Zaterdag 21/09/2019

De toekomst van de geschiedenis

Geert Buelens taxeert te midden van de Obamamania de betekenis van het woord 'historisch'. Buelens is schrijver en hoogleraar Nederlandse literatuur in Utrecht. Voor de website van De Morgen volgde hij vorig voorjaar vanuit Washington de Amerikaanse voorverkiezingen.


Geert Buelens wijst na de eedaflegging van Obama op de niet te onderschatten rol van het verleden: 'Zowel in de officiële toespraken als in het grote volksfeest bij het Lincoln Memorial werd de geschiedenis ingezet. Niet zozeer om ze te eren voor wat ze was, maar om als voorbeeld en inspiratie te dienen voor wat kan worden.'

Zoals wel vaker werd de situatie het scherpst ingeschat door het Amerikaanse satirische weekblad The Onion. 'Black Guy Asks Nation For Change' kopten zij op 19 maart vorig jaar. Dat is inderdaad de nauwelijks te overschatten omkering die in de Amerikaanse politiek en media aan het plaatsgrijpen was: de beeldvorming van zwarten, die in hoge mate bepaald werd door structurele armoede en misdaad, werd toespraak na toespraak en overwinning na overwinning vervangen door een waarin de hoop op en belofte van verandering centraal stond.

Gisteren werd die zwarte jongen ingezworen als president van de Verenigde Staten. Wisselgeld vroeg hij niet, wel een hernieuwd engagement van alle burgers. Hoe historisch dat evenement is, werd ons de afgelopen dagen doorlopend ingepeperd. De geschiedenis speelt in deze context echter nog op een heel andere manier mee, eentje waar ook wij van kunnen leren. Zowel in de officiële toespraken als in het grote volksfeest bij het Lincoln Memorial op zondag werd de geschiedenis ingezet. Niet zozeer om ze te eren voor wat ze was, maar om als voorbeeld en inspiratie te dienen voor wat kan worden.

Elf jaar geleden publiceerde de Amerikaanse filosoof Richard Rorty het boek The Achieving of America (vertaald als De voltooiing van Amerika). Volgens hem ging het met links in de VS helemaal de verkeerde kant uit, omdat het er maar niet in slaagde tot de actie over te gaan. Alternatieven te bedenken, te handelen. Lamgeslagen door Vietnam volstond het met toekijken. Met telkens opnieuw aan te geven wat er misdadig of anderszins verkeerd was aan het beleid van hun land. En ze mochten dan misschien wel gelijk hebben, het was een dor gelijk, een zelfgenoegzaam gelijk, geen gelijk dat hoop creëert en bergen kan verzetten. "Het komt nog zelden voor dat linkse Amerikanen Lincoln of Whitman citeren", stelde Rorty ontgoocheld vast. Die grote mannen uit het verleden waren nochtans de gedroomde rolmodellen voor een land dat op zoek was naar zichzelf en een nieuwe toekomst. En kijk, gedurende de hele campagne klonk Obama als een achterneef van de grote nationale dichter Walt Whitman en zondag werden de morele moed en het inzicht van Lincoln geëerd door als links bekendstaande acteurs, zangers en politici.

Als ware postmodernist geloofde Rorty niet dat je écht kunt weten hoe het er in het verleden precies aan toeging. "Verhalen over wat een natie ooit is geweest en wat ze nu zou moeten willen zijn, zijn geen poging tot accurate representatie maar een poging tot vormgeving van een morele identiteit." Met andere woorden: je probeert te worden wie je denkt te zijn geweest.

Het is bijgevolg bepaald geen detail wie je, als natie of partij, tot rolmodel verkiest. Gezien het blijvende succes van boek, film en musical en zijn verkiezing tot vijfde grootste Belg lijkt Daens voor veel landgenoten zo'n historische richtfiguur. Dat kon zeker veel slechter. Voorts spelen politici niet echt een rol op dat vlak. Naar de politieke geschiedenis wordt hier vooral verwezen om mislukkingen te memoreren (Leterme als replay van Tindemans' Egmontdebacle, de Franstalige burgemeesters in de rand als varianten van Happart, de ene kaakslag als echo van de andere). We cultiveren veelal het negatieve uit het verleden en vergeten ons te laten inspireren door het buitengewone dat in het land is gerealiseerd. Maar ja, hoe zou je willen dat een Vlaams socialist(e) zich beroept op Achiel Van Acker als hij of zij zich niet eens kan herinneren wat er op het laatste partijbestuur is besproken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234