Maandag 28/11/2022

De troefkaarten van de euro

Een handvol mensen houdt de toekomstkansen van de eurozone in zijn handen. Slechts enkele politici, bankiers en topeconomen beslissen dezer dagen over het lot van de Grieken, en over de gevolgen die hun lotgevallen voor de hele muntunie kunnen hebben.door frank Demets

George Papandreou (59)

de vadermoordenaar

Terwijl zijn land steeds verder richting afgrond gleed, had de Griekse premier Papandreou eigenlijk zijn 59ste verjaardag te vieren. Hij heeft de tijd gebruikt om zijn minister van Financiën te vervangen door zijn defensiecollega Evangelos Venizelos. Die trok gisteren naar de vergadering van ministers van Financiën van de eurozone in Luxemburg met een lichtjes geamendeerd besparingsplan dat in de komende vijf jaar nieuwe belastingen uitschrijft, privatiseert en bespaart in overheidslonen en sociale zekerheid.

Gisteren pleitte Papandreou in het parlement voor dat herstelplan. "De gevolgen van een bankroet of een uitstap uit de eurozone zouden catastrofaal zijn voor onze huishoudens, onze banken en de geloofwaardigheid van ons land." Papandreou's herstelplan van 28 miljard euro is de levenslijn van de Grieken om in de eurozone te kunnen blijven. De besparingsronde is namelijk een must als de Grieken aanspraak willen maken op een nieuwe lening van 12 miljard van de EU en het IMF. Dat Griekenland daarvoor grof zal moeten hakken in de lonen en de sociale voorzieningen, ook. Voor Papandreou moet het een spagaat tussen twee stoelen lijken: ofwel kiest hij voor het bloedbad in de hoop dat zijn land het overleeft; ofwel moet hij het sociale stelsel dat wijlen zijn vader in moeilijke omstandigheden heeft opgebouwd, door de mangel halen.

John Lipsky (64)

de overgangspaus

Als de ministers van Financiën van de eurogroep gisteravond naar verwachting hebben beslist een nieuwe tranche van 12 miljard euro aan de Grieksen te storten, moet ook het Internationaal Muntfonds 1,3 miljard euro ophoesten. Allicht zal John Lipsky dat met de glimlach doen. Sinds de nummer twee van het IMF de verguisde Fransman Dominique Strauss-Kahn opvolgde aan de top, is hij altijd braafjes het pad gevolgd dat zijn oude baas voor hem heeft uitgestippeld. In ruil voor pakken IMF-geld stelde Lipsky ook systematisch minder stringente eisen dan de eurozone. Tot groot ongenoegen van sommige leden, die hunkeren naar een harde hand die de open portemonnee voor de Grieken dichtknijpt.

Als het IMF straks die 1,3 miljard euro overmaakt, zullen de Grieken al dertig keer hun IMF-quotum aan leningen ontvangen hebben. Dat hoeft juridisch geen probleem te zijn, lenen mag, zolang er maar geen gerede twijfel over de terugbetaling van de lening bestaat. Maar het wordt wel een politiek probleem als Griekenland zijn economische doelstellingen blijft missen. Maar dat zal allicht iemand anders' probleem zijn, want de opvolger van Lipsky wordt in principe tegen het einde van de maand benoemd.

Baudouin Prot (60)

de pineut

De Griekse crisis is evenveel een crisis van de banken als een van de overheidsschuld aan het worden. En daarom ook die van Baudouin Prot. Als Europese politici straks hun bankiers onder druk zullen zetten om voor 30 miljard aan Grieks obligatieleningen stilzwijgend met zeven jaar te verlengen zonder daar hogere kosten voor aan te rekenen, zit Prot op de eerste rij. Zijn BNP Paribas is verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de 49 miljard euro die Franse banken volgens de Bank voor Internationale Betalingen aan de Grieken hebben geleend. Daarnaast zit er nog 30 miljard bij Duitse en 14 miljard bij Britse banken.

De hand niet naar de Grieken uitsteken, helpt Prot en zijn collega's ook geen stap vooruit. Als Griekenland valt, dreigt er namelijk een nieuwe bankencrisis. Wellicht zouden de banken een Grieks faillissement nog kunnen overleven. De besmetting die erop zou kunnen volgen allicht niet. Als een nieuwe crisis Portugal onderuit zou halen, dreigen de Spaanse banken 79 miljard tekort te komen, de Duitse 38, de Franse 24 en de Britse 22. Als Griekenland de Ieren meetrekt, dreigen Britse banken 145 miljard en Duitse banken 119 miljard Ierse staatsschuld te moeten afboeken.

