Vrijdag 18/10/2019

Analyse

De terugkeer van het seksisme: het belang van hangende mondhoeken

Beeld PHOTO_NEWS

In de Wetstraat, in de media, in de reclame, in de popmuziek: overal beleeft het seksisme een comeback. Maar het is deze keer maar om te lachen. Of toch niet?

Liesbeth Homans heeft een probleem. Met haar mondhoeken. Die gaan namelijk vanzelf een beetje naar beneden hangen, waardoor de Antwerpse N-VA-kopvrouw nogal vaak met een zuur gezicht op de foto staat. Wij verzinnen dit niet, 'Reyers laat' besteedde er drie weken geleden een volledig gesprek aan. Homans zelf zat die avond maar een beetje bedremmeld aan tafel bij Lieven Van Gils. Hoe antwoord je ook beleefd op aanhoudend vernederende vragen over je mondhoeken, over onflatteuze foto's of over je imago van 'harde tante'?

Het item was een gênant voorbeeld van het seksisme dat, in tegenstelling tot eerdere berichten, nog altijd springlevend is in de politiek en in de media. Natuurlijk, niemand heeft Liesbeth Homans gedwongen om in debat te gaan over de plooien in haar eigen gezicht - maar in een verkiezingsjaar zijn er nu eenmaal niet veel politici die een kwartier zendtijd op de openbare omroep afslaan. Toch kunnen we ons geen enkele mannelijke politicus voorstellen die ooit een dergelijke behandeling heeft moeten ondergaan. Er bestaat zelfs geen mannelijk synoniem voor 'harde tante', ook al omdat een harde opstelling bij mannelijke politici juist positief gewaardeerd wordt.

Mottige doos!
Voor vrouwen in de toppolitiek daarentegen is het erg gewoon om afgerekend te worden op het uiterlijk. De positie van Caroline Gennez als sp.a-voorzitster is mede gedestabiliseerd door denigrerende opmerkingen over haar neus, haar lippen, haar borstomvang of alweer die dekselse mondhoeken. Haar opvolger Bruno Tobback krijgt de sp.a vooralsnog niet op een hoger niveau getild maar over zijn mondhoeken of kapsel zul je nergens een tweet of een column lezen.

Ook Gwendolyn Rutten (Open Vld) kan bij elk tv-optreden scheldkanonnades op Twitter verwachten - niet over wat ze zegt, maar over haar stem, haar kledij of haar voorkomen. Dat is minder onschuldig dan het lijkt. Door een vrouw consequent 'een mottige doos' te noemen, ondermijn je haar autoriteit. Voor je het weet, zit je dan op 'Reyers laat' de stand van je mondhoeken te verdedigen.

Dat niet uit te roeien seksisme komt in velerlei gedaantes. Het speelt tussen politici onderling en bij het publiek dat in de sociale media een kanaal (of een riool) gevonden heeft om zijn gedacht eens goed te zeggen, en het sijpelt door in de klassieke media die zich door al dat getwitter laten inspireren.

De casus-Homans is interessant omdat hij illustreert dat niet alleen jongere, progressieve vrouwen in een topfunctie aangepakt worden, maar simpelweg álle mondige vrouwen. Het is wellicht geen toeval dat Homans het te verduren krijgt op het moment dat ze ook als kanshebber genoemd wordt voor promotie naar het minister-presidentschap. Dat ze het ondanks haar persoonlijke antifeministische standpunten over onder meer quota toch ook hard te verduren krijgt, is daarbij bitter ironisch.

Caroline Gennez. Beeld BELGA

De was en de plas
In een subtielere variant van politiek-mediatiek seksisme worden vrouwen niet op hun lijf maar op hun privéleven aangesproken. De vraag of gezin en werk wel te combineren vallen zul je alleen in een interview met een vrouw aantreffen. Hoe empathisch die vragen ook lijken, ook nu weer is de onschuld bedrieglijk. Want onderliggend suddert telkens weer de vraag mee of een vrouw gefocust kan zijn op haar topjob als ze thuis nog de was en de plas moet doen. En leidt geroddel over het privéleven bij mannen tot statusverhoging, dan wordt het bij vrouwen bewust ingezet om de positie te ondermijnen.

Op de regel dat alle vrouwen die de kop boven het maaiveld uitsteken seksistisch bejegend worden, schijnt Maggie De Block (Open Vld) een hoopgevende uitzondering te zijn. De klim van De Block naar de toppositie in de poppolls toont aan dat dit land er stilaan klaar voor is om ook vrouwen in de toppolitiek te beoordelen op wat ze doen en hoe ze functioneren. Toch klinkt ook over haar vaak een paternalistische ondertoon door in de commentaren - te verstaan als: dat ze het goed doet, ondanks haar gewicht. Zo staat ook bij haar de objectivering van haar voorkomen een objectief oordeel over haar beleid in de weg.

