Dinsdag 22/10/2019

Tour de France

De Tour de France: een van de vervuilendste evenementen ter wereld

Beeld BELGAIMAGE

Vandaag wordt in onze hoofdstad de aftrap gegeven van een van de vervuilendste evenementen ter wereld: de Tour de France. Wat wordt er aan gedaan?

Op de stille top van de Col de l’Iseran, met 2770 meter de hoogste bergpas in de Alpen, zijn meestal marmotten de baas. Maar als op 26 juli de Tour de France langskomt verdwijnt voor een dag de rust in het Parc National de la Vanoise. Een circus vol wielrenners, volgauto’s, reclamewagens en fans stampt als een groep olifanten over de pas. Om dat in harmonie met de natuur te laten gebeuren, moeten veel afspraken worden gemaakt.

Geluid moet worden gedempt, er mag weinig worden weggegooid, er geldt een lagere maximale snelheid dan gebruikelijk en er mag op veel plekken niet worden gekampeerd. Alles om de natuur te beschermen. Maar in de Tour is dat altijd lastig.

Een wielerwedstrijd in de open natuur is sowieso een delicate uitdaging, helemaal bij het grootste fietsevenement van het jaar. Er fietsen in de Tour drie weken lang weliswaar 176 renners door Frankrijk, maar zij worden omringd door een grote hoeveelheid ploegmedewerkers, media en volgers.

2000 journalisten rijden elke dag mee. Dat staat gelijk aan ongeveer 1.500 auto’s. Dan zijn er nog 300 trucks die het ‘mobiele stadion’ van het finishdorp elke dag meenemen, 180 wagens met techniek, 160 auto’s in de reclamekaravaan, 7 ambulances, een radiologiewagen, 2 vliegtuigen voor de televisie-uitzendingen en 3 voor het vervoer van de renners en 3 helikopters (plus nog een behoorlijk aantal voor vips). Motoren zijn niet meegerekend.

De Tour is een zeer vervuilend evenement, al tasten de Olympische Spelen en een WK voetbal de wereld meer aan. Maar de Tour is elk jaar, Spelen of WK om de vier jaar. De vervuiling is op twee manieren zichtbaar. Ten eerste de CO2-uitstoot, ten tweede het totaal aan afval dat achterblijft op het uitgestrekte parcours van (dit jaar) 3480 kilometer.

Zeven uur in de berm

Een laatste onderzoek uit 2013 liet zien dat de Tourkaravaan met renners, ploegleiderswagens, volgers en de reclamewagens een uitstoot kent van 22.500 ton. Toch is het Tourcircus niet de ‘grootste vervuiler’. Dat zijn de fans die langs de weg staan. Jaarlijks staan er tussen de 10 en 12 miljoen gemiddeld zeven uur lang in de berm. Als de cijfers van bezoekers worden meegerekend, vervijftienvoudigt de CO2-uitstoot van de Tour, berekende de organisatie in 2013. Dat is een schatting: er zijn geen precieze cijfers over de uitstoot van alle bezoekers. Ter vergelijking: een gemiddeld huishouden stoot jaarlijks 8 ton uit in huis.

De Tour heeft maatregelen ingesteld om uitstoot te verminderen. De maximale snelheid van de auto’s die in de Tour meerijden, ligt 10 kilometer per uur lager dan de standaard toegestane snelheid. Vanwege de veiligheid, maar ook omdat het ‘toch wel iets van reductie’ geeft, aldus Karine Bozzacchi, binnen de Tourorganisatie ASO verantwoordelijk voor milieuzaken. Motoren die een minuut stilstaan moeten hun motor uitzetten. Het totaal aan toegestane auto’s is vastgepind op 2.200. Dat zijn er zo’n 300 minder dan voor 2009. Inmiddels worden ook voor ‘meerdere miljoenen euro’s’ projecten begonnen om de uitstoot te compenseren, aldus Bozzacchi. Een daarvan is het aanplanten van nieuw bos op de Mont Ventoux.

