Dinsdag 29/09/2020

De tijd van toen

Algauw bleek dat er twee soorten mensen bestonden: de 'Domino'-luisteraars en de anderen

Legendarische radioprogramma's Naar aanleiding van de 75ste verjaardag van de openbare radio-omroep vertelt een cultuur- of mediaredacteur van De Morgen aan welk radioprogramma hij of zij de beste herinneringen heeft. Vandaag: Dirk Steenhaut over het programma waar hij op zaterdagavond thuis voor bleef.

Deel 2: Domino, drieënhalf uur likkebaarden, de hele eighties lang

Aan televisie ben ik nooit verknocht geweest, maar radio blijft voor mij een magisch medium. Klank zonder beeld prikkelt de verbeelding, doet je geconcentreerder luisteren en schept (de illusie van) een intieme band tussen volslagen onbekenden. Ik herinner me nog hoe ik, als knaap van dertien, mijn transistorradiootje mee in bed nam om stiekem onder de lakens af te stemmen op de Engelstalige uitzendingen van Radio Luxemburg. Daar liet ene Kid Jensen de nieuwste plaatjes van David Bowie, Mott the Hoople of de New York Dolls op de luisteraar los, lang voor er bij ons ook maar één haan naar kraaide. Voorts was er het nachtprogramma van Tineke Vos bij Radio Veronica, dat toen nog vanaf een piratenschip uitzond. De eindtune, Buffalo Springfields 'Expecting to Fly', staat sindsdien onuitwisbaar in mijn geheugen gebrand.

De ontvangst, via de middengolf, was in de vroege jaren zeventig verre van optimaal: soms rolde de muziek af en aan zoals de branding op het strand, of werd ze overstemd door geknetter en ruis, maar dat maakte juist deel uit van de magie. Wat was er opwindender dan, in het nachtelijke duister, nieuwe muziek te ontdekken waar mijn vrienden op dat moment niet eens het bestaan van konden vermoeden?

In die dagen was het voor pop- en rockliefhebbers bij de toenmalige BRT nog huilen met de pet op. Zelfs een decennium later viel het aantal gespecialiseerde programma's per week met gemak op de vingers van één hand te tellen. Van StuBru was nog geen sprake en in de turbulente punk- en new-waveperiode maakten enkel de hippe jongens en meisjes van BRT 2 Omroep Brabant, met Tegen de sterren op, echt spannende radio.

Maar dé show die al het voorgaande in één klap zou doen vergeten was Domino, iedere zaterdagavond goed voor drieënhalf uur likkebaarden, de hele eighties lang. Het programma, dat uit twee netjes afgelijnde blokken bestond, liep van acht tot halftwaalf en was zo boeiend dat je er, in de mate van het mogelijke, thuis voor bleef. Natuurlijk was je het programma wel eens ontrouw, ten voordele van een concert of theaterstuk, maar Domino missen deed je niet lichtzinnig: de opties werden zorgvuldig afgewogen. Algauw bleek namelijk dat er twee soorten mensen bestonden: de Domino-luisteraars en de anderen.

Deel 1, samengesteld door Arnold Rypens en gepresenteerd door Guy Deprez, stond in het teken van de betere rootsrock en singer-songwritermuziek. Jarenlang hield ik een notitieboekje bij waarin ik ijverig alle schitterende nummers noteerde die ik in het programma had gehoord. Sommige, zoals 'Dime Store Heroes' van Bill Chinnock of 'Sylvia Plath' van Peter Laughner, waren zo obscuur dat ze pas na jaren speurwerk in mijn eigen platencollectie terechtkwamen. Ze werden er alleen maar waardevoller door.

Domino was ook het plekje op de radio waar je de memorabele optredens van Graham Parker of Joni Mitchell nog eens kon nabeluisteren. Het Neil Young-interview uit 1987 was zelfs zo uniek dat het een vermelding kreeg in Shakey, de biografie van Jimmy McDonough. En dan was er ook nog het spraakmakende item The Originals, waarin Rypens op zoek ging naar de, vaak verrassende, oorspronkelijke uitvoeringen van hits van het moment. Een en ander vond later zijn neerslag in enkele naslagwerken die muziekjournalisten vandaag nog altijd prima diensten bewijzen.

Domino Deel 2, van en door Luc Janssen, was verplichte kost voor wie op zoek wilde naar al wat vernieuwend, gedurfd en cutting edge was. Hier hoorde ik voor het eerst Laurie Anderson, Throbbing Gristle, Lydia Lunch en zelfs U2. Niet dat Janssen, afgestudeerd aan de kleinkunstacademie, als de Vlaamse John Peel was geboren: aanvankelijk werd zijn deel van het programma immers samengesteld door Annemie Coppieters, een dame die al langer een plattegrond van de underground bezat. Maar Janssen was wél een radiotalent met een radde tong, een man die durfde.

Toen hij op de Nachtradio de Koot & Bie-sketch De scheet van de week liet horen en daarna de luisteraars opriep via de telefoon, live in de ether, hun eh... duit in het zakje te doen, werd hij door de BRT-bazen echter op staande voet ontslagen. Negen maanden later mocht hij terugkomen als samensteller, maar zijn microfoonverbod bleef nog lange tijd gehandhaafd. Dus maakte hij het non-stopprogramma Automatic Pop Shot Gun, dat precies op een C90-cassette paste en door veel luisteraars werd ingeblikt. Zeker toen bleek dat je wekelijks de playlist toegestuurd kon krijgen, op een formaat dat precies in een cassettedoosje paste. Hoe langer de presentator verplicht werd te zwijgen, des te groter werd zijn cultreputatie.

Wie naar Domino luisterde, behoorde sowieso tot een clubje van ingewijden en gelijkgestemden die elkaar vonden in de muziek. Zoveel samenhorigheid, zoveel goede smaak: ik ben het de jongste vijftien jaar nooit meer tegengekomen.

Dirk Steenhaut

Rockjournalist

In de loop van de volgende week onder meer: muziekcoördinator Bart Steenhaut over de Nachtradio, cultuurredacteur Eric Rinckhout over Te bed of niet te bed en chef nieuws Bart Eeckhout over De taalstrijd.

Lezers luisteren mee

Hebt u herinneringen aan een van uw favoriete radioprogramma's, stuur ze dan naar cultuur@demorgen.be. Binnenkort brengen we een selectie van uw reacties.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234