordelen van deze planten is dat ze in één seizoen volwassen worden en prachtig bloeien, maar ook dat vele zich spontaan uitzaaien en de daaropvolgende jaren op alle mogelijke plaatsen uitkomen en soms voor verrassende effecten kunnen zorgen. Dit is zeker niet het definitieve boek over eenjarigen, maar voor mensen die met dit soort planten willen experimenteren, bevat het wel heel wat interessante informatie.

Boeiende pelargoniums

De tijd om pelargoniums te kiezen is nu wel voorbij, maar wie zich volgend jaar pelargoniums wil aanschaffen en wel eens iets anders wil dan de naamloze cultivars die in de meeste tuincentra voor een appel en een ei worden aangeboden, moet dit boek zeker kopen. Ook wie pelargoniums uit een verkeerd begrepen snobisme afdoet als 'vulgair' of 'uit de tijd' zou ik dit boek aanraden. De Britse Hazel Key, houdster van de Britse National Pelargonium Collection, geeft hierin een uitstekend overzicht van de honderden soorten, kruisingen en cultivars. Het is op de eerste plaats een soort fotoboek met een afbeelding van alle besproken planten. Soms zijn de foto's niet van zo'n goede kwaliteit, maar doorgaans is de kwaliteit uitstekend. Wie niet goed vertrouwd is met het pelargoniumgeslacht en bereid is zijn vooroordelen opzij te zetten, zal versteld staan van de grote verscheidenheid in bloem- en bladkleuren en -vormen en zal moeten toegeven dat pelargoniums helemaal niet vulgair of uit de tijd zijn. Veel van de hier voorgestelde planten zijn in ons land niet gemakkelijk te krijgen, maar de meeste zal u wel vinden bij de gespecialiseerde pelargoniumkwekerij van Katrien Michiels in Koningshooikt (Lier).

Hopelijk draagt dit boek ertoe bij dat de pelargoniums de aandacht krijgen die ze verdienen en dat tuincentra meer en meer soorten en cultivars gaan aanbieden.

Elegante rozen

In het boek Louis Lens, de elegantie en de roos beschrijft Ivo Pauwels het boeiende levensverhaal van de Belgische rozenkweker en -veredelaar Louis Lens en zijn rozen. Het boek bevat heel wat biografische gegevens over de 'gentleman-kweker' Louis Lens en over de manier waarop hij, bijna tegen wil en dank, in de rozenwereld is terechtgekomen. Maar het gaat vooral over de wereld van de roos die Lens mee heeft vormgegeven, over zijn nooit beëindigde zoektocht naar steeds nieuwe rozen, over zijn enorme kennis van en liefde voor rozen. Het is een prachtig lees- en kijkboek over een uniek figuur uit de Belgische plantenwereld dat niet alleen rozenliefhebbers zal boeien.

Plantenvinder

De nieuwste editie 2000-2001 van de Plantenvinder voor de lage landen bevat meer dan 50.000 verschillende planten, met aanduiding van de kwekerijen waar ze in Nederland of België te koop zijn. Het overzicht omvat niet alleen het hele gamma vaste planten, maar ook één- en tweejarigen, bollen en knollen, niet-winterharde kuipplanten, vijverplanten, struiken, bomen en zelfs groenten. Zo telde ik bijvoorbeeld niet minder dan een goede honderd verschillende tomaten- en slasoorten, een veertigtal uien en wortelen, enzovoorts. Om maar te zeggen dat het aanbod werkelijk gigantisch is. Planten die wegens hun kwaliteiten zijn onderscheiden door de Koninklijke Vereniging voor Boskoopse Culturen of door de Britse Royal Horticultural Society zijn speciaal gemerkt.

Dit soort boeken is misschien minder bedoeld voor de doorsneetuinier, maar veeleer voor de bijna fanatieke plantenliefhebber die altijd op zoek is naar iets nieuws of iets zeldzaams. Voor dat type tuinier is het een onmisbaar werkinstrument. De gewone hobbytuinier die minder goed thuis is in de kwekerswereld vindt in dit boek echter zeker een kweker in zijn buurt waar hij terechtkan met zijn plantenwensen. Het is ook een interessant naslagwerk om de schrijfwijze van bepaalde planten te controleren. Het is bovendien spotgoedkoop: nauwelijks 498 frank voor een boek van ruim vijfhonderd pagina's.

