Zondag 28/02/2021

De stroom stopt niet

Met veel bombarie kondigen onze Europese leiders aan dat ze er met strengere grenscontroles en een akkoord met Turkije in zullen slagen om de vluchtelingencrisis op te lossen. Met extra dank aan de Middellandse Zee die tijdens de herfst en winter woeliger en kouder is. 'Maar denken dat ze zich laten afschrikken door de winter, een agent of een prikkeldraad is een illusie.'

Niet zonder trots kondigt staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) aan dat de vluchtelingenstroom zo goed als onder controle is. Er arriveren minder kandidaat-vluchtelingen in Brussel en dat maakt dat er geen lange wachtrijen meer staan aan de Dienst Vreemdelingenzaken. Tegelijk pakken Europese leiders uit met een halfslachtig akkoord met Turkije dat ervoor moet zorgen dat minder vluchtelingen vanuit dat land naar Europa komen. De Hongaarse premier Viktor Orban verklaarde dan weer dat hij niet alleen de grens met Servië maar ook die met Kroatië zal afsluiten.

Gecombineerd met het feit dat het tijdens de herfst- en wintermaanden sowieso veel moeilijker is om de Middellandse Zee over te steken, moeten al die maatregelen ervoor zorgen dat de vluchtelingenstroom grotendeels stilvalt waardoor een probleem dat twee maanden geleden nog onoverkomelijk leek, zichzelf lijkt op te lossen.

Kinderen blauw van de kou

Op het eerste gezicht lijkt de realiteit deze optimisten zelfs gelijk te geven. Dat blijkt ook uit de getuigenis van Peter Bouckaert, directeur bij Human Rights Watch die de jongste weken de vluchtelingenstroom letterlijk op de voet volgde en zich momenteel op het Griekse eiland Lesbos bevindt. "Sinds het bezoek van Erdogan aan Brussel twee weken geleden is er veel veranderd. Er zijn veel meer patrouilles van de Turkse kustwacht en de politie. De stranden aan de Turkse kust worden nu veel beter in de gaten gehouden en ook op de toegangswegen naar de stranden zijn er controles. In september vertrokken nog zo'n 6.000 vluchtelingen per dag naar Lesbos, nu lijkt de instroom gevoelig af te nemen."

Maar wat op een oplossing lijkt, is in feite maar een schijnoplossing, zegt Bouckaert. "Ik betwijfel of de Turkse mensensmokkelmaffia de strijd zo makkelijk zal opgeven. Dit is een miljoenenbusiness. We merken dat de bootjes nu vooral 's nachts vertrekken waardoor de overtocht veel gevaarlijker wordt."

Bouckaert vertelt hoe in de nacht van donderdag op vrijdag opnieuw twaalf mensen verdronken onder wie drie kinderen en een baby. "Iedereen herinnert zich Aylan Kurdi, het verdronken jongetje waarvan de foto ons allemaal choqueerde en woest maakte. Wel, gisteren hadden we opnieuw meerdere dode Aylans. Terwijl de EU-leiders in Brussel aan het overleggen waren hoe ze vluchtelingen uit Europa kunnen weren, verdronken opnieuw kinderen. Die kinderen hadden evengoed een gewone ferry kunnen nemen, een veilige overtocht die 20 euro kost. Maar hun ouders werden gedwongen om hun leven voor 1.200 dollar (1.055 euro) per persoon in handen te leggen van roekeloze criminelen. Ik zie steeds meer kinderen en baby's die letterlijk blauw zien van de kou. Enkele dagen geleden heb ik enkele kinderen in mijn wagen genomen zodat ze zich konden verwarmen."

Een ander gevolg van de nieuwe situatie is dat creatieve mensenmokkelaars op zoek gaan naar alternatieve zeeroutes die langer en gevaarlijker zijn dan de Lesbos-route. Bouckaert: "De Turkse kustlijn is duizenden kilometers lang en er zijn nog talloze Griekse eilanden die als alternatieve bestemming kunnen dienen. Feit is dat er zich in Istanbul en Izmir tienduizenden mensen bevinden die klaar staan om de overtocht te wagen."

Bouckaert voegt eraan toe dat de winter en de ruwe zee deze mensen niet zal tegenhouden. "Die gezinnen komen uit Afghanistan en Syrië: ze hebben duizenden kilometers afgelegd en hebben letterlijk bergen overwonnen. Denken dat ze zich laten afschrikken door de winter, een agent of een prikkeldraad is een illusie."

Negatief buikgevoel bij extra migratie

Met de winter in aantocht doet ook de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR een oproep aan alle Europese lidstaten om de vluchtelingen tijdens de barre maanden niet in de steek te laten. "De weersomstandigheden zullen verslechteren", zegt woordvoerder Michele Poletto. "Er zullen wellicht minder vluchtelingen naar Europa reizen, maar tegelijk zullen veel mensen wél de overtocht wagen, met alle gevaren van dien."

Poletto is ervan overtuigd dat de vluchtelingenstroom in de lente van 2016 opnieuw zal toenemen.

De problemen doen zich trouwens niet alleen voor op de zeeroute tussen Turkije en Griekenland. Op de zogenaamde centrale Middellandse Zee-route, tussen Libië en Italië, is de situatie vergelijkbaar. Volgens meerdere bronnen bevinden zich in de steden Zuwara (nabij Tripoli) en de meer zuidelijke woestijnstad Sabha tienduizenden vluchtelingen, voornamelijk Eritreeërs en Somaliërs.

"Vorig jaar stelden we vast dat mensensmokkelaars tijdens de herfst en de winter ook uitvaren op zachte dagen", zegt een verantwoordelijke voor reddingsoperaties op de Middellandse Zee. "Dat brengt enorme risico's met zich mee omdat het weer plotseling kan omslaan waardoor de kans op schipbreuk groot is. Omdat er dit jaar nog meer vluchtelingen zijn, zal het aantal extreem gevaarlijke overtochten toenemen. Wij houden ons hart vast."

Vluchtelingen- en migratie-expert Johan Wets (KU Leuven) zegt dan ook dat er op lange termijn geen einde zal komen aan de komst van vluchtelingen uit het Midden-Oosten en Afrika. Eens de lente van 2016 aangebroken, zal de beweging zich opnieuw op gang trekken, wellicht minstens even intens als in 2015. "Wat we nu meemaken is een permanent fenomeen. Syrië is net als Afghanistan een uitzichtloos conflict geworden, nog meer Syriërs zullen vertrekken. Ook beleidsmensen moeten onder ogen durven zien dat migratie steeds zal toenemen.

"Dat betekent dat we qua opvang en integratie niet langer kunnen terugvallen op halfslachtige en tijdelijke oplossingen. Onvermijdelijk zullen politici daarbij rekening moeten houden met het negatieve buikgevoel bij veel mensen die extra migratie niet zien zitten. Maar net daarom is het belangrijk dat beleidsmensen een duurzaam draagvlak creëren voor de nieuwe realiteit."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234