Vrijdag 10/04/2020

De triomf van methodacting

Kaapt Daniel Day-Lewis zondagavond zijn derde Oscar weg voor zijn rol inLincoln? De kans is bijzonder groot. Acteursdie net dat tikkeltje verder gaan om een personage niet te 'spelen' maar te 'zijn': de Academy drukt hen met plezier aan de borst.

Watt een acteur toch, die Daniel Day-Lewis. Blijft tijdens de opnames voor Lincoln drie maanden lang non-stop 'in personage', ondertekent een sms'je naar tegenspeelster Sally Field met 'Honest Abe' en vroeg zijn landgenoten op de set hem nooit of te nimmer met een Brits accent aan te spreken. Kwestie van zijn met bloed, zweet en tranen opgebouwde Amerikaanse tongval niet te verliezen.

Bloed, zweet en tranen: voor de acteur zijn ze onlosmakelijk verbonden met zijn vak. Voor zijn rol in My Left Foot uit 1990 weigerde hij tussen de opnames door uit zijn rolstoel te komen. Opdat meneer te allen tijde zou voelen wat een rolstoelpatiënt voelt, moest de crew hem ronddragen. Als ze al niet bezig waren hem te voederen met een lepel, zoals ook de volledig verlamde Ierse kunstenaar Christy Brown, de man die hij vertolkte, moest ondergaan. Resultaat: Day-Lewis' eerste Oscar.

Ook oliebaron Daniel Plainview in There Will Be Blood liet hij tijdens de draaiperiode op geen enkel moment los. Het ging zelfs zo ver dat zijn oorspronkelijke tegenspeler Kel O'Neill verstek liet gaan en vervangen moest worden door Paul Dano. "Plainview was gewoon te intens om dag na dag mee samen te werken", liet O'Neill optekenen. Resultaat: Oscar nummer twee.

54 kilo lichter

Neemt hij zondag zijn derde gouden beeldje mee naar huis, dan bevestigt hij niet alleen zijn reputatie als één van de beste acteurs van zijn generatie, maar ook een steeds opvallender Oscartrend. Een blik op het lijstje winnaars in de categorie 'beste acteur in een hoofdrol' en 'beste actrice in een hoofdrol' van de laatste tien jaar is veelzeggend. 2002: Adrien Brody (The Pianist), 2003: Sean Penn (Mystic River), 2006: Forest Whitaker (The Last King of Scotland), 2007: Daniel Day-Lewis (There Will Be Blood), 2008: Sean Penn (Milk), 2009: Jeff Bridges (Crazy Heart). En bij de vrouwen: 2001: Halle Berry (Monster's Ball), 2003: Charlize Theron (Monster), 2004: Hilary Swank (Million Dollar Baby), 2010: Natalie Portman (Black Swan), 2011: Meryl Streep (The Iron Lady).

Van Adrian Brody tot Natalie Portman: allemaal hebben ze één ding gemeen: 'The Method'. En de madness waarmee zij haar invulden. Om zo geloofwaardig mogelijk gestalte te geven aan de pianist, en overlever van de Holocaust, Wladyslaw Szpilman verloor Brody 14 kilo, dumpte hij elk aards bezit, waaronder zijn telefoon en zijn auto, en ging hij in afzondering leven. Nood-zakelijk, zo vond hij, "om te weten wat eenzaamheid en verlies betekenen". De al even magere Natalie Portman verloor bijna 10 kilo en volgde 10 maanden lang een balletopleiding om zo goed mogelijk de prima ballerina uit Black Swan te vertolken.

Bij methodacting denken we natuurlijk ook meteen aan Robert De Niro in Raging Bull(+ 27 kilo) en Christian Bale in The Machinist(-54 kilo). Toch was dat niet wat grondlegger Lee Strasberg als de kern van zijn methode beschouwde. Zelf definieerde de artistiek directeur van de Actors Studio - de school in New York City methodacting met een boutade: "Methodacting is wat alle acteurs die goed acteren altijd al hebben gedaan."

Gevat, maar een ander citaat van hem is veelzeggender. "Acteren is het in staat zijn de waarheid uit te beelden onder denkbeeldige omstandigheden." De waarheid: daar draait het om. Goed acteren is waarachtig zijn: dat leerde Strasberg van Constantin Stanislavski, op wiens technieken hij zijn method baseerde. Het was de eerste systematische opleiding die vanuit het psychologisch inzicht en de emotionele wereld van de acteur vertrok. Het opzet? Je speelt je personage niet, je bent je personage.

Maar hoe kom je tot die 'staat van zijn'? Strasberg dacht daar anders over dan Stella Adler, de directrice van die andere belangrijke methodactingschool, de Stella Adler Conservatory in Hollywood. Volgens Strasberg moest je graven in je diepste innerlijke, volgens Adler in je verbeelding. Lees: waar Strasberg-adepten voor een emotionele scène teerden op hun zwaarste jeugdtrauma's, beeldden studenten van Adler zich die jeugdtrauma's in.

De resultaten echter waren dezelfde: doorleefde en geloofwaardige acteerprestaties. Marlon Brando die in een van zweet lekkend T-shirt gestalte geeft aan de tikkende testosteronbom Stanley Kowalski in A Streetcar Named Desire, James Dean die in Rebel Without a Cause alle eigenheden van een worstelende tiener incorporeert, Al Pacino die zichzelf in de waanzin van de blinde kolonel Frank Slade lijkt te verliezenin Scent of a Woman: ze zijn symbolen van 'de methode' geworden.

Dat de Academy of Motion Picture Arts and Sciences, de organisator van de Oscars, zo smult van door methodacting geïnspireerde vertolkingen, hoeft niet te verbazen. Dat doen we namelijk met z'n allen. Methodacting vraagt van acteurs en actrices passie, inzet en doorzettingsvermogen. En dat zien we graag: mensen die net dat streepje verder gaan. Bovendien zijn de vertolkingen die het oplevert, geloofwaardig, maar ook larger than life. Het was één van Stella Adlers mantra's: "Wees nooit saai. Het leven is saai. Het weer is saai. Acteurs mogen nooit saai zijn."

Hond als persagent

Niet zelden slaan method actors ook een dubbelslag. Ze voeden de meerwaardezoeker in ons, maar ook de pulpaficionado. We genieten van de bovenmenselijke acteerprestaties, maar evenzeer van de verhalen over de schaduwzijde: balorige acteurs die ruzie zoeken op de set, extreme (loon)eisen stellen en regisseurs tot waanzin drijven. Ook op dat vlak was Marlon Brando de godfather. Hoe hij zich te pletter vrat en experimenteerde met drugs op de set van Apocalypse Now, hoe hij zijn hond, Doctor Tim, promoveerde tot persagent ten tijde van zijn laatste film The Score : weinigen maakten het zo bont als de grote Brando.

Toeval was dat niet, zo schreef David Thomson in de Britse krant The Independent. "Een van de ergste gevolgen van methodacting was dat het acteren op dezelfde manier werd bejubeld als het auteurschap of als de vernieuwing van de spirituele integriteit. Dat leidde opnieuw tot de verheerlijking van de onsamenhangendheid (als de acteur iets voelde, moest het zo zijn), het zelfmedelijden, en van de cultus van de acteur, zodat sterren konden eisen dat teksten werden herschreven en dat de regie werd veranderd."

Methodacting, kortom,is zowel zegen als vloek. Afwachten wat het zondagavond voor Daniel Day-Lewis wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234