Elektrische auto’s zijn er vooralsnog niet bij. Met de grote afstanden is het opladen nog te lastig. Meerdere wagens van de reclamekaravaan (vier van winkelmerk Leclerc en een van waterfabrikant Vittel), zijn inmiddels hybride. De ASO doet in augustus in de Arctic Race of Norway een eerste poging om in een door haar georganiseerde koers alle volgauto’s elektrisch te maken. Bozzacchi: “Dat is vier dagen, en we werken met eenvoudig te vervoeren oplaadpalen. De Tour is vijf keer zo lang. Zover zijn we nog niet.”

Voetafdruk van fans

De ecologische voetafdruk van fans langs de weg is moeilijker te beperken. De Engelse organisatie voor de Tourstart in 2007 liet onderzoek doen naar de ecologische voetafdruk van bezoekers. Die lag 2,2 keer hoger dan als ze thuis een ‘normale’ dag zouden hebben gehad. De belangrijkste reden daarvoor was het reizen naar de wedstrijd. In Londen bij de proloog ging 65 procent met de trein, maar in de eerste etappe rond Kent reed de helft van het publiek al met de auto naar een plek langs een parcours.

Het is in Frankrijk een situatie die niet eenvoudig op te lossen is, erkent Bozzacchi. De meeste plekken zijn nu eenmaal niet met het openbaar vervoer te bereiken. Daarom is ook in de Tour het woord bewustwording heel belangrijk. In de reclamekaravaan, al in koers sinds 1930, rijdt een ‘milieuauto’ mee. Die probeert het publiek via luidsprekers te informeren over hoe de weg na afloop schoon kan worden achtergelaten. Op televisie worden 21 spotjes getoond, elke dag één, waarin wordt opgeroepen de natuur te respecteren.

De Tourorganisatie doet veel onderzoek naar de toeschouwers. 92 procent gaat als groep van vier mensen of meer. Kamperen langs het parcours is niet verboden. Langs de Tourwegen vindt één grote picknick plaats, die soms al begint dagen voor de Tour langskomt. Op belangrijke bergen parkeren campers soms al een week voordat de race voorbij komt.

Negen uur opruimen

Hoeveel afval precies achterblijft op de Franse wegen wordt niet in zijn geheel berekend, maar de schatting ligt op 420 ton. De schoonmaakploeg van La CoVe, een samenwerkingsorganisatie van verschillende gemeenten in de buurt van Carpentras, hield in 2009 als een van de weinigen bij hoeveel troep er werd opgehaald. Op de Mont Ventoux werd 20 ton afval verzameld, waaronder 1,5 ton aan glas en 800 kilo aan plastic. Het kostte de vijftien schoonmakers negen uur om op te ruimen. En dat op één berg.

De foto’s van de opeenstapeling van afval leidde destijds tot boze vragen aan de Tourorganisatie. Sindsdien staat milieu in het beleidsplan van de ASO. De organisatie tekende twee jaar geleden een convenant, waarin werd afgesproken onder meer afval met een kwart te verminderen en 80 procent van alle reizen met openbaar vervoer of carpooling op te lossen.

Langs de weg worden daarom elk jaar zo’n 100.000 vuilniszakken uitgedeeld. Dat gebeurt overigens al sinds 1996, toen het departement Haute Savoie zelf het initiatief nam om al het afval eenvoudiger te verzamelen. Inmiddels zijn de zakken (volledig recyclebaar) over het gehele parcours beschikbaar.

André Bancala is in de Tour het aanspreekpunt voor de Franse departementen, die een belangrijke rol spelen in de beveiliging van de wegen waarover de Tour rijdt. “Wij maken elke keer een analyse van de publieksdichtheid. Op veel plekken komt de Tour regelmatig langs dus weten we voor de volgende keer waar we aandacht moeten geven aan extra schoonmaakmaatregelen.”

Het opruimen daarvan gebeurt zo snel mogelijk, vertelt Bancala. “Meestal gaan we met speciale teams van twaalf tot twintig man in de avond aan de slag. In de bergen is het anders. Na de etappe willen veel mensen ook de berg weer af en is het te druk om naar boven te rijden. Daarom wachten we meestal tot de volgende ochtend.”

Beeld Tim Dirven

Schoonmaakauto

Op strategische plekken parkeert een departement een schoonmaakauto. Die rijdt niet de hele tijd mee met de koers, maar komt alleen in actie als er vanuit de karavaan melding wordt gemaakt. Bancala: “Het zijn kleine dingen, maar het helpt om de uitstoot te beperken.”

