Dinsdag 07/12/2021

De toekomst van het verleden

expo

'lost past 2002-1914' in de schaduw van de stad ieper

Ieper is een schone stad maar ook een 'beladen' stad. Er is het debacle dat bij iedereen nog fris in het geheugen ligt, de teloorgang van de L&H Language Valley. Er is de Groote Oorlog, waaraan tal van elementen in de stad blijven herinneren. De dagelijks terugkerende Last Post bijvoorbeeld, een indrukwekkend spektakel onder de monumentale Menenpoort. Verwissel de klinkers en je krijgt Lost Past. Dat is de titel van de tentoonstelling die er momenteel loopt in het kader van Anno '02.

Ieper

Van onze medewerker

Luk Lambrecht

Na de val van de L&H Language Valley is Ieper opnieuw meer dan ooit aangewezen op het toerisme. En dat merk je. Op een zonnige zondagnamiddag op de Grote Markt vinden heel wat toeristen de weg naar het bijzonder aantrekkelijke oorlogsmuseum Flanders Fields Museum.

Dankzij de uitzonderlijke middelen van Anno '02 kon Ieper curator Moritz Küng aantrekken om een grote stadstentoonstelling op te zetten, waarin de Groote Oorlog als ondertoon doorklinkt bij de (vele) kunstwerken, waarvan sommige zelfs speciaal voor deze gelegenheid werden bedacht. Natuurlijk was het voor Küng geen makkelijke klus om omtrent de oorlogsproblematiek een concept te breien dat niet zou vervallen in gratuite toespelingen. In dat opzet is Moritz Küng aardig geslaagd.

Op het circuit, dat je makkelijk op een namiddag afhaspelt, kom je in contact met overwegend intimistische kunst die het grote gebaar of de pathetiek over de oorlog ontwijkt. De kunst wordt vooral in binnenlocaties getoond; er worden overwegend impliciete bedenkingen gemaakt over de hedendaagse migratie en het verlies aan identiteit.

In het Flanders Field Museum is een van de meest indringende werken van de expo te zien. De volledige machinerie van ingenieuze video's, geluid, ja zelfs van het licht in de zalen, wordt dagelijks klokslag 12 uur via de centrale computer een volle minuut stilgelegd. Het is een ingreep van Dora Garcia, die meteen de 'musealisering' van de oorlog in vraag stelt en tegelijk via de complete stilte aandacht vraagt voor al degenen die sneuvelden voor hun ideaal, religie of ideologie.

Ann Veronica Janssens is er ook opnieuw bij, met een installatie waarin de blik verdwaalt in het ongrijpbare diepe en peilloze wit. Haar L'Espace Infini contrastreert sterk met het bombardement aan flitsende beelden in het museum. Het is alsof ze mist (oorlogsgas) voor de ogen strooit en op die manier de onmogelijkheid aankaart om met wat dan ook de gruwel van de oorlog te representeren.

Het grootste deel van de werken bevindt zich echter in het Hotel-Museum A. Merghelynck. Op de hoofse binnenkoer is een knap geluidswerk te horen van de Amerikaanse Becky Allen. Zij herwerkte op een elektronische manier, inclusief het geluid van vogeltjes, de Last Post, een trompetmelodie die al sinds 1928 dagelijks aan de Menenpoort wordt gespeeld ter ere van de gesneuvelden. Dat geluidswerk is een perfect rustpunt op het traject.

In het Museum A. Merghelynck vallen vooral de grote Sarajevo-foto op van Jan Kempenaers, een ingenieuze minidiorama van Allen Ruppesberg en een heel broze, ontroerende op puzzel gedrukte Last Letter van wijlen Felix Gonzalez-Tores, die overleed aan aids. Een beetje ontgoochelend is hier de bijdrage van Gregor Schneider; hij is present met weinig sprekende foto's over de permanente verbouwingen in zijn huis. Op een andere locatie toont hij daarvan een video. Jammer dat Gregor Schneider hier niet te overhalen was om een installatie te bouwen zoals hij dat deed op de Biënnale van Venetië vorig jaar.

In het Stedelijk Museum is de vidofilm Untitled (Man under Arches) van David Claerbout te zien. Het is meteen een van zijn flauwste realisaties waarbij Claerbout via een zogenaamde interactieve videoprojectie de bezoeker erop wijst dat er een man achter de boogvormige architectuur wegglipt...

Veel geslaagder is dan weer de reeks foto's van een Bosnisch vluchtelingenkind dat de Nederlandse Rineke Dijkstra portretteerde, telkens met een tussenpose van twee jaar. Het is aandoenlijk om te zien hoe het kind gaandeweg 'verandert' in westerse tiener. Ook de nieuwe video Letters and Diaries van Dijkstra behoort tot het beste op Lost Past. Ze filmde Britse scholieren die elk op hun manier dagboeknotities en brieven voorlezen van gesneuvelde familieleden. De ontroering zit niet alleen in de tekst maar ook in de vertwijfelde manier waarop de kinderen voor de camera omspringen met die teksten.

In het Kruitmagazijn worden ook video's getoond van Pierre Bismuth, die in tal van klassieke films de film met eindgeneriek doet eindigen bij de eerste anonieme figurant die om het leven komt. En dat Kruithuis werd letterlijk de inspiratie voor Lara Almarcequi, die de exacte hoeveelheid bouwmateialen op elkaar stapelde nodig om een perfecte reconstructie uit te voeren van dit magazijn.

Met de tentoonstelling Lost Past kreeg Ieper er zowaar een monument bij. Aan de mooie Predikherentoren-Vestingen plantte de Brit Cerith Wyn Evans Ginkgo Biloba Tree (Memory Tree) neer. Het is een van de oudste bomen op aarde, waarvan een extract kan worden gewonnen die "het menselijke herinneringsvermogen kan stimuleren". Mooi!

Lost Past 2002-1914 loopt nog tot 15 september; elke dag van 10 tot 18 uur, maandag gesloten. Voor kaartjes (5 euro): Merghelynck Museum, Merghelynckstraat 2 in Ieper. Algemene info: 070/22.50.02. Een combiticket 'regio' kost amper 10 euro en biedt behalve aan Lost Past ook toegang tot de tentoonstellingen Kunststof(f) in Kortrijk, Beelden Buiten (zie elders op deze pagina) in Tielt en CircumFlexion in Roeselare.

De Groote Oorlog is de grootste gemene deler van de Lost Past-kunst

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234