Maandag 27/01/2020

Mensenrechten

De terreur tegen Arabische vrouwen die opkomen voor gelijke rechten

De Egyptische Shaima al-Sabbagh wordt weggedragen nadat ze gewond raakte tijdens een protest in Caïro. Beeld AFP

In Arabische landen zijn hoogopgeleide vrouwen die opkomen voor gelijke rechten vogelvrij verklaard. Zeker vijftien van hen zijn vermoord, tientallen zijn hun land ontvlucht.

Gedumpt langs de kant van de weg in een buitenwijk van de Libische hoofdstad Tripoli wordt ze op 6 januari 2014 door een voorbijganger aangetroffen. Haar levenloze ­lichaam toont sporen van marteling. ‘Lichaam van advocaat die opkwam voor vrouwenrechten dood gevonden’, kopt de Lybian Herald de volgende dag.

Vijf maanden daarvoor is Hamida al Hadi al Asfar spoorloos verdwenen. Na een afspraak op het kantoor van een procureur des Konings stapt ze in de loop van vrijdagochtend 16 augustus in haar Hyundai Sante Fe. Rond halfeen pleegt ze nog een telefoontje naar een familielid en dat zal haar laatste ­levensteken zijn.

Kort voor haar verdwijning heeft de advocate publiekelijk haar instemming betuigd met een VN-rapport over geweld tegen meisjes en vrouwen in Libië. Daarmee ging ze in tegen de fatwa die de grootmoefti van Libië erover had uitgesproken. De islamitische wetsgeleerde vond het epistel in strijd met de sharia. Alle moslimvrouwen riep hij op te ontkennen dat er in Libië geweld tegen hen wordt gebruikt. Hamida al Hadi al Asfar deed het tegenovergestelde.

Het is drie jaar na de geslaagde opstand ­tegen dictator Kadhafi, waarin vrouwen – net zoals bij de Arabische Lente in Egypte en ­Tunesië – een belangrijke rol speelden. In de chaos die daarna in het land ontstaat, strijden zwaarbewapende milities om de macht en vaardigen islamitische geestelijken de ene na de andere strenge richtlijn voor vrouwen uit; ze moeten gesluierd over straat, mogen alleen in het gezelschap van mannen de deur uit en mogen niet alleen autorijden. 

De gewelddadige dood van Hamida al Hadi al Asfar is de eerste in een reeks van moorden op vrouwen die zich uitspreken voor gelijke rechten en democratie. Later dat jaar volgt de journaliste Nasib Cernavah, wier keel wordt doorgesneden. In de zomer worden de advocates Salwa Bugaighis en Fariha al Berkawi op gruwelijke wijze omgebracht. De eerste door vier gewapende mannen die haar huis binnendringen terwijl ze op haar computer via ­Facebook een oproep doet mee te doen aan de verkiezingen die dag. Berkawi vindt nabij haar woning de dood door de kogels van een sluipschutter. De twee advocates speelden een grote rol in de opstand tegen de dictator Muammar Kadhafi en kregen daarna een prominente politieke positie met een ­zetel in respectievelijk de overgangsregering en het parlement.

In de twee jaar daarna worden in Libië nog zeker vier prominente vrouwen vermoord en ontvluchten tientallen na bedreigingen het land. Blogster Nafissa el Sed is een van hen. Ze heeft in 2014 asiel aangevraagd in de Verenigde Staten. Ze werd via sociale media bedreigd na de publicatie van een kritisch artikel over de grootmoefti. Ook in de VS ontvangt ze nog bedreigingen. “Hoeren van Isis, verraders van Libië, ik zou je willen vermoorden, hoer”, luidde een tweet die ze onlangs in het Arabisch ontving.

SIHA, een belangenorganisatie voor vrouwen in de Hoorn van Afrika, wees onlangs in een artikel in Somalilandpress op de ‘golf aan doelgerichte vrouwenmoorden’ in Somalië. En de toenemende invloed van de streng islamitische militanten van Al Shabaab, waardoor vrouwen verder worden gemarginaliseerd en uit het openbare leven worden verdreven. De afgelopen acht maanden zijn in Somalië zes prominente vrouwen vermoord. De moord op een radiojournaliste is opgeëist door Al Shabaab. 

Vast patroon

Of in Syrië en Egypte eenzelfde ontwikkeling gaande is, is moeilijker na te gaan. Vast staat dat in februari 2015 tijdens een demonstratie in Caïro de Egyptische politiek actieve schrijfster Shaima al Sabbagh werd vermoord. In september dat jaar trof hetzelfde lot de kritische burgerjournaliste Ruqia ­Hassan in het Syrische IS-bolwerk Raqqa.

