Zondag 29/03/2020

'De tragiek is er altijd, de humor sluipt erin'

Prijsbeest. U beseft het misschien niet, maar de kans is groot dat Pierre De Clercq een van uw favoriete schrijvers is. De man is scenarist van populaire tv-reeksen (Flikken) en films (Hasta la vista). Met Brabançonne verschijnt dit jaar al de derde film van zijn hand.

Hoe je de film ook omschrijft - als musical of muzikale communautaire farce - je kunt Pierre De Clercq er zeker niet van betichten in herhaling te vallen. Al blijft dat bijna on-Vlaamse geloof in de mensheid in al zijn werk zitten.

"Het was regisseur Vincent Bal die met het idee voor de film op de proppen kwam, toen producent Peter Bouckaert hem vroeg welke film hij ooit nog eens graag zou maken. Vincent had net het liedjesprogramma Jukebox met Lucas Van den Eynde gezien en hij antwoordde: een Vlaamse musical", herinnert De Clercq zich.

Bouckaert zag dat wel zitten, "en hij voegde er meteen dat Belgische element aan toe", verduidelijkt De Clercq nog. Bouckaert (de producent van Marina en Het vonnis, en coproducent van Rundskop en Deux jours, une nuit van de gebroeders Dardenne) kijkt al langer over de taalgrens of daar qua thematiek niet iets te rapen valt. "Met het muzikale erfgoed van de twee gemeenschappen hadden we meteen meer mogelijkheden. Zelf kwam ik met het idee om iets te doen met harmonieën", en zo hadden ze voor ze het wisten een kaderverhaal dat vertrok van de vraag of Vlamingen en Walen in harmonie konden samenleven.

Finalenummer

Het is bij een koffietje in Café Bazaar in Berchem dat hij de uiteenzetting doet: "Vincent en ik zijn toen vrij snel begonnen met het uitzetten van de ankerpunten. Zodra we wisten welk verhaal we wilden vertellen, moesten we de juiste nummers vinden. Er waren twee belangrijke criteria voor de selectie van de liedjes: het moesten mooie songs zijn en de teksten ervan moesten het verhaal dienen. Ik heb geen letter veranderd aan de liedjesteksten van de 27 nummers die in

de film zitten. De actie loopt gewoon door als er gezongen wordt.

En zo hebben we het verhaal

geconstrueerd.

"We wisten dat we naar een ontknoping toe wilden die een muzikaal samenspel moest worden tussen de twee harmonieën: 'de finale van de gedeukte instrumenten'. Alleen dat finalenummer hadden we nog nodig. Er waren al verschillende nummers de revue gepasseerd, toen ik tijdens het werken aan het scenario het nummer 'Ensemble' van Pierre Rapsat hoorde. Ik greep meteen de telefoon en ik zei: 'Vincent, ik denk dat we onze eindsong gevonden hebben.'"

Self-made scenarist

De Clercq moest ook in twee talen gaan schrijven. "In Hasta la vista zat er ook al een beetje Frans, omdat verpleegster Claude die met de jongens naar het Zuiden reed Franstalig was. Maar hier schreef ik inderdaad de volledige Vlaamse en Franse dialogen. Al van bij de casting was het heel leuk om te zien dat de Franstalige acteurs mijn teksten speelden zonder er een woord aan te veranderen. Ik ben Bruggeling van geboorte maar opgegroeid in ben Koekelberg en Molenbeek. En zo heb ik het Frans opgeraapt op straat. Het was ook nog de tijd dat je als West-Vlaming bij een West-Vlaamse bakker in het Frans een brood ging bestellen.

"Ik heb later de regieopleiding gevolgd aan het RITS. Toen werd er zelfs geen scenario gedoceerd. In de vier jaar dat ik daar toen gezeten heb, heb ik vermoedelijk nooit het woord scenario horen vallen. Het verschil met de opleiding toen en nu is natuurlijk gigantisch. De eerste jaren dat ik ging werken, heb ik alle jobs gedaan die er te doen vielen in de beeldindustrie: opnameleiding, regie-assistentie, en ook regie.

