Dinsdag 20/10/2020

De trek naar het noorden

Nu Macedonië zijn grens heeft opengezet, stomen duizenden vluchtelingen op richting Servië en Hongarije. Ze hebben maar één doel: koste wat het kost de Schengen-zone bereiken. 'Een hek zoals Hongarije er één gaat bouwen, zal hen niet tegenhouden.'

Gevgelija. Je kunt er haast gif op innemen dat geen enkele Syriër of Afghaan enkele maanden geleden ooit gehoord had van dit wat slaperige grensstadje in Macedonië, net over de grens met Griekenland. Vandaag staat de naam opgeslagen in de smartphone van elke vluchteling die vanuit Turkije via Griekenland richting West-Europa trekt.

Dat is geen toeval: Gevgelija ligt amper honderd kilometer van het Griekse Thessaloniki en is een weg- én spoorwegknooppunt tussen die Noord-Griekse stad enerzijds en de Macedonische en Servische hoofdsteden Skopje en Belgrado anderzijds. Hier was het ook dat de Macedonische politie de voorbije dagen een menselijk schild optrok tegen de duizenden vluchtelingen die vanuit Griekenland de grens met Macedonië probeerden te passeren.

Nadat de agenten zaterdag voor de tweede dag op rij flitsgranaten en rubberkogels hadden afgevuurd op de duizenden vluchtelingen, onder wie ook heel wat vrouwen en kinderen, werd de grensovergang gisteren plotseling opengesteld. Duizenden mensen haastten zich daarop naar het station van Gevgelija, van waar ze met de trein zo snel mogelijk richting de Macedonisch-Servische grens hoopten te kunnen reizen. Ngo's zoals Human Rights Watch en Artsen Zonder Grenzen, maar ook de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, uitten zaterdag scherpe kritiek op het optreden van de Macedonische politie. Ze laakten het geweld van de ordetroepen tegen ongewapende vluchtelingen en riepen de Macedonische regering op om internationale hulp te vragen om de aanzwellende vluchtelingenstroom in goede banen te leiden.

De route naar Europa over de westelijke Balkan heeft de voorbije jaren sterk aan populariteit gewonnen. Dat heeft uiteraard veel te maken met de bloederige burgeroorlog in Syrië, waardoor het aantal vluchtelingen uit dit land dat via Turkije en Griekenland naar Europa tracht te reizen spectaculair toegenomen is. Volgens de UNHCR verviervoudigde het aantal asielzoekers op die route, van 5.000 in 2012 tot ruim 20.000 in 2014. Voor dit jaar zou de teller in Griekenland alleen al op ruim 150.000 vluchtelingen staan. De overgrote meerderheid daarvan vraagt geen asiel aan in het door de crisis geteisterde Griekenland, maar probeert via Macedonië, Servië en Hongarije zo snel mogelijk door te reizen naar Duitsland of andere West-Europese landen.

Ware hel

Lijkt de explosieve situatie aan de Grieks-Macedonische grens voorlopig enigszins ontmijnd nu die opnieuw open is, dan valt te vrezen dat het probleem zich de komende dagen enkel maar een stuk noordelijker zal verleggen. Naar Macedonië zelf, maar ook richting Servië, Hongaarse grens en Schengen-zone, het einddoel van zowat alle vluchtelingen.

De voorbije maanden doken hier en daar al huiveringwekkende verhalen op over Afghaanse bendes, lokale maffiosi, mensensmokkelaars en corrupte politieagenten die de tocht door die landen soms tot een ware hel zouden maken voor de vluchtelingen. Vooral Syrische vluchtelingen zouden daarbij extra geviseerd worden, omdat zij niet zelden nog over behoorlijk wat geld beschikken en dus een dankbaar doelwit vormen voor mensen met minder goede bedoelingen.