Ook mannen die hun stem laten horen lopen risico. “Maar vrouwen zijn duidelijk een uitgekiend doelwit van haatzaaierij en aanslagen door extremisten”, stelt Hibaaq Osman. Zij is directeur van Karama, een regionaal netwerk van Arabische vrouwen dat zetelt in Egypte. “Conservatieve krachten proberen vrouwen die opkomen voor gelijke rechten uit het openbare leven te bannen. Om een gemeenschap te ontwrichten, moet je de vrouwen raken.”

De moorden verlopen via een vast patroon, stelt Elisabeth van der Steenhoven, afscheidnemend directeur van het platform voor gendergelijkheid WO=MEN in Den Haag en lid van de Adviesraad internationale vraagstukken. Zij staat in contact met veel mensenrechtengroeperingen in Arabische landen.

Eerst worden de vrouwen via Facebook zwartgemaakt en bedreigd. Ze worden uitgemaakt voor promiscue, hoer, onzedig, afvallige of verrader. Typeringen die islamitische extremisten kunnen opvatten als een uitnodiging hen om te brengen. “Die aanvallen moedigen geweld aan, de praktijk wijst dat ook uit”, zegt Hibaaq Osman.

Momenteel wordt voor het leven gevreesd van de vooraanstaande academica Zahra Langhi, ­secretaris-generaal van het Libyan Women’s Platform for Peace, die op een dergelijke manier wordt zwartgemaakt en bedreigd. Vier weken geleden bleek dat er een nepaccount van haar Facebook-pagina was gemaakt, waarop subtiele wijzigingen waren aangebracht die de vrome moslima bij haar ruim twaalfduizend volgers in diskrediet moesten brengen. Zo werd ze omschreven als ‘een expert in ­islamitische groepen en extremisme’. Voor groeperingen als IS en Al Nusra is die expertise synoniem voor verrader. En een verrader mag worden omgebracht. Op haar nep­account pleegden nieuwe volgers, ruim achthonderd ‘boze mannen’ in een paar uur tijd, volgens Langhi ‘karaktermoord,’ zegt ze vanuit Libië. “Wie opkomt voor het naleven van de mensenrechten wordt neergezet als agent van westerse imperialisten.”

Facebook heeft het nepaccount van haar pagina dezelfde dag nog uit de lucht gehaald. “Je als een ander voordoen op Facebook is niet toegestaan”, zegt een woordvoerder.

Het is lastig te achterhalen wie er achter dit nepaccount schuilging. Een expert die anoniem wil blijven, vermoedt dat het dezelfde Libische brigade is die advocate Salwa Bugaighis kort voor haar gewelddadige dood twee jaar geleden bedreigde. Die brigade wordt ook verantwoordelijk gehouden voor de moord op de Ameri­kaanse ambassadeur Chris Stevens in 2012. 

Facebook

Dat Facebook een cruciale rol speelt in het bedreigen en vermoorden van vooraanstaande vrouwen, noemt Elisabeth van der Steenhoven ‘wrang’. “Voor de meeste vrouwen in Arabische landen is Facebook het enige kanaal om informatie te ontvangen, contacten te leggen en zich te laten ­horen. Tegelijk brengt het hen in levens­gevaar. De straffeloosheid waarmee dit gebeurt, is zorgelijk.”

Hoewel Zahra Langhi zich serieus bedreigd voelt, is ze niet van plan zich de mond te laten snoeren. “Het ombrengen van activisten is begonnen. We moeten doorgaan en de milities die hierachter schuilgaan ons edelmoedige gezicht tonen en blijven vechten voor onze overtuiging en een beter, vreedzaam Libië. Als dat hier niet meer mogelijk is, dan moeten we dat in ballingschap doen.”

Vermoord

29 mei 2014:

Nasib Miloud Cernavah, journaliste in Libië

25 juni 2014:

Salwa Bugaighis (51), advocate en politica in Libië

17 juli 2014:

Fariha Al Berkawi (56), advocate en politica in Libië

21 nov 2014:

Sarah Eldib (26), politiek journaliste in Libië

17 feb 2015:

Zainab Abdul Karim, activiste in Libië

Januari 2014:

Hamida al Hadi al Asfar (45), mensenrechtenadvocate in Libië

24 februari 2015:

Intesar Al Hasairi (35), politiek activiste in Libië

Ruqia Hassan (30), burgerjournaliste

13 juni 2016:

Zainab Muhudin, politica in Somalië

8 juni 2016:

Dhudi Yusuf Adan, vredesactiviste in Somalië

14 december 2015:

Amina Noor Mohamed, medewerkster bij UNHCR in Somalië

5 juni 2016:

Sagal Salad Osman, radiojournaliste in Somalië

17 april 2016:

Fowsiya Hassan Elmi, medewerkster bij UNHCR in Somalië

3 december 2015:

Hindia Haj Mohamed, radiojournaliste in Somalië

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234