Donderdag 24/09/2020

De strijd om de boekentas en de pennenzak

Zowat zeven op de tien kleinhandelaars in schoolgerief hebben hun omzet de laatste drie jaar met een derde zien afnemen. Drie schooljaren terug werd het gratis schoolmateriaal in de basisschool ingevoerd. De crisis hakt er extra in: het merendeel van de winkels geeft aan dit jaar nog minder te verkopen dan de voorbije twee jaar.

“Een ramp”. Nog voor de vraag goed en wel gesteld is, komt het antwoord van Wim Hendrickx van Hendrickx Papierhandel in Beerse al. “Tien jaar geleden heb ik deze zaak overgenomen. Toen zat ik hier goed, als enige in de gemeente, maar nu.... Eerlijk gezegd zie ik het op dit moment niet meer zitten. Vroeger werd en begin juli al gekocht en nu wachten ze af wat ze op school krijgen. Bovendien hebben veel scholen tegenwoordig zelf een ‘winkeltje’ waar ze goedkoop mappen en andere schoolspullen verkopen. Het mag niet hardop gezegd worden, maar het valt mij op dat die altijd net 21 procent goedkoper zijn.” “Het gratis schoolmateriaal werd ingevoerd in 2007”, aldus Christine Mattheeuws van het Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen. “Dat eerste jaar was er een daling van 10 procent. Ouders wisten nog niet goed wat ze konden verwachten. Intussen is de maatregel ingeburgerd, ouders weten dat het materiaal er zal zijn. Bovendien is het crisis. In vergelijking met vorig jaar is hun omzet nog eens 17,5 procent gedaald. Zowat drie vierde van de kleinhandelaars meldt de laatste drie jaar alles bij elkaar een omzetverlies van 34 procent.”Hier en daar blijft er nog eentje positief. “Ik heb vorig jaar mijn bestellingen aangepast”, vertelt Paula Goos van In ’t Gummeke in Beveren.”Een mens moet toch een beetje voorzien wat komen gaat, maar eigenlijk viel het toen nog mee. En dit jaar? Ach mevrouw, als het goed weer is na 15 augustus zijn de mensen niet geneigd om al schoolgerief te kopen. In september zal dat wel beteren. Ik blijf optimistisch.”Uit de enquête blijkt dat 15 procent van de winkeliers daarentegen geen enkele uitweg meer ziet. In Vlaanderen zijn nog amper honderd zelfstandigen die voornamelijk schoolgerief verkopen, aldus Mattheeuws. En dat beperkte aantal heeft gevolgen voor de weinige die er nog zijn. “Een vertegenwoordiger van een pennenmerk vertelde mij dat hij een paar jaar geleden nog 140 winkels bezocht”, aldus Mattheeuws. “Nu zijn dat er nog 70. De afzetmarkt voor groothandelaars wordt te klein en daardoor richten ze zich nu vaak ook op de ketens. Tot ongenoegen van de resterende zelfstandigen, want zij konden vaak net door enkele luxemerken het verschil maken.”Ook op de klandizie van de scholen kunnen de kleine winkeliers niet rekenen. 42 procent van de winkeliers laat weten nog wel gecontacteerd te zijn door een basisschool voor een offerte, maar slecht 5 procent mocht ook effectief iets leveren. “Dat stoort mij”, aldus Mattheeuws. “Vijf procent is echt weinig. En het gaat dan nog niet eens over alle schoolspullen, hè. Scholen weten zelfstandigen wel te vinden voor de ouderraad of als er gesponsord moet worden, maar daar staat niks tegenover.”Vreemd genoeg lijken de ketens voorlopig meer dan het hoofd boven water te kunnen houden als het aankomt op de schoolgerief. Al is het wel opvallend dat zij, net als grootwarenhuizen, nog meer dan de voorbije jaren focussen op prijsacties voor schoolmateriaal. “Ik heb het net nog nagevraagd en we zien een toename van 10 procent”, aldus Filip Werniers van Fun. “Zowel in de verkoop van boekentassen als bij de papierwaren.” Fun, dat rond de Sinterklaasaankopen jaarlijks uitpakt met een stickeractie waardoor klanten korting krijgen, deed dit jaar voor het eerst hetzelfde in de aanloop naar het schooljaar. anticiperend op de invloed van de crisis? “Ach, anticiperend... Je kiest nu eenmaal acties waarvan je denkt dat ze in een bepaalde tijd zullen aanslaan, ja.”Bij Dreamland zijn ze iets minder optimistisch. “Gezien het weer mogen we niet klagen”, stelt Gunther De Smet van Dreamland. “Dat heeft een enorme invloed: vorige week was het aan de kust koeler dan in het binnenland en we zagen het aan onze omzet. Nu, we beseffen dat mensen op hun geld letten dit jaar. Ons huismerk wordt extra in de verf gezet en we merken dat het ook goed verkoopt. Volgend jaar willen we nog meer toespitsen op budgetopties en de nog goedkopere lijn schoolproducten van het huismerk Everyday uitbouwen en benadrukken.”Dat de ketens standhouden in tijdens van gratis schoolmateriaal én crisis, vindt retailspecialist Gino Van Ossel van de Vlerick Management School niet verwonderlijk. “De ketens winnen al jaren terrein op de zelfstandigen”, zegt hij. “De consument heeft nu eenmaal de indruk, terecht of onterecht, dat de ketens goedkoper zijn. Wanneer het dan crisis is en mensen op hun geld letten, is het logisch dat de ketens het nog beter doen.”Maar hoe zit het dan met de kleurpotloden, passers en schriften die elke school voorziet? “Ouders besparen nog altijd niet op hun kinderen. Mogelijk is het een kwestie van keeping up appearances, mogelijk een kwestie van prioriteiten. Bovendien moeten enkel lagere scholen voorzien in materiaal, en is dat net het kleinste deel van de markt. In het basisonderwijs is een passer een simpel, goedkoop instrument. In het secundair is het veel uitgebreider en duurder. Idem voor bijvoorbeeld een rekenmachine.”

Niet pessimistisch

Slechts nieuws dus voor de zelfstandigen die willen overleven in de sector. “Ik ben in het algemeen niet al te pessimistisch over de ‘kleine zelfstandige’”, zegt Van Ossel, “maar in deze branche moeten keuzes gemaakt worden. Wie een kleine winkel heeft, zal enkel nog de plaatselijke klanten over de vloer krijgen die iets vergeten zijn en moet zich daarop toespitsen. Wie een grote winkelruimte heeft, kan niet anders dan de weg opgaan van de ketens en zorgen voor een groot assortiment. Het slimme is om met andere zelfstandigen afspraken te maken om samen aankopen te doen, waardoor ze goede voorwaarden kunnen afdwingen bij producenten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234