Woensdag 17/07/2019

Postuum

De straf is voorbij voor Drs. P (1919 - 2015)

Drs. P Beeld ANP

Heinz Polzer/Drs. P zag ouderdom als een straf. Tegen de Volkskrant zei hij in het voorjaar van 2010 dat hij niet had geklaagd als hij op zijn tachtigste was gestorven. Dan had hij de lichamelijke ongemakken en de degeneratie van de wereld niet mee hoeven maken. De straf is voorbij. Heinz Polzer is op 95-jarige leeftijd overleden.

Heinz Hermann Polzer (1919 Thun, Zwitserland) heeft onder een tiental pseudoniemen als Geo Staad, Kirsten Wiedeman, Wilson Hode, Lars Brahe, Coos Neetebeem en Ludwig Otto Stadtherr een forse boekenplank volgeschreven met reisverhalen, ernstige poëzie, reclameteksten en ontuchtig proza in meerdere talen. Maar hij is toch in de eerste plaats bekend als Drs. P, zanger/pianist en schrijver van light verse en kleinkunstliederen. Zijn liedjes vormen een combinatie van perfect geformuleerde kolder, inventieve melodieën en een kreunende kraakstem. Dagblad De Tijd noteerde na zijn eerste tv-optreden in 1963: 'Een leraar Kerklatijn die zelfs een kraai nog zou doen blozen.'

Na de scheiding van zijn ouders verhuist de driejarige Polzer met zijn Nederlandse moeder en zijn oudere zusje ('niet bepaald mijn hartsvriendin') naar het Gelderse Velp, waar hij in weelde opgroeit. Grootvader aan moeders kant heeft een fortuin verdiend in de koffiecultuur. Op school gedraagt hij zich als een deftig heertje met bijbehorend taalgebruik.

Tegen de Haagse Post vertelt Drs. P in 1972: 'Ik ben al vrij gauw vervallen in ouwelijkheid. Ik had geen lust mij van mijn leeftijdsgenoten te onderscheiden door sneller te zijn of meer mensen tegen de grond te slaan dan de rest. Ik heb mij al zeer vroeg teruggetrokken in mijn bastion van misschien niet superieur, maar toch hanteerbaar verstand en mijn gevoel voor humor. Ik kon mij met een kwinkslag handhaven, zonder moe te worden.'

'Ouderdom is een straf'

‘Ik heb het hele leven altijd vooral gezien als een vertoning', vertelde Drs. P tijdens een interview in 2010 aan de Volkskrant. ‘Ik heb nooit de behoefte gehad zelf een rol te spelen. Zodra je meedoet, observeer je niet meer.'

Parodie Hitler

Vlak voor het uitbreken van de oorlog schrijft Polzer, die de Zwitserse nationaliteit van zijn vader heeft behouden, zich in voor de studie economie aan de Rotterdamse Hogeschool. Een parodie op Hitler en Mussolini in een studentenblad komt hem op vier maanden cel in Scheveningen te staan.

Na de oorlog vervolgt hij zijn studie en begint tevens met het schrijven van liedjes voor studentenfeesten, waaronder het macabere Commensaal ('Er ligt alweer een juffrouw in het trapportaal.') Hij krijgt een baan als copywriter bij het reclamebureau Lintas dat onder meer Unilever als klant heeft, en wordt uitgezonden naar Indonesië. De speelse en intelligente campagnes die hij verzint om toiletzeep aan de man te brengen, zijn een voorloper van de moderne trend om reclame te doorspekken met cabareteske humor.

Djakarta is voor Polzer een zeer geschikte uitvalsbasis om grote reizen door Azië en Zuid-Amerika te maken. Als 'heer van stand' voelt Polzer zich in Indonesië bijzonder op zijn gemak. Hij noemt die periode de Gouden Eeuw van zijn leven: 'Ik hoefde allerlei vervelende dingen niet te doen, omdat er mensen waren die tegen betaling en met een opgewekt gezicht deze handelingen voor mij verrichtten.'

In 1962 keert hij terug naar Nederland. De bekende televisiepresentator Willem Duys krijgt een plaatje in handen met liedjes die Polzer begin jaren vijftig voor een lustrum van het Rotterdamse Studentencorps heeft geschreven en bedenkt het gouden pseudoniem Drs. P.

Hoe Drs. P inspireerde

Heinz Polzer, alias Drs P., was een inspiratiebron voor een nieuwe generatie muzikanten. Lucky Fonz III, Extince en Faberyayo vertellen wat zij met de liedjesschrijver hebben.

