Maandag 03/10/2022

taalblog

De taalepidemie van "Dat zou zomaar eens kunnen"

null Beeld Eric De Mildt
Beeld Eric De Mildt

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt voortaan haar liefde voor taal in de blog "Ik hou van taal".

In zijn roman De omwegen (2013) heeft de Vlaamse schrijver Jeroen Theunissen een personage in het leven geroepen dat op een wel erg opmerkelijke manier praat: "Johan was iemand die terwijl hij sprak aanhalingstekens in de lucht maakte, een uitzonderlijk intelligente jongeman zonder fantasie of gevoel voor humor. (...) Johan holde als een dolleman voorbij, en zei soms: "Ik besta niet echt" (waarbij hij aanhalingstekens rond het woord "besta" maakte)."

Wie aanhalingstekens in de lucht maakt, geeft aan dat hij niet letterlijk maar ironisch of relativerend praat. Het is vooralsnog de enige effectieve manier waarop de typografie de spreektaal heeft geïnfiltreerd, want nooit heb ik iemand naar rechts zien leunen wanneer hij iets schuingedrukt bedoelt, of zich rond en dik zien maken wanneer een vet woord extra nadruk behoeft.

Die snelle vingeracrobatiek in de lucht om te melden dat een zin of woord niet al te letterlijk moet worden genomen, zie ik steeds vaker opduiken. Het moet een teken des tijds zijn: zeggen dat iets helemaal waar is, zou wel eens van een pre-postmoderne arrogantie kunnen getuigen, en alles weg relativeren moet dan bescheidenheid uitstralen: ik weet dat ik niets zeker weet. Zo worden woorden als "waarheid" of "schoonheid" verdacht vaak opgesloten tussen twee aanhalingstekens. Het lijkt een variant op het bekende "lees maar, er staat niet wat er staat" van Martinus Nijhoff: "Hoor maar, ik zeg niet wat ik zeg."

Verwant aan die luchtaanhalingstekens woekert in Vlaanderen momenteel een taalepidemie die nog duidelijker maakt dat je vandaag maar beter niet te stellig bent in je beweringen: het gebruik van "dat zou zomaar eens kunnen".

Ik kan niet anders dan mijn wijsvinger in de lucht te priemen naar wielercommentator José De Cauwer, die de uitdrukking zo vaak gebruikt dat ik ook elders steeds meer besmettingshaarden bespeur.

- "Is het Evans die daar komt aangereden, José?" "Dat zou zomaar eens kunnen."
- "Ja, Quintana zou zomaar eens durven weggaan."
- "Is dat Sanchez die aan het knechten is?" "Dat zou zomaar eens kunnen, Renaat."

"Dat zou zomaar eens kunnen" werd de afgelopen jaren vooral door Nederlanders gebezigd, maar als het taalkundig regent in Den Haag, druppelt het ook snel in Antwerpen. Aanvankelijk gebruikten vooral politici en voetbaltrainers "dat zou zomaar eens kunnen" wanneer ze geen steekhoudend antwoord konden geven op een vraag, maar die onwetendheid poogden te camoufleren. "Ik heb geen flauw benul" antwoorden zou al te idioot klinken, dus biedt "dat zou zomaar eens kunnen" soelaas. Je komt niet als lomp en onwetend over, maar als een nadenkende twijfelaar.

Inmiddels wordt "dat zou zomaar eens kunnen" ook gebruikt zonder dat er een vraag wordt gesteld. Zo zou het bijvoorbeeld zomaar eens kunnen dat morgen de zon schijnt, en zou het ook zomaar eens kunnen dat het daarna gaat regenen. Wie meent dat iets zomaar eens zou kunnen, drapeert zijn onwetendheid in een camouflagepak van milde toegeeflijkheid: wie ben ik, zegt hij, om iets zeker te weten?

Omdat ik meer hou van doeltreffend taalgebruik dan van wollige vaagtaal, roep ik José op om "dat zou zomaar eens kunnen" op te bergen in de kelders van zijn taalgeheugen. Ik ben namelijk als de dood (geen aanhalingstekens) dat hij straks tijdens de Tour de France de laatste zekerheid van de wielerliefhebber zal wegnemen door te zeggen dat het zomaar eens zou kunnen dat een wiel rond is.

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234