Dinsdag 27/10/2020

TED

De TED-lessen van Rob Knight: "Uw stoelgang kan mensen redden"

Rob Knight.Beeld TED.com

Vorige week legde oncoloog Siddhartha Mukherjee nog uit hoe cellen het geneesmiddel van de toekomst zijn. Nu doet bioloog Rob Knight er een schepje bovenop. Hij gelooft namelijk in de helende kracht van... de microben in stoelgang.

Microben doen meer dan je denkt

Vraag een kind wat microben doen, en het zal zeggen dat ze je ziek maken. Vraag een volwassene hetzelfde, en die zal misschien al zeggen dat microben onze darmflora regelen. Maar microben doen meer. Véél meer. Bioloog Rob Knight weet bijvoorbeeld dat ze de reden zijn waarom sommige mensen meer gestoken worden door muggen dan andere – want yep, dat ís dus zo. “Ik word zelden gestoken, mijn partner trekt ze in drommen aan”, zegt Knight in zijn TED-talk. “Dat komt omdat we verschillende microben op onze huid hebben. Die produceren verschillende chemicaliën, waarvan sommige gemakkelijker worden gedetecteerd door muggen dan andere.”

Maar het gaat verder dan jeuk en slapeloze nachten. Microben zijn ook van levensbelang in de geneeskunde. Ze bepalen welke pijnstillers giftig zijn voor je lever of welke geneesmiddelen werken voor je hartaandoening. Bij fruitvliegjes bepalen de microben zelfs met wie zo’n vliegje seks willen hebben. “Het is een kwestie van tijd voor we ontdekken dat het bij mensen net zo is”, zegt Knight, half grappend.

De ene microbe is de andere niet

Een en ander duidt ook aan dat microben niet alleen in onze buik leven. Ze zijn overal. Elke mens heeft verschillende “gemeen­schappen” van microben. En die verschillen onderling enorm van elkaar. “De microben in je mond hebben minder gemeen met die in je darmen dan microben in het Great Barrier Reef met die in de Afrikaanse savanne”, zegt Knight.

Ook tussen mensen zijn er grote verschillen. Uw darmmicroben zijn maar voor 10 procent gelijk aan die van uw buurvrouw. Ze zijn trouwens ook met belachelijk veel. Zo’n 100 biljoen, om min of meer precies te zijn. Ter vergelijking: een mens bestaat uit “maar” 10 biljoen cellen.

Je krijgt ze van je hond

Dat we gemakkelijk ons DNA ergens achter laten, weet iedereen die ooit eens twee seconden van CSI: Miami gezien heeft. Maar niet een huidhaartje kan een seriemoordenaar verklikken, zijn zweterige handpalm is er bijna even goed in. Want ook onze microben smeren we overal in het rond. “Jaren geleden al konden we aantonen dat je iemands handpalm kunt herkennen op de computermuis die hij gebruikt, met een nauwkeurigheid van 95 procent”, zegt Knight. “Een weetje dat trouwens echt gebruikt werd in CSI: Miami. Dan wéét je dat het klopt.” Wie deze wetenschap doortrekt, beseft dat we onze microben op alles en iedereen achterlaten – en anderen op ons. “Voor wie een hond of kinderen heeft thuis, is dat wellicht geen verrassing”, grinnikt Knight. “It’s all true. We kunnen jou terugvinden op je hond, en je hond op jou.”

Bij geboortes zie je hetzelfde: baby’s die langs de gewone weg geboren worden, krijgen veel vaginale microben mee. Kleintjes die via een keizersnede ter wereld komen, hebben vooral huidmicroben.

Microben beïnvloeden ons gedrag

“Vandaag kunnen we met 90 procent nauwkeurigheid uitmaken of je mager of zwaarlijvig bent door naar de microben in je darmen te kijken”, weet Knight. “Zelfs als we van iemand het volledige genoom en al het DNA hadden, konden we zoiets maar met 60 procent nauwkeurigheid stellen.” Met andere woorden: onze microben ijn voor sommige aspecten van onze gezondheid van groter belang dan onze genetica. Wanneer muizen zonder eigen microben – ze werden daarvoor speciaal in een kiemvrije bel gehouden - werden blootgesteld aan microben van obese soortgenoten, werden die muizen zelf ook dikker. Soms omdat de microben hielpen met hun eten efficiënter te verteren, soms ook omdat de muizen gewoon meer aten. Ze veranderden het gedrag van de muis.

Kaka geneest diarree

Dat leidt tot de finale stap: muizen als geneesmiddel. Want als je met ‘zwaarlijvige’ microben iemand zwaarlijvig kunt maken, geldt het omgekeerde ook. Knight fantaseert over een soort inenting met microben van slank gebouwde personen als oplossing voor obesitas. Dat klinkt als sciencefiction, maar het gebeurt vandaag al voor darmaandoeningen.

Aan de universiteit van Minnesota konden onderzoekers mensen met verschrikkelijke diarree, die al twee jaar lang tevergeefs een antibioticakuur volgden, op één dag van hun probleem afhelpen. Hoe? Door darmmicroben van een persoon met een gezonde darmflora over te planten naar de darmen van de patiënten. De manier erop is niet bepaald smakelijk, maar de resultaten zijn dus verbluffend. “Een dag na de transplantatie verdwijnen de symptomen. Ook daarna blijft de patiënt gezond”, zegt Knight. Dat opent de deur voor een enorm breed spectrum aan therapieën. “We ontdekken dit nu voor inflammatoire darmziektes en obesitas, maar wie weet werkt dit ook voor autisme of depressie.”

Waar Knight finaal naartoe wilt, is een soort microbiële gps. “Een systeem dat aan de hand van je microben zegt hoe je eraan toe bent, waar je naartoe moet en wat je nodig hebt om er te geraken.” Serieuze shit.

Wie is Rob Knight?

Hij heeft de naam van een tekenfilmheld, maar eigenlijk is Rob Knight een brave bioloog uit Nieuw-Zeeland. Zijn research spitst zich voornamelijk toe in het ontwikkelen van computermodellen om microben in kaart te brengen. Hij stond mee aan de doopvont van The American Gut Project, wereldwijd het grootste wetenschappelijke project dat met crowdfunding gesteund wordt. 

Rob Knight, bioloog met de naam van een tekenfilmheld.Beeld Tracy Boulian and David Ahntholz

Uit meer dan 2.000 TED-talks selecteerde De Morgen de 12 beste ideeën en werkte ze uit tot hersenprikkelende boeken. Stuk voor stuk diepgravend en tegelijk kort genoeg om ze in één zitting uit te lezen. Meer info op demorgen.be/ted

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234