Het seksisme is niet verdwenen uit de politiek nu vrouwen er een prominentere positie aan het verwerven zijn. Het lijkt integendeel zo te zijn dat die versterkte positie mannen in verlegenheid brengt en zo nieuwe, subtielere vormen van seksisme opwekt. Dat "wijven geen complimenten moeten maken", zoals Louis Major ooit Nelly Maes toebeet, zul je niet gauw meer horen vandaag, maar het is toch nog maar van 2009 geleden dat toenmalig parlementsvoorzitter Patrick Dewael (Open Vld) het gehurkt zittende Kamerlid Katrien Partyka (CD&V) in volle Kamerzitting toevoegde dat het goed was dat ze "op de knieën wou gaan zitten", maar dat ze die houding "best voor een andere gelegenheid bewaarde".

Hipsterseksisme
Net als Dewael toen verschuilen vandaag vele schunnige commentatoren zich achter de dekmantel van de ironie. Het is maar om te lachen. En wie niet meelacht is dom, zuur of wellicht allebei. "Het stomme is: als vrouw heb je amper verweer tegen die schuine moppen", zei presentatrice Lisa Smolders in deze krant over de flauwe moppen die ze in een programma als 'De slimste mens' te verwerken kreeg. "Als je gewoon meelacht, dan laat je je eigenlijk kleineren. Als je een opmerking maakt, dan zie je er de humor niet van in, dan ben je een zuur mens."

'Hipsterseksisme', noemde columniste Alissa Quart in 2012 in New York Magazine die comeback van dat seksisme in zijn ironische, zeg maar Woestijnvis-variant. "Hebben we echt al het stadium van verlichte ironie bereikt?", vroeg Quart zich af. "We denken dat seksisme voorbij is, maar onze ironische varianten ervan bevestigen juist het probleem aan de basis, namelijk dat vrouwen nog altijd minder betaald worden en meer tegen hun wil geseksualiseerd worden dan mannen."

Sinds ze het wapen van de ironie of satire ontdekt hebben, slaan seksisten weer de klauwen uit. Hoe dubbelzinnig die ironie werkt, merkte je bij de kluspoezen waarmee Gamma eind vorig jaar uitpakte. Ook die ranzige reclame werd uiteindelijk verdedigd met het schild van de ironie en de vette knipoog. Het uiteindelijke doel - rel schoppen en publiciteit genereren - werd overigens vlot bereikt.

Lisa Smolders. Beeld VIER

Zure droogkutten
Ironische seksisten zullen verkrachting dan wel niet gauw meer een straf van God noemen, ze noemen meisjes wel nog graag een bitch of een (tent)slet. De denkfout die ze daarbij maken is dat ze doen alsof het onversneden seksisme al volledig tot de verleden tijd behoort, en dat het cool is seksueel intimiderende opmerkingen te maken, als satirische commentaar op dat prehistorische machismo. Niets tegen een goeie domme blondjesmop, maar wanneer vrouwen in een tv-quiz de ene na de andere schuine opmerking krijgen, is er misschien toch meer aan de hand.

De Coca-Cola Light-reclame waarin het de knappe jonge tuinman is die de borst ontbloot, zou je een ironisch commentaar op het traditionele mannelijke seksisme kunnen noemen, maar veel klussers zullen de Gamma-meisjes zonder al te veel ironie gewoon 'lekkere wijven' vinden.

Maar wee de vrouw die daar iets over opmerkt. Dat zijn zure droogkutten, ouderwetse feministische seuten, kortom "vrouwen met uitbundig woekerend okselhaar", zoals columnist Tom Heremans in De Standaard vorig jaar de Vrouwenraad omschreef, toen die hem de Auwch-award toekende voor vrouwonvriendelijkheid. In een eerdere column had Heremans een naaktkalender met bekende Vlaamse vrouwelijke vijftigplussers vergeleek met "ruïnes" op Erfgoeddag. Haha, inderdaad.

De columnist achtte het meteen bewezen dat feministen hysterische manwijven in tuinbroeken zonder gevoel voor humor zijn. Terwijl de kwestie bij ironisch seksisme, zoals bij elke vorm van satire, natuurlijk is of de grap werkt of niet. We laten het aan uw eigen beoordelingsvermogen over of u een vergelijking van oudere vrouwen met kasteelruïnes ironisch dan wel platvloers seksisme noemt. Maar seksisme is het alleszins.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234