Zaterdag 31/07/2021

AchtergrondEK voetbal

De symbolische lading van Duitsland-Hongarije: ‘Het is te hopen dat de Hongaren spectaculair verliezen’

Aan de Allianz Arena in München verzamelen veel voetbalfans in regenboogkleuren. Beeld EPA
Aan de Allianz Arena in München verzamelen veel voetbalfans in regenboogkleuren.Beeld EPA

Een plek in de achtste finale? Bijzaak. De ware inzet van de EK-wedstrijd tussen Hongarije en Duitsland is het respect voor de Europese grondrechten. ‘Het is te hopen dat de Hongaren spectaculair verliezen.’

Het wordt een zure avond voor Viktor Orbán. De voetbalgekke premier van Hongarije had zijn ticket naar München al geboekt, maar zijn zitje in de Allianz Arena zal vanavond dan toch leeg blijven. Aanleiding is het massale protest tegen de antihomowetgeving die vorige week in Hongarije werd goedgekeurd. Deze wet verbiedt onder meer zogenaamde ‘lgbtq+-propaganda’ in het bijzijn van minderjarigen. Zo kan homoseksualiteit niet meer besproken worden op tv of op school.

München wordt vanavond één grote regenboog. Met dank aan de koppige UEFA, die de burgemeester van München geen toestemming gaf om zijn stadion in regenboogkleuren te verlichten. Resultaat is dat zowat alle andere gebouwen in München nu een rood, geel, groen of blauw jasje krijgen. Spelers dragen een regenboogband op het veld. Supporters brengen veelkleurige vlaggen mee. Elders in Europa sluiten steden en clubs zich aan bij het protest. Zo zal de Ghelamco Arena in Gent oplichten in de regenboogkleuren.

Doodstraf

De symbolische lading van dit duel is enorm. Aan de ene kant heb je Hongarije, het Oost-Europese land dat in 1989 voor het eerst het IJzeren Gordijn doorknipte, maar de laatste jaren weer de kloof tussen Oost- en West-Europa doet toenemen. Onder Orbán lopen de Hongaren er de kantjes vanaf. Is het niet met hun antihomowetten, dan wel met hun plannen om de doodstraf weer in te voeren, hun prikkeldraad om oorlogsvluchtelingen tegen te houden of hun racistische gezangen tegen Franse voetbalspelers zoals Kylian Mbappé.

Vlaggen worden uitgedeeld aan het voetbalstadion in München. Beeld EPA
Vlaggen worden uitgedeeld aan het voetbalstadion in München.Beeld EPA

Aan de andere kant heb je het machtige Duitsland, het morele kompas van de Europese Unie. Een land dat niet alleen de economische sterkhouder, maar ook de trekker is van het Europese project. De Duitse doelman Manuel Neuer droeg vorige week al een regenboogband als steun aan de lgbtq+-gemeenschap. Twee landen, twee verschillende visies.

Krachtmeting

De match in München lijkt een krachtmeting tussen twee grote blokken. Aan de ene kant de Oost-Europese landen, aangevoerd door Hongarije, die kritisch kijken naar de rechtsstaat, diversiteit en vrije media. Landen waar de democratie aan het afkalven is. Aan de andere kant de traditionele West-Europese landen, die vasthouden aan de fundamentele EU-waarden, zoals respect en gelijkheid.

Dat Europa diep verdeeld is, blijkt uit het initiatief van de Belgische regering. Ons land nam dinsdag het voortouw om een Europese verklaring op te stellen die de Hongaarse wet veroordeelt. Deze verklaring werd door 14 van de 27 EU-landen ondertekend: België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Spanje, Zweden, Denemarken, Finland, Estland, Litouwen, Letland, Ierland en Italië. Dertien landen, waaronder Tsjechië en Bulgarije, weigerden mee te werken.

De Hongaarse premier Viktor Orbán en de Duitse bondskanselier Angela Merkel eerder dit jaar. Beeld AP
De Hongaarse premier Viktor Orbán en de Duitse bondskanselier Angela Merkel eerder dit jaar.Beeld AP

Is de oude opdeling tussen Oost en West weer springlevend? “Niet helemaal”, vindt Peter Vermeersch, slavist en hoogleraar politieke wetenschappen aan de KU Leuven. “Daarvoor hangt het Oost-Europese blok minder sterk aan elkaar dan je zou vermoeden. Zo is er in Polen een sterke pro-Europese beweging die Europese waarden, zoals gelijke rechten voor seksuele minderheden, nastreeft. Hongarije is veel conservatiever. En die verdeeldheid zie je ook op andere thema’s.”

Andersom is er evenmin sprake van een Westers blok. Zo trekken Baltische staten als Litouwen nu mee aan de kar voor lgbtq+-rechten, terwijl landen zoals Portugal en Griekenland aan de kant blijven staan. Ierland, waar homoseksualiteit lang taboe was, is nu wel mee. Vermeersch: “In alle landen spelen er tegenwoordig anti-Europese en nationalistische bewegingen op. Dat is een algemeen probleem. Ik zie niet echt een tweedeling.”

Verkeerde knopje

Als er al sprake is van blokvorming, dan is het in Hongarije zelf. Alle oppositiepartijen, van links tot rechts, kondigden er aan dat ze bij de verkiezingen in 2022 de krachten zullen bundelen. Een démarche die Orbán, sinds 2010 aan de macht, danig nerveus maakt. Waarnemers zien er een verklaring in waarom homoseksualiteit nu zo hoog op de politieke agenda wordt gezet. Simpel gesteld: in 2015 gebruikte Orbán het Europese vluchtelingendebat om zijn achterban te mobiliseren, nu doet hij hetzelfde met de lgbtq+-gemeenschap.

Niet dat Orbán de EU kwijt wil. Zonder de Europese subsidies is de Hongaarse economie ten dode opgeschreven. Maar de premier weet donders goed dat Europa tot nu toe maar weinig haar op de tanden heeft getoond tegenover balorige lidstaten. “Vandaar dat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen nu terecht heel fel reageert en van een schande spreekt”, zegt Hendrik Vos, professor Europese politiek (UGent). “Dit gaat over de fundamenten waarop Europa gebouwd is. Als deze beginnen af te brokkelen, schiet er binnenkort niet veel meer over.”

De waarden van de EU staan onder druk. Tenzij het luide protest nu net tot een grotere bewustwording en mobilisatie leidt langs de kant van de pro-Europese partijen. De Hongaarse omroep zal vanavond al flink zijn best moeten doen om géén regenboogvlag in beeld te brengen. “Voor de rest is het te hopen dat de Hongaren spectaculair verliezen”, zegt Vos. “Of beter: dat er iemand in het stadion per ongeluk op het verkeerde knopje drukt, waardoor die regenboogkleuren toch nog oplichten.” (lacht)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234