Zondag 20/09/2020

De tijdloze mythe van Helena van Troje

Francesca Petrizzo telt amper 21 lentes. Deze studente klassieke talen stortte zich op de mythe van Helena van Troje. Memoires van een bitch, haar geniale debuutroman, is ondertussen al in meer dan tien talen vertaald. En de filmrechten zijn ook al verkocht. Jong geleerd...Door Joost Houtman

ven terug naar de schoolbanken: Helena is een dochter van de oppergod Zeus en Leda (die ondertussen wel met koning Tyndareos was getrouwd). De Spartaanse Helena is de mooiste vrouw van heel Griekenland. Wanneer ze de ‘huwbare’ leeftijd bereikt komt dan ook menig manskerel opdagen. Uiteindelijk wordt het Menelaos, gepusht door zijn machtige broer Agamemnon. Homerus leert ons dat enkele jaren later de Trojaanse prins Paris naar Sparta komt om haar te schaken. De godin Aphrodite heeft hem immers Helena’s hand beloofd, als hij in ruil daarvoor Aphrodite zou kiezen als mooiste godin. Het zogenaamde Parisoordeel. Athena en Hera stellen Paris’ keuze niet echt op prijs... en bij de Grieken komt loontje steeds om zijn boontje. Menelaos zet een giga-oorlog op tegen Troje. De ingenieuze truc met het houten paard beslist de tienjarige oorlog. Helena’s betovering is voorbij en ze wordt weer verliefd op Menelaos... met wie ze in Sparta oud wordt. En toen ging de bel. Toegegeven, snel door de bocht, maar zo is alles weer even opgefrist. O ja, de Griekse auteur Euripides vertelt een totaal ander Helenaverhaal, maar dat is niet nodig om je te kunnen onderdompelen in Memoires van een bitch.

Francesca Petrizzo herschrijft de Helenamythe op basis van verschillende verhalen, maar haalt de mosterd toch vooral bij Homerus. Verteller van dienst is Helena zelf: “Mijn naam is Helena, ik ben in Sparta geboren maar daar uit liefde weggegaan. Volgens zeggen was ik de mooiste vrouw ter wereld. Over het weinige dat ik bezat en het vele dat ik ben kwijtgeraakt vertellen de dichters nu al verhalen. Leugenachtige verhalen. Zij waren er niet bij. Ik wel.” Inderdaad, Helena haalt verhaal. Tijdens de terugtocht van Troje naar Sparta vertelt zij haar verhaal. Tegen wie of wat? Tegen de golven, want mensen luisteren toch niet meer naar haar. Het is een persoonlijk relaas ontdaan van alle mythische allure. En ja, Helena weet wel dat haar schoonheid en gedrag haar achter haar rug weinig subtiele koosnaampjes als slet, bitch en verraadster opleveren. Omdat ze door te zijn wie ze is mensen angst aanjaagt. Helena is een trotse sensuele vrouw. Een die vol in het leven staat. Ze lijdt onder de dood van haar broers: “Sinds die dag was het donker om me heen.” Ze is een vrouw die snakt naar liefde, maar die door haar neus geboord ziet. Immers, de liefde wordt haar om allerlei redenen onmogelijk gemaakt. Wat doet een vrouw dan die zich zo bewust is van haar eigen verlangens? Juist, ze zoekt in andermans armen wat ze bij haar ‘opgedrongen’ echtgenoot niet vindt. Dat leidt dan - in de beste der soaptradities - tot moord, doodslag, oorlog en totale verwoesting.

Francesca Petrizzo heeft een heerlijk scherpe pen. Ze tekent het portret van Helena in een mix van woede en tederheid. Hard en hart gaan hier hand in hand. Of hoe bitch uiteindelijk toch een geuzennaam wordt. Memoires van een bitch is het verhaal van een vrouw van lekker vlees en kokend bloed. Neem bijvoorbeeld Helena’s typering van haar zus Clytaemnestra (vrouw van Agamemnon): “Messen in mijn lijf als ik in haar bijzijn lachte. Zij, Clytaemnestra, lachte nooit. Mager en ernstig, vuurrode lokken boven groene ogen. Geboren om te heersen. Krachtige, lange handen, geknipt om te wurgen.”

Genadeloos wordt de kleingeestige goegemeente gefileerd door deze bitch. Waarom oordelen mensen steeds zo snel en zo categoriek over sterke vrouwen? Zien ze dan niet dat ze zich alleen maar sterk voordoet omdat ze van binnen wegkwijnt? Die echtgenoot van haar, die heeft het niet: “In de broeierige nachten van mijn huwelijk klonk niets anders dan het al snel afgebroken gehijg van Menelaos, die zelfs van de liefde gauw moe leek te worden.” Achilles brengt wat seksueel soelaas, maar is geen blijver. Ze blijkt wel zwanger van hem en bevalt als “een zwerfkat op de trap”. Stil kwijnt Helena weg tot Paris op het toneel verschijnt: “In mijn dorre schoot voelde ik het lauwe vocht opborrelen van een begeerte die ik was vergeten.” Wat zich aanbiedt als een heerlijk fout romantisch avontuur loopt lelijk af. (Zeg dat Cassandra het gezegd heeft.) Immers, Helena wordt de kleinzielige Trojanen maar niet gewoon en Paris is en blijft een onverbiddelijke rokkenjager. Net als in The Bold and the Beautiful ruikt de broer zijn kans. “Hector, mijn laatste liefde” sterft uiteindelijk op een dag zonder zon. Troje valt. Helena - steeds onderwerp van gesprek - wordt weer lijdend voorwerp. Terug naar af. Terug naar Sparta. Terug naar een liefdeloos leven.

Relaties zijn machtsspelletjes. Macht erotiseert. Een sterke vrouw boezemt veel mannen angst in. Een mens zou terug gaan verlangen naar de schoolbanken. Naar bevlogen leerkrachten Klassieke Talen. Francesca Petrizzo bewijst dat mythes tijdloze verhalen over tijdloze emoties zijn. Je hebt geen hocus pocusgedoe nodig om dat duidelijk te maken. De Klassieke Oudheid ontdaan van alle blabla. Doek valt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234