Vrijdag 07/10/2022

De tijden van de liefde

Tweeëntwintig liefdesgedichten van Arthur Rimbaud vertaald

door Eric Min

Arthur Rimbaud

Uit het Frans vertaald door Hilde Keteleer en Peter Holvoet-Hanssen, Bert Bakker, Amsterdam, 72 p., 300 frank.

Onder de titel Ik heb de zomerdageraad omarmd selecteerden Peter Holvoet-Hanssen en Hilde Keteleer tweeëntwintig liefdesgedichten uit de omvangrijke stapel poëzie die Arthur Rimbaud (1854-1891) tussen zijn zestiende en zijn twintigste schreef. Samen met twee wanhopige brieven die de dichter op 4 en 7 juli 1873 stuurde aan Paul Verlaine, zijn minnaar die hem in de steek had gelaten, vormen ze een bescheiden staalkaart van zijn oeuvre.

Eigenlijk is een representatieve selectie uit Rimbauds werk een zo goed als onmogelijke oefening - het aanbod is te groot en te virtuoos, en dan bespaar ik de samenstellers nog het cliché dat voorschrijft dat zowat elk gedicht gelezen moet worden als een liefdesgedicht. Bovendien wisten Holvoet-Hanssen en Keteleer niet dat Paul Claes' nieuwe vertaling van Illuminations eraan kwam. Zowat elk vers klinkt bij Claes frisser, geloofwaardig, authentiek, 'juist'; wie zich met de meester wil meten, is goed gek. Toch hebben de vertalers van Ik heb de zomerdageraad omarmd een lovenswaardige inspanning gedaan om Rimbauds werk voor een groot publiek toegankelijk te maken.

We vinden veel vormen van liefde terug die de jonge dichter opzocht, uitprobeerde of ontvluchtte. Vredig: op een blauwe zomeravond die het zonder woorden of gedachten kan stellen, verheugd als was een vrouw gekomen ('Sensation'). Bevlogen: met het immense geruis van de zee op de achtergrond en een Poëet die iets zegt over sterrengeflonker en grote waterlelies in het donker ('Ophélie'). Sensueel: niet alleen het bijna ontklede meisje is dichtbij maar ook de bladeren van de bomen bij het raam lijken "tout près, tout près" ('Première soirée'). Kwetsbaar: uitgestrekt aan de voet van het baldakijn van de geliefde, als een grote beer met tandvlees van violet en een vacht grijs van verdriet ('Bottom'). Scabreus: wanneer de vrije jongen uit Charleville een etterpuist op de anus bezingt, of een vette vale hals, mannenbillen met overvloed aan haren grof alom gelegd ('Nos fesses') of Paultjes pikje ('Jeune goinfre'). Uitzinnig: wanneer alles suist en stijgt en openbarst tot onze botten (...) met een verliefd, nieuw lijf (worden) bekleed ('Being beauteous') - wie Rimbaud leest, komt er snel achter dat hij niet elke dag even ijl of onbevangen met deze taal kan leven: soms doet het pijn, soms is het een heerlijke, lijfelijke ervaring.

Kunnen deze gedichten iets algemeens zeggen over de liefde in al haar vormen? Nauwelijks, of het zouden de tijden moeten zijn die ons leren wat essentieel is. Passie is de belofte van de toekomende tijd: ik zal, zal ik, wij zullen ('Sensation', 'Rêvé pour l'hiver'). Of de gapende wonde van het verleden, onvoltooid of helemaal voorbij: het meisje had zich bijna uitgekleed, de dichter herinnert zich een gerecht uit Charleroi en de meid die het opdiende. Hij ging, luisterde, herinnert zich: we hielden van elkaar in die tijd, de ster schreide, er is een ooit en een 'geweest'. Voor het heden blijft er slechts kommer en smart over. Een vrouw vol ingewanden en genade belaagt onze gekwetste wijze die de eenzaamheid voelt knagen. De afzichtelijke Venus Anadyomène rijst in de tegenwoordige tijd op uit haar badkuip, en ook de brieven van de dichter aan de laffe Verlaine spelen zich af in een hels "nu". Arthur huilt al twee dagen onophoudelijk, zijn geliefde is - in gedachten - nog altijd nabij. "Ja, lieverd, ik blijf nog een week. En je zal komen, hé ? (...) Ik wacht op je." Blijf, zal, wacht: taal leert ons ongevraagd hoe het leven is en nooit zal zijn.

Wie zich met Paul Claes wil meten is goed gek, maar dit is een lovenswaardige poging om Rimbauds werk voor een groot publiek toegankelijk te maken

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234