En ook dat is nog maar een peulschil in vergelijking met wat een dreigend Spaans faillissement teweeg zou kunnen brengen.

Jean-Claude Trichet (68)

de loodgieter

"De eurozone is een stabiele en geloofwaardige munt. Het begrotingstekort van de eurolanden bedraagt gemiddeld maar de helft van dat van Japan of de VS." Het was een boodschap van opmerkelijk optimisme dat Jean-Claude Trichet, de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) in het Duitse Kiel verkocht probeerde te krijgen. Trichet en zijn ECB hebben de jongste maanden herhaaldelijk loodgieter voor het financiële systeem gespeeld. Ze leverden rechtstreekse noodlijnen aan Griekenland, Ierland of Portugal, kochten onverkoopbaar staatspapier op en openden liquiditeitslijnen voor hun overheden en banken.

Maar intussen heeft Trichet voor 190 miljard Grieks staatspapier en leningen aan Griekse banken op de balans van zijn ECB geladen. "Als Griekenland de boeken dicht zou klappen, kan dat de ECB 444 miljard euro kosten", becijferde de eurosceptische denktank Open Europe onlangs nog.

Wat allicht verklaart waarom de ECB zich met een ongelooflijke verbetenheid kant tegen alles wat ook maar naar een Grieks faillissement ruikt. Vandaar ook, dat hij zich lang verzet heeft tegen de verlening van de looptijd van de overheidsobligaties, die, vrijwillig of niet, door de financiële markten als een vorm van faillissement kan worden geïnterpreteerd.

Angela Merkel (56)

de sfinks

Zichzelf redden, of de euro. Dat is de keuze waar de Duitse bondskanselier Angela Merkel intussen al maanden mee worstelt. Als regeringsleider van het grootste euroland kan Merkel de crisis alle kanten uitsturen. Maar de publieke opinie in haar thuisland laat haar weinig ruimte voor initiatief. De kwakkelende euro zet de turbo onder de Duitse exportmachine en de potverterende Grieken helpen stond vanzelf al nooit hoog op de agenda van de modale Duitsers. Maar de uitstaande schuld van de Grieken bij hun banken maakt wel dat de Duitsers zich eigenlijk geen Grieks faillissement kunnen veroorloven.

Daardoor staat Merkel voor een verschroeiende keuze: haar eigen politieke toekomst veilig stellen, wat misschien ten koste van de euro gaat, of met het hoofd op het kapblok voor de redding van de eenheidsmunt gaan. Zelf verzekerde Merkel de internationale gemeenschap vorige vrijdag nog dat ze voor de tweede oplossing koos. "We zullen alles doen", beloofde Merkel, "om te vermijden dat de Griekse problemen de eurozone besmetten en om een dreigende nieuwe financiële crisis in de kiem te smoren." En ze voegde er meteen aan toe dat ze haar plannen niet zomaar in de openbaarheid zou gooien. "De gesprekken hierover zijn serieuze gesprekken. Die voer je niet op persconferenties of op straat", klonk het kortaf.

Jean-Claude Juncker (56)

de paniekzaaier

"Wij spelen met vuur. Een faillissement van de Grieken zou besmetting kunnen veroorzaken in alle andere eurolanden met een hoge staatsschuld. Van Portugal tot Ierland, van België tot Italië." De uitspraken van de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker, voorzitter van de ministers van Financiën van de eurogroep, zullen de financiële markstraks allicht niet tot rust en vertrouwen in de sterkte van de eenheidsmunt inspireren. Maar het is nu eenmaal de manier waarop Juncker moeilijke beslissingen op de agenda probeert te zetten. Juncker was ook de man die een jaar geleden bij het IMF ging vertellen dat Europa eigenlijk al jaren op de hoogte was van de Griekse mistoestanden. Frankrijk en Duitsland hadden die jaren met de mantel der liefde bedekt om hun eigen export niet te schaden, stelde hij. Niet echt een bevorderlijke boodschap om Europa op één lijn te krijgen in tijden van hoge nood.

Juncker was ook de man die vorige week vertelde dat het niet zo zeker was dat de EU en het IMF over de brug zouden komen met de vijfde tranche van de noodhulp voor de Grieken - het pakket van 12 miljard waar zijn eurogroep gisterenavond over vergaderde. Die boodschap was toen het startsein voor een rondje paniek op de financiële markten en de directe aanleiding voor investeerders om de rente op Grieks staatspapier naar onbetaalbare hoogtes te jagen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234