Woensdag 03/06/2020

De tijd dringt voor Saddam Hoessein

Is de resolutie die de Veiligheidsraad van de VN vrijdag goedkeurde een verkapte oorlogsverklaring of opent ze de deur naar een vreedzame oplossing in Irak? De opinies lopen uiteen maar het antwoord kan snel duidelijk worden.

Washington versnelt alvast zijn oorlogsvoorbereidingen, maar voorlopig is de bal in het kamp van Saddam Hoessein, die tot vrijdag tijd heeft om de resolutie te aanvaarden. Veel keus heeft hij niet. Zegt hij ja, dan moet hij een flink stuk macht inleveren zonder garantie dat er geen invasie komt. Zegt hij nee, dan is oorlog zo goed als zeker.

Volgens de New York Times zou de Amerikaanse regering liever hebben dat Bagdad de resolutie meteen afwijst, zodat er tijd genoeg is om Irak te veroveren in de koelere wintermaanden. De regering liet zaterdag uitlekken dat president Bush een plan heeft goedgekeurd voor een massale invasie met 200.000 tot 250.000 manschappen. De Times schreef zondag dat "een nieuwe fase" in de oorlogsvoorbereidingen is begonnen.

Momenteel worden vrachtschepen geladen met zwaar materieel om havens in de Golf-regio klaar te maken voor de komst van tanks, wat volgens de krant "een significant teken" is van "een beweging naar oorlog". Maar voorlopig is het wachten op een aanleiding. Vele experts verwachten dat die er minder snel komt dan Washington zou willen.

"De kans dat Saddam duidelijk zal weigeren is klein", meent Ivo Daalder, die lid was van de Nationale Veiligheidsraad onder president Clinton. "Hij zal wellicht voldoende meewerken om het inspectieproces te laten voortgaan." Dat betekent niet dat het werk van de inspecteurs van een leien dakje zal lopen. Vroeg of laat zullen er problemen rijzen. Maar wie zal bepalen of die ernstig genoeg zijn om een invasie te wettigen? Over die hamvraag spreekt de resolutie zich niet uit.

Meer dan acht weken lang werd over die resolutie onderhandeld. Dagenlang werd gepalaverd over de vraag of er op een plaats "en" of "of" moest staan. Toch bevat de resolutie vage en dubbelzinnige passages. Zo kunnen beide kampen in het debat stellen dat zij het pleit wonnen. Maar de resolutie is opgesteld door de haviken in de Veiligheidsraad, de VS en Groot-Brittannië. Hun ontwerp werd wel afgezwakt om aan bezwaren van Frankrijk en de andere landen met vetorecht in de V-raad, Rusland en China, enigszins tegemoet te komen. Die bezwaren gingen over twee punten. Het eerste betrof het zogenaamde automatisme: de resolutie was eerst zo geformuleerd dat ze de VS impliciet het recht gaf zelf te beslissen wanneer Irak in overtreding is, zodat een invasie "automatisch" kon beginnen. Het tweede ging over de voorwaarden die het inspectieregime Irak oplegt. Washington wou die volgens de Russische VN-ambassadeur zo "vernederend" maken dat ze neerkwamen op provocatie.

Wat het eerste betreft wilden Parijs en Moskou dat de resolutie zou stellen dat de Veiligheidsraad, en niet de VS alleen, zou bepalen of Irak in overtreding is en militaire actie geoorloofd is. Dat is hen niet gelukt. De enige Amerikaanse toegeving op dit vlak is dat, als de inspecteurs een overtreding rapporteren, de zaak naar de Veiligheidsraad gaat voor "evaluatie". Maar Washington reserveert zich het recht om zelf een invasie te lanceren als de raad het niet eens wordt.

Wat het tweede betreft is het agressieve karakter van het inspectieregime wat afgezwakt. Maar het dwingt Irak nog steeds een enorme brok nationale soevereiniteit in te leveren. Er is geen enkele plaats in Irak, zelfs niet Saddams slaapkamer, waar de inspecteurs geen onmiddellijke toegang mogen eisen. De inspecteurs zullen begeleid worden door militaire escorts die in heel Irak regionale basissen zullen vestigen. De resolutie zegt niet hoeveel blauwhelmen ingezet worden, alleen dat er "voldoende" zullen zijn. De inspecteurs mogen om het even welk stuk van het land uitroepen tot exclusion zone, waarin lucht- en landtransport door Irakezen verboden is, en wegen aanleggen die enkel door de inspecteurs en de blauwhelmen gebruikt mogen worden.

"Die bepalingen vervagen het onderscheid tussen inspecties en een bezetting", meent Midden Oosten-expert Phyllis Bennis. Ook mogen de inspecteurs Irakezen samen met hun familie naar het buitenland brengen voor ondervraging. Zij zouden dan politiek asiel krijgen in de VS of een ander rijk land. Vele Irakezen zullen die kans om hun verarmd en repressief land te ontvluchten wellicht aangrijpen. Om hun kansen te verhogen zullen sommigen de waarheid wellicht geweld aandoen. Irak riskeert er volgens Bennis ook een braindrain van wetenschappers door.

Veel zal afhangen van de manier waarop de inspecteurs te werk gaan. De huidige inspectiecommissie Unmovic wekt meer vertrouwen dan haar voorganger Unscom omdat de Unmovic-inspecteurs specialisten zijn die rechtstreeks voor de VN werken. De Unscom-inspecteurs die in 1998 Irak verlieten, werden vooral geleverd door Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten. Hun geloofwaardigheid stortte in toen in 1998 bleek dat Amerikaanse inspecteurs Iraakse doelwitten localiseerden voor bombardementen. Scott Ritter, een prominente Unscom-inspecteur, verwacht dat Washington de Unmovic-inspecteurs niet ongestoord zal laten werken.

"De VS zullen doen wat ze kunnen om een confrontatie te provoceren", meent hij. De Amerikaanse regering stelt dat een 'nultolerantie' nodig is. Een uitstel van twee uur alvorens inspecteurs toegang te geven zou volgens Nationale Veiligheidsadviseur Condy Rice een overtreding betekenen die een oorlog wettigt. Het is echter de vraag of de regering-Bush de rest van de wereld en de Amerikaanse publieke opinie zou kunnen overtuigen dat zulke kleine obstakels een bloedbad in Irak nodig maken.

Washington lekt plan om 250.000 soldaten bij invasie in te zetten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234