Zaterdag 18/01/2020

De taal van het jaar drie

taal

van dale geeft lexicon met nieuwe woorden uit

2003 was het jaar van de kidhunters, de rockpriester en de zonurenrecords. Van Dale, dat de trends op taalgebied op de voet volgt, ontdekte 443 nieuwe woorden in 2003. Ook uw eigenste krant, De Morgen, verrijkte het Nederlands met een aantal nieuwe begrippen. Dankzij ons kunt u zonder blozen van 'condoommoeheid' spreken en eens naar 'de jongens van plezier' gaan.

Brussel

Eigen berichtgeving

Katrijn Serneels

De taal is de spiegel van de ziel van het volk. En wat onze ziel beroerde het voorbije jaar, was naast hitte en oorlog, ook het allochtonenvraagstuk. "Er is een verharding in de samenleving ten aanzien van allochtonen", zegt Ewoud Sanders, journalist bij NRC Handelsblad, die elk jaar een lijstje van nieuwe woorden maakt. "Eerst zie je een verandering op maatschappelijk vlak, dan zie je in de taal allerlei nieuwe woorden opduiken: allochtonenvrij, allochtonenstop, allochtonenspreiding. Volgens Van Dale komen er ook steeds meer politiek incorrecte combinaties voor: aanpak van allochtonen bijvoorbeeld."

De domeinen waaruit er nieuwe woorden komen zijn elk jaar een beetje hetzelfde, weet Sanders. "Technologie, medische sector, milieu, economie zijn snel veranderende domeinen van de samenleving waarin zich elk jaar nieuwe evoluties voortdoen. Elk jaar is er wel een nieuwe ziekte die wereldberoemd wordt. Dit jaar is het sars, de voorbije jaren hadden we het over mkz (mond- en klauwzeer) of over dollekoeienziekte. Ook de nieuwe evoluties in de medische wereld zie je terug in de taal. Kloonzwangerschap is bijvoorbeeld nieuw in 2003." De Italiaanse dokter Antinori beweerde immers dit jaar dat verschillende vrouwen zwanger waren van een kloonbaby. Plastische chirurgie is ook een medische tak in opmars, als we het aantal nieuwe woorden mogen geloven: flappenchirurg, kinimplantaties, wenkbrauwlifting, lipreducties.

Het koningshuis en de paus waren ook goed voor een aantal nieuwe begrippen. "Dat zie je niet elk jaar, dat het koningshuis een aantal nieuwe woorden lanceert. Maar dit jaar waren er zowel in Nederland als in België huwelijken, en in Nederland een schandaaltje, en mensen praten nu eenmaal graag over koningen. Anders zouden woorden als mabelgate of maffiabruid nu niet algemeen Nederlands zijn." In België was het Laurent die onze woordenschat verrijkte. Door zijn huwelijk, ingezegend door 'rockpriester' Guy Gilbert, is Laurent niet langer de 'zorgenprins' van de familie.

Over het weer praten mensen altijd, maar dit jaar meer dan anders. "Hittedoden, dat is zeker een blijvertje", meent Sanders. "De uitzonderlijk warme zomer dit jaar heeft van 'zonurenrecords' en andere woorden begrippen gemaakt. En als de volgende zomers ook nog zo warm gaan worden, zullen die nieuwe woorden niet vlug verdwijnen." De nieuwe woorden die Van Dales hoofdredacteur Ton den Boon elk jaar selecteert, komen uit kranten en tijdschriften. En iemand moet altijd de eerste zijn. Ook De Morgen gebruikte een heleboel woorden als eerste en daar zijn we trots op. Zorgenprins en rockpriester, dat las u het eerst in onze krant. Ook kidhunten, het ontvoeren van kinderen in opdracht van meestal gescheiden en ruziënde ouders, vond u het eerst bij ons.

Mocht er echt oorlog uitbreken in België, dan kunt u ook meepraten. Wie goed de krant las, die heeft zijn militaire vocabulaire het voorbije jaar kunnen opfrissen: shock and awe, mininukes, fast and easy war. Wie van de politieke trends op de hoogte wil blijven, zit ook goed. Het 'lewinskymoment', waarop liegen en de waarheid spreken allebei een even slechte keuze zijn, is de moderne formulering voor catch 22 in de politiek . Ook 'de flipperkastdemocratie', waarbij door kiezers of politici gereageerd wordt op een gebeurtenis vanuit de buik, zonder te veel na te denken, werd hier bedacht.

Sars, flipperkastdemocratie en hittedoden zijn maar enkele nieuwe woorden uit 2003

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234