Kleine dingen kunnen alleen niet verhinderen dat de Tour het imago blijft houden van een vervuilend evenement. Voor een deel komt dat ook door de al eerder genoemde reclamekaravaan, die al sinds 1930 voor de renners uitrijdt en kleine cadeautjes weggooit. Petjes van Carrefour, waterflessen van Vittel, Madeleines van St. Michel, sleutelhangers van Continental, pennen van de Franse politie, worstjes van Cochonou en winegums van Haribo zijn de grote trofeeën van de Tour de France.

De helft van de bezoekers langs de weg komt vooral voor de reclamekaravaan, blijkt uit onderzoek van de Tour zelf. Uit de 131 versierde wagens van 31 merken, uitgestrekt in een 11 kilometer lange optocht die aan de renners vooraf gaat, worden 15 miljoen goodies naar de supporters gegooid.

Gek genoeg zijn al die zakjes niet het vervuilendste aspect van de Tour, zegt Bozzacchi van de ASO. De zakjes snoep of worstjes worden meestal binnen enkele seconden al van de weg gegrist. “Het is een feit dat we heel weinig goodies terugvinden. De karavaan hoort bij de cultuur van Frankrijk en hoewel het vaak spul is dat niet per se nuttig is, wil iedereen het hebben. Wegwerpbarbecues zijn een groter probleem.”

Voor de karavaan gelden wel restricties. Er zijn 82 plekken aangewezen waar slechts beperkt met goederen mag worden gegooid en waar de luide muziek niet mag klinken. Hier vallen onder meer de Natura 2000-zones en regionale natuurparken. De top van de Iseran is een van die plekken, al zal het publiek zeker wel iets toegeworpen krijgen. Kritiek op het wegwerpen van de goodies is er nauwelijks, al protesteerden afgelopen zondag zes ngo’s nog in een open brief. Voor dit jaar was dat al veel te laat: de prullaria waren al ingepakt. 

Bidons

Opvallend genoeg zijn renners zelf wel mikpunt van boosheid. Een Belgische organisatie klaagde in 2010 drie renners aan vanwege het weggooien van bidons in de natuur. Daar kwam niets uit. De vraag is bovendien of die bidons een probleem vormen. Net als de goodies worden bidons bijna nooit teruggevonden door de schoonmaakploegen. “Het is het grootste cadeau dat door het publiek kan worden veroverd”, aldus Bancala.

Daarom gooien renners de bidons weg op plekken waar publiek staat, zegt Team Sunweb-renner Roy Curvers, bezig in zijn twaalfde jaar als prof. Wie een bidon weggooit op een plek waar geen publiek staat, kan een boete krijgen die kan oplopen tot ongeveer 800 euro. Curvers: “Ik heb weleens een boete gekregen hoor. Dat gaat dan van ons prijzengeld af.”

Sinds 2013 zijn er voor renners afvalzones waar ze de verpakkingen kunnen weggooien van de reepjes en gels die ze tijdens de rit naar binnen werken. Dit jaar zijn er 63 afvalzones in de Tour, ongeveer drie per etappe. De renners zelf vinden de zone een goede ontwikkeling.

Curvers ziet dat op die manier ook bij jonge renners het milieu in de aandacht komt. “Niet dat het hier direct mee te maken heeft, maar jonge gasten van 21 jaar vragen ook waarom we nog uit plastic bekertjes drinken en niet gewoon onze eigen kop meenemen. Daar was ik op die leeftijd echt niet mee bezig.”

Het zijn zones die het snelst moeten worden opgeruimd. Een wikkel waait zo weg. Daarom zijn de schoonmaakacties daar meteen na de passage van de laatste renner gepland. Soms worden er aparte stofzuigers gebruikt. “Maar het meeste gaat met de hand”, aldus Bancala.

Alle maatregelen ten spijt blijft er altijd afval in de natuur achter, erkent ook Bozzacchi. “De Tour is niet schoon. Dat kan ook niet. We doen alleen ons uiterste best. Met de elektrische auto’s, maar ook met onze programma’s wat bewustwording aangaat. Als we mensen samen naar de wedstrijd kunnen laten rijden, helpt dat de wereld en de natuur. Daar worden we, vind ik, steeds beter in.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234