Woensdag 12/05/2021

De theatrale verschijning Anna K.

Guy Cassiers' regie van 'Anna Karenina' blinkt uit in helderheid, durf en humor

Hoe breng je dat op het toneel, een turf van negenhonderd bladzijden? Vooral als het gaat om een literair meesterwerk, een categorie waartoe Anna Karenina van Tolstoj zonder twijfel behoort? Regisseur Guy Cassiers blijft er tamelijk nuchter bij. Zijn enscenering van de Russische roman voor het ro theater in Rotterdam blinkt uit in helderheid, durf en humor.

Cassiers laat de voorstelling letterlijk beginnen met een opengeslagen boekje. Acteur Guus Dam leest voor uit de pocketversie (360 frank! 8,92 euro!) van Anna Karenina: "Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op eigen wijze." Die beroemde eerste zin is een beloftevol statement, in tegenstelling tot de uitspraak van Adrienne Rich die Cassiers in grote letters liet bevestigen op de rand van het decor: "If you know how the story ends - why tell it?"

Je kan met Rich inderdaad stellen dat elk verhaal een deel van zijn charme verliest als je weet hoe het afloopt, in het geval van Anna Karenina: als je weet dat Tolstojs heldin zich na een tumultueus liefdesleven voor de trein gooit en dat het andere hoofdpersonage, Konstantin Lewin, zich voorneemt een eenvoudig, door het Goede geïnspireerd leven te leiden.

Daartegenover staat de nieuwsgierigheid voor een toneelbewerking: hoe zal Anna Karenina eruitzien? Hoe verloopt het oogcontact als zij Wronski, haar minnaar, voor het eerst ontmoet? Tolstojs roman is dan wel al twee keer verfilmd, alleen in het theater kun je het zachte ruisen van de negentiende-eeuwse jurken meemaken. Zo waren er nog wel redenen om uit te kijken naar deze productie van het ro theater, Anna Karenina bewerkt voor het toneel door Kristien Hemmerechts en Carel Alphenaar. Zij schreven overigens niet samen maar namen elk een deel van het verhaal voor hun rekening: Hemmerechts bewerkte Anna's wedervaren, Alphenaar deed hetzelfde voor de verhaallijn over Lewin.

Onwillekeurig was de eerste vergelijking die me te binnen schoot na de première in Rotterdam een vergelijking met een film: Howards End van James Ivory, naar een roman van E.M. Forster. Het is de meesterlijke adaptatie van een saga over twee families in het negentiende-eeuwse Engeland: de Schlegels en de Wilcoxes. Maar hoewel er in het verhaal heel wat gebeurt en de personages talrijk zijn, blijf je de hele film lang het overzicht bewaren op de divergerende verhaallijnen. Bovendien is het acteerwerk over de hele lijn uitstekend, met Emma Thompson, Helena Bonham Carter en Anthony Hopkins in de hoofdrollen.

Van deze Anna Karenina kun je min of meer hetzelfde zeggen. Als toeschouwer word je meegevoerd door tijd en ruimte, van Sint-Petersburg naar Moskou en omgekeerd, van het platteland naar de salons, van de opera naar het ziekenhuis waar Anna bijna het leven laat. Het is een waar genot om zo te kunnen vliegen en naar het leven van anderen te kijken, zonder een voet te moeten verzetten of een vinger uit te steken. Cassiers maakt dat mogelijk, op basis van de beide bewerkingen. Hij confronteert het verhaal van Anna Karenina met dat van Lewin door bepaalde scènes gelijktijdig te laten spelen, waardoor twee discussies tussen tweemaal twee geliefden elkaar kruisen. Of hij plaatst de scènes gewoon naast elkaar op de bühne: het huwelijk van Lewin links, de zieke Anna die haar man en minnaar probeert met elkaar te verzoenen rechts. Voor de commentaren van de andere personages is er plaats aan weerskanten van de grote, houten kader in het midden, waardoor je een soort variant op de off-screenstem uit de film krijgt. Dat Cassiers, een baanbreker op het vlak van multimediale voorstellingen met bijvoorbeeld video, dit keer kiest voor 'ouderwetse' regieoplossingen bewijst nog eens de veelzijdigheid van zijn talent - al klinkt dat woord een tikkeltje knullig voor een ervaren en vaak gelauwerd regisseur.

Zelf is hij naar verluidt opgetogen over de prestaties van zijn acteursgroep, met wie hij binnen het ro theater een nieuw ensemble wil oprichten. Hij mag op beide oren slapen: op de première leek het alsof de acteurs al jaren samen op de planken staan, gekleed in de fraaie kostuums van een andere talentvolle landgenote, Valentine Kempynck.

Catherine ten Bruggencate speelt Anna Karenina voornaam en met ingehouden passie, een geloofwaardige benadering in een sowieso tamelijk 'filmische' enscenering. Haar echtgenoot Karenin wordt vertolkt door Joop Keesmaat, andermaal een puike prestatie. En zo kan je het rijtje acteurs wel afgaan, met alleen een ietwat tegenvallende Arlette Weygers als Dolly, de echtgenote van Anna's broer Stiwa. Primus inter pares is zonder twijfel Stefan de Walle als Lewin. Dit bedachtzame, over God en het leven filosoferende personage, is een van de mooiste vertolkingen dit seizoen, met als hoogtepunt de scène waarin Lewin Kitty ten huwelijk vraagt: door de vraag op de zetel te schrijven, een gevolg van zijn verlegenheid. Het Rusland van de negentiende eeuw heeft, alvast op het toneel, nog maar zelden zo dichtbij geleken.

(SH)

Voorstelling vanavond om 19.30 uur in CC Leuven, tel. 016/22.21.13. Van 15 tot 17 april in Vooruit, Gent (09/267.28.28) en van 2 tot 5 juni in Het Toneelhuis, Antwerpen (03/224.88.44).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234