Maandag 21/10/2019

De tien geboden van de mythische dood

Het is dan wel geen aanrader voor muzikanten, maar het blijft een feit dat werk en persoon vaak pas post mortem mythische allures krijgen. Over het algemeen geldt in de kunst het principe the deader the better: hoe dooier, hoe mooier. Een drama voor intimi, een triest verlies voor de muziekwereld maar een verplichting voor de echte rebel. Hieronder volgt dan ook het te vermijden parcours. De Tien Geboden van de Mythische Dood zijn evengoed de tien geboden voor het eeuwige leven, maar daar heb je verrekt weinig aan, zes voet onder de grond.

Door Gunter Van Assche

Gij zult uw demonen met drugs bezweren

Nooit eerder stierf een artiest aan te veel rock-'n-roll. Of beter nog: te veel seks. Wat blijft er over? Een overdaad drugs. Een hutsepot van crack, coke, smack, meth, ice, M. Hoe minder lettergrepen, hoe lekkerder én gevaarlijker.

Op de planeet Overdosis is het dringen om een plaatsje. Zo pompte Sex Pistols-bassist Sid Vicious een fatale dosis heroïne in zijn lijf, enkele uren nadat hij de cel verliet voor de moord op zijn liefje. Ook Janis Joplin, Kristen Pfaff (bassiste van Hole), Bill Murcia (NY Dolls), Hillel Slovak (Red Hot Chili Peppers), Tim Buckley, Gram Parsons, Shannon Hoon (zanger van Blind Melon) spoten zich de armen van Magere Hein in.

De manisch-depressieve Ian Curtis liet zijn maag al eens leegpompen toen hij vijftien was. AC/DC-zanger Bon Scott zoop zich dan weer te pletter, net als Jim Morrison.

Janis Joplin hoorde je zelfs pochen: "De mensen van Southern Comfort zouden me gratis whisky moeten sturen, omdat ik zo'n goeie reclame voor hen ben." Een jaar later deed heroïne haar de das om.

'Heroïne gebruiken leek me altijd het ondeugendste dat je kunt doen.' (Evan Dando, Lemonheads, anno 2004 nog steeds een bengel)

Gij zult de Cijfers respecteren

Heel wat legendarische figuren stierven op 27-jarige leeftijd. Toeval of lotsbestemming? Hendrix schreef ooit de song 'If 6 Were 9': 27 is 2 + 7= 9: een omgekeerde 6 dus, het getal dat volgens de bijbel staat voor onvolmaaktheid. Staat 27 of 9 dan voor perfectie? Als dat te ver gezocht lijkt: misschien leefden ze wel in de waan op hun hoogtepunt te sterven. De grootste angst van een artiest is immers om op zijn retour te zijn. Of om volwassen te worden. Ray Manzarek van The Doors beweerde dat leeftijd een cruciale rol speelde bij zijn frontman. "Jim wilde voor eeuwig een jongetje blijven." Het valt ook op dat Jimi Hendrix, Jim Morrison, Brian Jones en Janis Joplin, de iconen van het rebelse eind van de jaren zestig, allen gefascineerd waren door de dood, stierven op hun 27ste, maar elk in een verschillend jaar alsof ze ieder hun beurt afwachtten.

Ook kunstenaar Jean-Michel Basquiat, Kurt Cobain, Ron 'Pigpen' McKenna (oprichter van The Grateful Dead), Kristen Pfaff, Jason Thirsk (Pennywise-bassist) hielden het na 27 jaar voor bekeken.

'Ik ben niet op aarde gekomen om aan jullie verwachtingen tegemoet te komen en jullie zijn hier niet om aan de mijne te voldoen.' (Bruce Lee, net als Jimi Hendrix geboren op 27 november en ook in mysterieuze omstandigheden gestorven)

Gij zult twijfel zaaien over uw dood

Elvis is bijna drie decennia wijlen maar nog altijd wordt hij gesignaleerd: als taxichauffeur, als strandwacht, als Helmut Lotti. Ook de dood van Jim Morrison (hartaanval?) of Jeff Buckley en Keith Moon (verdrinking?) kan worden betwist. De verdachte omstandigheden van hun overlijden zijn hapklaar voer voor complottheoritici. Documentairemaker Nick Broomfield onderzocht in Kurt&Courtney bijvoorbeeld of Cobain vermoord werd door zijn eigen vrouw.

Richey James Edwards van Manic Street Preachers verdween dan weer spoorloos van de aardbodem op Valentijnsdag 1995. Volgens sommigen is hij kloosterling in Tibet, volgens anderen sprong hij zijn dood tegemoet in de Stille Oceaan.