"In 1988, toen ik samen met Bert Beyens een documentaire heb gemaakt over de schilder Jan Cox, heb ik mij voor het eerst ook aan een fictiescenario gewaagd. En mijn reactie was: waarom heeft niemand mij dat eerder verteld? Dat dit zo fantastisch is om te doen. Ik heb toen van de ene dag op de andere beslist heb dat ik fulltime als scenarist aan de slag wou gaan. En sindsdien heb ik niets anders meer gedaan. Dat viel samen met mijn ontmoeting met Erwin Provoost. We hebben eigenlijk een beetje samen onze weg gezocht in tv-land. Vlaamse films werden er op dat moment nog nauwelijks gemaakt. In feite was Erwin de eerste onafhankelijke producent die coproducties is aangegaan met de VRT. We hebben samen Windkracht 10 en Flikken opgestart. En toen iets later het VAF uit de grond werd gestampt, is alles in een stroomversnelling gekomen. Maar misschien net doordat ik een late roeping was, zit ik nu misschien in een situatie waarin het enorm prettig is om in deze contreien televisie en film te maken. Ik ben nog net oud genoeg om te weten hoe het daarvoor was."

Jongens onder elkaar

Brabançonne is een op en top Belgische film. En tegelijk ook niet. Want Belgische films horen donker, deprimerend te zijn en over existentiële thema's te gaan. In die zin zou je kunnen zeggen dat De Clercq geen Belgische films schrijft. Zijn verhalen stralen hoop uit. En misschien is dat het wel waarom die films voorbij de grenzen gaan.

Hasta la vista won niet toevallig de publieksprijs bij de Europese filmprijzen, was een bescheiden hit in landen als Frankrijk en Duitsland en sleepte op waanzinnig veel buitenlandse festivals de publieksprijs in de wacht. De Amerikanen willen nog altijd een eigen versie van zijn script maken en er zouden plannen bestaan om van Halfweg een Duitse versie te maken.

"Ja, en er is nog meer interesse uit het buitenland. Ik kan ook alleen maar vaststellen dat mijn verhalen zich makkelijk laten vertalen of lenen tot remakes. Maar daar hou je nooit rekening mee als je aan het schrijven bent. Ik schrijf voor de enige film die we op dat moment aan het maken zijn. En komt er erkenning uit het buitenland, des te beter. Ik merk steeds opnieuw dat de humor mijn scenario's binnen sluipt, terwijl je ze eigenlijk moeilijk kunt bestempelen als komedies. Er zit altijd tragiek in. Hasta la vista, verlengd weekend, Man zoekt vrouw zijn allemaal films over mensen die niet bepaald verwend worden door het leven. Misschien kom het net daardoor dat de humor goed werkt."

De verhalen van De Clercq gaan zelden over eenzaten. De Clercq schrijft vaak over en voor grote bendes. Vaak mannen, onder wie dat jongens-onder-elkaargevoel bestaat.

"Als je verder terugkeert, had je dat ook al in de series Windkracht 10 en Flikken. En ook in Verlengd weekend. Als ik het zelf allemaal op een rij zet, merk ik dat graag een pak mensen samen stop in een kleine ruimte - zoals in Halfweg - en dan kijk wat er gebeurt. In Brabançonne neem ik de Waal weg uit zijn biotoop en stop ik hem bij de Vlamingen. In Verlengd weekend komen er twee arbeiders een villa binnengestormd en gijzelen ze de eigenaar. Terwijl het bij Man zoekt vrouw dan weer de Roemeense poetsvrouw is die binnenkomt. Ik moet oppassen, straks blijk ik nog een auteur te zijn. (lacht)

"Ik ben nu iets aan het uitschrijven - het is nog heel pril en fragiel - waar ik mijn hoofdpersonage opsluit in een nog kleinere ruimte. Ik heb nog geen idee hoe en op welke manier ik hem - en mijzelf - daar uit krijg."

Pierre De Clercq

► Werd geboren in

► Creëerde de televisiereeksen Windkracht 10 (1997-98) en Flikken (1999-2010) met Erwin Provoost.

► Schreef de films Verlengd weekend en Windkracht 10 (allebei geregisseerd door Hans Herbots)

► Schreef samen met Jean-Claude Van Rijckeghem Man zoekt Vrouw.

► Was scenarist voor Hasta la vista (2011), en werd daarvoor onder meer bekroond met de prijs voor het Beste Scenario 2012 van de Vlaamse scenaristengilde.

► Schreef recentelijk scenario's voor Halfweg (2014), Labyrinthus (2014), Brabançonne (2014) en Winnipeg (2015) en Amigo's (samen met Jean-Claude Van Rijckeghem, nieuwe tv-reeks voor VTM, opnamen starten in februari)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234