Toch een paar kritische kanttekeningen. Ik blijf het storend vinden dat de lijst met de afkortingen van de geciteerde kwekers alleen achteraan is opgenomen, zodat je permanent moet zitten bladeren om te weten wie wie is. Een eenvoudig inlegblad zou dit euvel verhelpen. Tweede en belangrijker euvel is de toch nog steeds povere aanwezigheid van Belgische kwekers. Dit boek presenteert zich weliswaar als de plantenvinder voor de lage landen, maar het zuidelijk gedeelte is blijkbaar nog grotendeels terra incognita voor onze noorderbuurse tuinspecialisten. Met een dertigtal Vlaamse kwekers (op de 140) is er toch al enige vooruitgang in vergelijking met vorige edities. Het is mij ook niet altijd duidelijk waarom bepaalde kwekerijen wel worden vermeld en andere, die met veel meer redenen in dit soort boek zouden moeten worden opgenomen, ontbreken. Ik ken verscheidene goede kwekerijen die een uitgebreide catalogus hebben maar toch in dit boek ontbreken. Overigens zou ook de lijst met nuttige adressen achteraan in het boek wel eens moeten worden geactualiseerd.

Een van de komende weken stel ik nog enkele nieuwe boeken over tuinarchitectuur voor.

- James Bartholomew, Tuinieren op stand, Uitg. Balans Amsterdam 2000, ISBN 90 5018 520 7

- Romke van de Kaa, Getemde wildernis, Uitg. Contact Amsterdam (voor België Veen uitg. Antwerpen), 2000, ISBN 90 254 1228 9

- Paul Geerts, Een tuinman is een dichter, de 100 mooiste tuingedichten, Uitg. Lannoo Tielt, 2000, ISBN 90-209-3982-3 1.-

- Jan Marijnissen, Flora van de lage landen, uitg. Tirion Baarn/Aalst, 2000, ISBN 90 4390 075 3 2.

- Michael Bell, Bamboe, Gids voor liefhebbers en vakmensen, Uitg. Schuyt Haarlem, (voor België: Denis Antwerpen), 2000, ISBN 90-6097-548-0

- John Sutton, Salvia's. Gids voor liefhebbers en vakmensen, Uitg. Schuyt Haarlem (voor België: Denis Antwerpen), 2000, ISBN 9060975553 1.

- Martin Page, Pioenen, Gids voor liefhebbers en vakmensen, Uitg. Schuyt Haarlem (voor België Denis Antwerpen.), 2000, ISBN 90-6097-506-5

- Michael King & Marion Nickig, Verrassende eenjarigen, Uitg. Terra/Lannoo, 2000, ISBN 90 6255 946 8

- Kenneth Cox, Rododendrons en azalea's, Uitg. Schuyt & Co Haarlem (voor België: Denis Antwerpen), ISBN 90 6097 562 6

- Heidi Goethals & Frans Schuit, Bladverliezende Azalea's, Uitg. Kosmos-Z&K Uitgevers Utrecht/Antwerpen, 1999, ISBN 90 215 3099 6

- Albert De Raedt & Sabine De Groote, De Harde Gentse, Uitgegeven in eigen beheer maar verdeeld door Lannoo Tielt, 2000

- Hazel Key, 1001 Pelargoniums te kijk, Uitg. Gottmer, Haarlem (voor België: Denis, Antwerpen), 2000, ISBN 90 257 3091 4

- Ivo Pauwels, Louis Lens. De elegantie van de roos, uitg. Lannoo Tielt, 2000, ISBN 90-209-3919-X

- Plantenvinder voor de Lage Landen, Uitg. Terra Warnsveld (voor België: Lannoo Tielt), 2000, ISBN 90 6255 936 0

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234