Donderdag 17/10/2019

Tomaten

De tomaat in uw Italiaanse pastasaus komt eigenlijk uit China

Onderzoeksjournalist Jean-Baptiste Malet. Beeld Wouter Van Vooren

De tomaat, dat is de kiem van het kapitalisme, schrijft de Franse onderzoeksjournalist Jean-Baptiste Malet in zijn boek Het rode goud. En dan moet hij nog beginnen over Chinese kinderarbeid, Italiaanse maffia en de export van bedorven concentraat naar Afrika.

Even een waarschuwing vooraf: het zou kunnen dat u nooit meer op dezelfde manier naar uw pizza, de ketchup bij uw frietjes of die diepvrieslasagne kijkt. Nee, zelfs de huisgemaakte spaghettisaus waar u zo trots op bent, smaakt straks misschien toch niet meer helemaal hetzelfde. 

De boosdoener is de industriële tomaat.  Die tomaat wordt speciaal gekweekt om verwerkt te worden tot onder meer tomatenconcentraat en conservenblikken tomatenpulp, tomatenblokjes en tomaten op sap. Ze vormt met andere woorden de basis voor alle bovenstaande gerechten.

“Het probleem is niet dat er voor die producten tomatenvarianten geproduceerd worden. Dat is zelfs logisch: tomaten met veel meer vlees en veel minder vocht zijn nu eenmaal makkelijker te reduceren tot een dikke pasta, en tomaten met dikkere schil barsten niet open wanneer ze en masse getransporteerd worden”,  zegt de Franse onderzoeksjournalist Jean-Baptiste Malet. “Nee, het probleem is de trafiek erachter.”

Die dubieuze trafiek legt Malet bloot in zijn boek Het rode goud. Tweeënhalf jaar lang volgde hij daarvoor het traject van de industriële tomaat. Eentje dat hem van Italië naar China, en van Californië tot Afrika bracht. Hij kreeg het idee voor zijn onderzoeksproject zowat in zijn achtertuin, in het zuiden van Frankrijk, waar de sappigst denkbare tomaten in trossen groeien. Daar staat dan ook de fabriek van Le Cabanon, een belangrijke producent van alles wat maar tomaten bevat. “En plots zag ik daar van die grote blauwe vaten staan met de opdruk: tomatenconcentraat, made in China.”

Mao

Wat deden die daar? Malet komt tot verrassende ontdekkingen. Dat het Franse icoon Le Cabanon in handen is van een generaal van het Chinese leger, bijvoorbeeld. En dat China de grootste producent is van tomaten die bestemd zijn voor de industrie. 

China kon zich ontwikkelen tot tomatengrootmacht met dank aan de Italianen en aan voedingsproducent Heinz. Om kort te gaan: de Italiaanse diaspora bracht Noord-Italiaanse tomatentelers op het idee om een manier te ontwikkelen waarop Italianen in pakweg de VS hun geliefde vruchten niet moesten missen. De tomatenindustrie werd geboren. De technologie daarachter exporteerden de Italianen naar China, nadat Heinz het eerste westerse bedrijf werd dat in het China van Mao voet aan de grond kreeg. “De tomatenindustrie staat met andere woorden mee aan de wieg van het kapitalisme”,  zegt Malet stellig.

De Europese instanties weten hoe de tomatenindustrie werkt, zegt Malet: “Dat Chinese concentraat aanlengen en verkopen als een Italiaans product klinkt misschien als fraude, maar het is perfect legaal.” Beeld Wouter Van Vooren

Dat resulteert in bijzonder vreemde uitwassen. Want het is niet omdat op uw brik passata of een blikje tomatenconcentraat een Italiaans vlaggetje prijkt, dat de tomaten uit de laars van Europa komen. “Als er op de verpakking niet staat ‘met 100 procent Italiaanse tomaten’, dan kun je er bijna van op aan dat het voor 95 procent een Chinees product is”, zegt Malet. “Dat zit zo: de Italianen importeren tripleconcentraat uit China, lengen dat aan met water en eventueel wat zout tot dubbelconcentraat et voilà. Je hebt een Italiaans product.”

De industriële tomaten worden nochtans ook gekweekt in Italië en Californië. Waarom importeren Zuid-Italiaanse sausproducenten en Amerikaanse ketchupfabrikanten dan toch Chinees concentraat? Het antwoord is simpel: geld. “Een vat Chinees concentraat is welgeteld één centiem goedkoper dan een Europees vat”, zegt Malet. “Maar op grote schaal maakt dat wel degelijk een verschil. En de multinationals zullen altijd kiezen voor het goedkoopste product, niet voor het meest ethische.”

Rotte tomaten

Want daar kwam Malet ook achter. Aan de tomaat die bestemd is voor de industrie hangt niet alleen de geur van het kapitalisme, maar ook die van de georganiseerde misdaad. In Italië wonen talloze tomatenplukkers in sloppenwijken die gecontroleerd worden door de maffia. In China zag hij kinderen en politieke gevangenen mee instaan voor de pluk. En blikjes verdorven concentraat worden gewoon naar Afrika verscheept. “Daar worden ze zó goedkoop aan de man gebracht dat de plaatselijke tomatenboer compleet geruïneerd wordt en naar Europa vlucht.”

En ja hoor, verzekert Malet, de Europese instanties weten dat de tomatenindustrie zo werkt. “Dat Chinese concentraat aanlengen en verkopen als een Italiaans product klinkt misschien als fraude, maar het is perfect legaal.” En die kinderarbeid dan? “Ook dat weten ze. En er zou natuurlijk diplomatieke druk uitgeoefend kunnen worden. Helaas is het veel makkelijker om de kop in het zand te steken, dan ruzie te maken met partijen die je liever te vriend houdt.”

Of hij nog een fles ketchup in zijn koelkast heeft staan, nu hij dit allemaal ontdekt heeft? Malet glimlacht. “Ik probeer zoveel mogelijk biologisch te eten, maar ik ben ook niet doctrinair. Ja, we hebben als individu een verantwoordelijkheid. Maar ik wil toch vooral de beleidsmakers doen nadenken. Zij zijn het die echt iets kunnen veranderen.”

 Jean-Baptiste Malet, Het rode goud - De tomaat en het kapitalisme, EPO, 240 p., 22,50 euro.

Beeld anna1311
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234