Stépane Markovski, een 24-jarige student uit Gevgelija, vertelde eind juni aan de humanitaire nieuwssite Irin hoe hij samen met enkele vrienden bordjes had geplaatst langsheen een stuk van de honderden kilometers lange spoorweg tussen de Macedonische en de Servische grens. "De voorbije jaren kwamen hier tientallen vluchtelingen om. Doorgaans leggen zij de route te voet af, wat hen natuurlijk extra kwetsbaar maakt. We hebben nu ruim zestig bordjes aangebracht langsheen de spoorweg, in het Engels, Frans en Arabisch. Daarop waarschuwen we de vluchtelingen voor de gevaren en wijzen we hen ook de weg naar waterbronnen in de buurt van de spoorweg."

Ook de Macedonische politie geniet een niet zo schitterende reputatie. Honderden vluchtelingen zouden de voorbije maanden al zijn opgepakt, waarna ze afgevoerd worden naar Gazi Baba, een detentiecentrum in de buurt van de hoofdstad Skopje. Daar zouden enkele honderden migranten soms maanden lang worden vastgehouden, in weinig florissante omstandigheden.

Alexandra Krause, die voor UNHCR de toestand momenteel opvolgt vanuit Macedonië, nuanceert enigszins. "Voor zover ik weet, moeten de vluchtelingen het traject door Macedonië nu alvast niet meer te voet afleggen. De overheid heeft veertig bussen en ook extra treinen ingelegd om de afstand tussen Gevgelija en de grens met Servië te overbruggen. Als ze daar eenmaal aangekomen zijn, kunnen ze de grens met Servië te voet passeren. Die is gewoon open, zo werd mij vandaag bevestigd. Er wordt intussen ook een tweede kamp opgezet aan de Grieks-Macedonische grens, waar de vluchtelingen zich officieel kunnen laten registreren."

Op de vraag hoeveel duizenden vluchtelingen de voorbije dagen Macedonië binnengekomen zijn, moet ook zij het antwoord schuldig blijven, maar volgens haar zal de humanitaire situatie van de vluchtelingen de komende dagen wellicht ietwat verbeteren. "De migranten die de voorbije dagen vastzaten aan de Grieks-Macedonische grens sliepen daar onder de open hemel, en er waren ook amper sanitaire voorzieningen. Vandaag hebben we al water- en voedselbedelingen opgezet, we zijn nu volop toiletten aan het bouwen en de komende dagen komen er normaal gezien ook tenten om te overnachten."

Recht op procedure

Vanessa Saenen, woordvoerster van de UNHCR in Brussel, verwacht niet meteen dat de vluchtelingenstroom de komende dagen zal afnemen. Wel integendeel. "De cijfers waarover wij momenteel beschikken, geven aan dat het aantal vluchtelingen in de Balkan, maar ook in Italië, zeker niet vermindert. Nu Hongarije heeft aangekondigd dat het gigantische, ruim 150 kilometer lange hek langs de Hongaars-Servische grens nog voor het einde van deze maand klaar zal zijn, valt te vrezen dat de komende dagen extra veel mensen die grens zullen proberen over te steken."

"Zelf zijn wij uiteraard ook niet blij met dat hek", zegt ze. "Mensen moeten toegang kunnen krijgen tot de asielprocedure, en dat vereist dus ook dat je hen eerst toegang biedt tot het grondgebied. Los daarvan is dat hek ook geen oplossing: je verlegt het probleem er hooguit mee. De vluchtelingen die al zo ver geraakt zijn, zullen gewoon proberen een omweg te maken om enkele tientallen kilometers verderop de grens over te komen. Dat bewijst ook het voorbeeld van de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla in Marokko: ook daar proberen mensen op alle mogelijke manieren over, onder of naast het hek die enclaves binnen te raken."

"Je mag niet vergeten dat de vluchtelingen via de sociale media doorgaans heel goed op de hoogte zijn van de toestand in de landen waar ze door trekken", benadrukt ook Alexandra Krause. "Ook zij hebben dus weet van de Hongaarse plannen, en ik sluit dus niet uit dat er de komende dagen nog heel wat vluchtelingen zo snel mogelijk tot bij de Hongaarse grens zullen proberen te komen. Het probleem is dat ook wij niet weten of de Hongaarse regering nu van plan is de grens met Servië hermetisch af te sluiten, dan wel of er hier en daar doorgangen open zullen blijven langswaar mensen dan toch nog de Schengen-zone binnen zullen mogen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234