Daarnaast kun je ook steeds twijfelen na een overdosis. Het is bizar dat een doorgewinterde gebruiker zo stom zou zijn om zijn dosis in één klap te verdubbelen. Elke overdosis staat in het drugsmilieu immers bekend als een overmoedige beginnersfout of zelfmoord. Het stelt de dood van enkele notoir gebruikende muzikanten alvast in een ander daglicht.

'Niemand van jullie zal ooit mijn bedoelingen begrijpen.'

(Een zin die Cobain kalkte op een van de muren van zijn huis, één jaar voor zijn dood)

Gij zult uw kicks krijgen on route 69

Duits onderzoek toonde ooit aan dat luide rockmuziek ratten aanzet tot homoseks. Seks en rock vloeien dus perfect in elkaar over. Maar de rockmythe denkt in excessen. Zo maakte Kurt Cobain gruwelijke collages met prentjes van vagina's die hij uit medische boeken scheurde. Jim Morrison dronk een wijnglas leeg met het bloed van een van zijn minnaressen en zou een zwak gehad hebben voor mollige tienertjes (zijn muze Pam Courson was niettemin een bloedmooie ranke verschijning). Tupac Shakur stond terecht voor de anale verkrachting van een meisje midden op de dansvloer. Brian Jones verliet dan weer noodgedwongen Engeland toen hij op zeventien jaar zijn veertienjarige vriendinnetje bezwangerde.

En dan was er de bekende groupie Cynthia Plaster, die faam verwierf met een collectie gipsen afgietsels van elke beroemde penis die haar pad kruiste. Zij zag Jimi Hendrix ooit vrijen met het plaasteren omhulsel. Het gips dat langzaam droogde en hard werd rond zijn eigen lid hitste hem mateloos op. En dat INXS-voorman Michael Hutchence stierf tijdens een solitair spelletje wurgseks is veel waarschijnlijker dan zelfmoord.

'Mijn libido is door niemand te evenaren. Ik slaap met álles.' (Freddie Mercury, die in 1991 aan aids stierf)

Gij zult op posterformaat passen

Fotoboeken doen het in de handel steeds beter dan nauwkeurige biografieën, studenten behangen nog altijd hun kamer met de afbeelding van een rockidool. De postercultuur begon eind jaren zestig tijdens de Vietnamoorlog, toen de onschuld van muzikanten een jonge generatie op de been hield. Realiteit voor hen was dat leugenaars aan de staatskant stonden, en idealisten aan de andere kant: Uncle Sam werd er gretig ingeruild voor Aunty Joplin. Vandaag zijn posters nog altijd escapistische symbolen voor de onbegrepen jeugd. Kurt Cobain, Jim Morrison, Jimi Hendrix en 2Pac hebben dan ook een grote icoonwaarde en geven elk hun eigen definitie aan 'vrijheid'.

'Net als de glamoureuze Mae West is het goed mogelijk dat Joplin de grootste dame wordt die ooit zal bestaan hebben.'

(Al Aronowitz, recensent van Life-magazine)

Gij zult hints geven

Het is te gemakkelijk om na de dood van een artiest tussen de regels diverse aanwijzingen te vinden. Vaak zijn die nog fout ook, maar soms lijken citaten inderdaad kwade omina. Ian Curtis wist het al: "A loaded gun won't set you free". Zich in de keuken verhangen met een gitaarsnaar gaf hem wel die verlossing. Cobain zwoer geen vuurwapens te bezitten in 'Come As You Are', maar in zijn laatste interviews sprak hij vaak over het heilzame gebruik van kogels afvuren in het bos en poseerde hij enkele weken voor zijn dood 'voor de grap' met een jachtgeweer in zijn mond. Soms is zo'n hint ronduit griezelig. Rapper Tupac Shakur voorspelde in enkele songs letterlijk hoe hij vermoord zou worden. Hank Williams werd dood in zijn wagen gevonden, net in de week dat zijn 'I'll Never Get Out of this World Alive' bovenaan de lijsten prijkte.

'Het liefdesverhaal is er een van 'hallo en tot ziens'.' (De allerlaatste woorden die Jimi Hendrix enkele uren voor zijn dood neerschreef, voor zijn Duitse verloofde Monika Dannemann)

Gij zult met stille trom vertrekken

Exces en overmoed staan bovenaan in de codex van het rockleven. Het is dan ook onverklaarbaar dat na een tomeloos leven geen buitensporige daad volgt. Jimi Hendrix was zo versuft door pillen en drank dat hij de fut had om te braken en daarom stikte in zijn eigen kots. Een spuit, een kogel, een koord, wat pillen, bezwijken in bad; het is even triest als banaal.

Toch is er één vrij spectaculaire doodsoorzaak, zij het één waarbij men zelf weinig in de pap te brokkelen heeft: het vliegtuigongeluk. Buddy Holly, The Big Bopper en Richie Valens verongelukten in de lucht. Stevie Ray Vaughan crashte met de helikopter, Aaliya, John Denver, Ricky Nelson, Jim Croce, Otis Redding stierven in een vliegtuig.

Hetzelfde geldt voor Randy Rhoads, gitarist bij Quiet Riot en even seksvriendje van Sharon Osbourne, maar dat laatste hebt u niet van ons. Bijna hadden we Johnny Rotten aan dit lijstje mogen toevoegen, die net zijn vliegtuig miste. Het zou even later boven Lockerbie uiteenspatten.

'Tijdens mijn laatste optreden schiet ik een machinegeweer leeg op het publiek en daarna maai ik mezelf neer.'

(GG Allin zag het groots, maar een ordinaire overdosis maakte een einde aan die ambitie)

Gij zult gebukt gaan onder uw succes

Roem is een grillige maîtresse. Jim Morrison cultiveerde zijn omstreden imago, maar de Lizard King-mythe haalde hem plots in. Toen het publiek enkel bleek te wachten tot hij zijn broek liet zakken, voelde hij zich vooral een onbegrepen hagedis. Cobain bezat de gave om een hele generatie te begeesteren met een handvol songs, maar verachtte zijn eigen talent. En ook zijn publiek. "Nu komen ook de homofobe klootzakken naar ons kijken. Ik zie niets anders dan besnorde Neanderthalers voor het podium." Ian Curtis wilde al sinds zijn jeugd beroemd worden, maar toen de doorbraak van Joy Division in Amerika er aankwam, kreeg hij watervrees. De nacht voor de afvaart naar de VS nam hij het zekere voor het onzekere en verhing zichzelf.

'Het enige dat ik over hen gehoord had, was dat ze vampiers en criminelen zijn, en dat ze Elvis vermoord hebben.'

(Björks visie op de platenindustrie)

Gij zult naar uw navel staren

De allereerste song die David Bowie ooit schreef, vat vrij goed samen waar het om draait in rock-'n-roll: 'Can't Help Thinkin' About Me'. Vaak bezit de vip in een band een ontembare profileringsdrang. Binnen Nirvana had Cobain bijvoorbeeld een monopolie op de songkeuze; Dave Grohls nummers werden keer op keer afgewezen. Toen die songs later op het lichtjes fantastische debuut van de Foo Fighters belandden, werd duidelijk dat Cobains veto wellicht door afgunst werd ingegeven.

Deborah Curtis beschrijft in de biografie Touching From a Distance hoe zelfzuchtig haar man Ian Curtis kon zijn. In de maanden voor zijn dood had hij zelfs een andere relatie. Niet kwaad voor iemand die zich profileerde als een eenzame ziel, zijn grafschrift leest vrij pijnlijk Love Will Tear Us Apart. En dan was er de mooie Vlaamse rockpoëet annex junkie Jotie 't Hooft, die urenlang voor de spiegel stond terwijl hij minutieus borsthaartjes uittrok met een pincet.

'Mensen lijden echt een vlak leven. Ze hebben een piek nodig. Ik wil me gerust opofferen om die voor hen te zijn.'

(Michael Hutchence (foto))

Gij zult het anders gewild hebben

De dood zelf is al een extreme carrièrewending, maar opmerkelijk veel artiesten bleken net voor hun dood een belangrijke beslissing te willen nemen. Jimi Hendrix stond op het punt te kappen met zijn manager, die hem daarvoor steeds beval hoe hij zich moest gedragen. Op de dag van de afspraak met zijn advocaat werd Hendrix klinisch dood in bed aangetroffen. Jeff Buckley had lange tijd angstaanvallen omdat hij niet wist welke artistieke richting in te slaan. Toen hij eindelijk de knoop doorhakte, verdronk hij in de Mississippi. De eerdere wisselvalligheid hoor je helaas op zijn postume demoplaat Sketches For My Sweetheart the Drunk. Kurt Cobain zou over echtscheidingspapieren beschikt hebben waarmee hij Courtney Love van zich af kon schudden. Een paar dagen later stierf hij in Seattle.

Eén artiest overtrof de rest, zij wilde zichzelf afschudden. Janis Joplin was haar naam beu en eiste enkele weken voor haar dood voortaan Pearl genoemd te worden.

'Ik wil niet langer een clown zijn. Ik wil al helemaal geen rockster zijn.'

(Jimi Hendrix, in Rolling Stone van november 1969)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234