Ollekebolleke

Polzer is van mening dat kleinkunst in de eerste plaats moet vermaken. Daarom kan hij het goed vinden met Ivo de Wijs, met wie hij regelmatig optreedt. In het tijdschrift 'Onze Taal' vult het tweetal de rubriek 'Het Rijmschap', een vraag- en antwoordbetoog over rijmklank en belendende terreinen als taalzuiverheid, zinsbouw, stijl, metriek en rijmschema's. Zijn favoriete versvorm is het ollekebolleke, een lang-kort-kort-driekwartsmaatvers van twee maal vier regels, die aan het slot rijmen, regel een is een kreet en regel zes bestaat uit één woord met de hoofdklemtoon op de vierde lettergreep:

Gloria! Gloria!
Christus is opgestaan
Zorg dat er ei, thee en toast
Wordt bereid

Rustig maar, volgens de
Transsubstantiatieleer
Maakt onze Here
zijn eigen ontbijt.

Zijn nummers zijn gewild op de kleinkunstmarkt. Cabaret Don Quishocking koopt het tamelijk krankzinnige Zonnig Mexico, waarbij alle leden van de groep hun lovende dan wel kritische woorden over Mexico door elkaar zingen, en Adèle Bloemendaal komt op de hitparade met de carnavalspersiflages 'Wat heb je gedaan, Daan?' en 'Halleluja kameraden'. Zelf heeft hij hits met Veerpont (Heen en weer) en Dodenrit, over een fatale reis met de slee door Siberië.

'Knolraap en lof, schorseneren en prei'

Drs. P werkt graag in opdracht. Voor het NOS-programma 'Wat een taal' schreef hij tien nummers over leestekens. Voor het KRO-radioprogramma Kruis of Munt schrijft hij de Groente- en fruitcylus, met als topper 'Knolraap en lof, schorseneren en prei', waarin de vier groenten als in een gospel hypnotiserend worden herhaald. In het KRO-programma 'Babel' (1975/76) heeft hij als 'Hofdichter van de Republiek der Letteren' de lichaamsdelen aan een onderzoek onderworpen. Het motto van dit literaire programma luidt 'organisch lezen' en dat wordt door Drs. P letterlijk opgevat. Naast de benen, de mond en de ingewanden, komt ook hèt orgaan aan de beurt. Drs. P maakt hierin gebruik van schaduwrijm (-aan), zonder het centrale woord ook maar één keer te noemen: 'Het is wat malser en wat rechter dan een banaan/Voor vruchtensla heeft men er echter maar weinig aan.'

In 1995 stopte hij abrupt met optreden. De aanleiding was dat er geen aanleiding was. 'Ik kon de piano nog naar behoren hanteren en kende alle teksten nog uit mijn hoofd. Ik stopte voordat het wenselijk werd.'
In 1997 ontvangt Drs. P de Blijvend Applaus Prijs voor oud-podiumkunstenaars en in 2000 de Tollensprijs voor zijn gehele oeuvre. Drs. P blijft na zijn podiumafscheid nog wel als schrijver actief, soms in samenwerking met andere auteurs. Tussen 1999 en 2005 verschijnen diverse bloemlezingen van zijn magnum opus in de vorm van liedteksten (Tante Constance & Tante Mathilde), verzen (Toenemend Feestgedruis) en proza (Heinde en Verre), in 2006 gevolgd door de documentaire Niet van talent gespeend... over zijn leven en werk. Ter ere van zijn 90ste verjaardag wordt in het Amsterdamse Vondelpark een feestelijk openluchtconcert gegeven.

In april 2012 verschijnt Drs. P Compilé complé, een boek met 8 cd's met bijna 200 door de Drs. zelf gezongen liedjes, samengesteld door zijn uitgever Vic van de Reijt. Op de avond van de feestelijke presentatie in De Kleine Komedie in Amsterdam, was Polzer nog eenmaal het stralend middelpunt en kreeg hij de Frans Banninq Cock-onderscheiding van de stad Amsterdam. Op de vraag of hij wel een cd-speler in huis had, antwoordde hij: 'Jazeker, maar die is al vele jaren ziek. Wel beschik ik over adressen waar zo'n machine staat.'

Na de verschijning van de ollekebollekebundel Jongste Ontdekkingen, trekt Drs. P zich in het najaar van 2013 terug uit de openbaarheid.
Drs. P heeft vele kleinkunstenaars beïnvloed, zoals Kees Torn, Erik van Muiswinkel en de Vlaming Jan De Smet. Ook bleken steeds meer Neder-rappers gevoelig voor zijn teksten. Die liefde verheugde en verbaasde de Drs. en was zeker niet wederzijds.

Heinz Polzer was niet gelovig. Er is volgens hem geen bedoeling met dit leven. Het is toeval en willekeur. In de hemel zal hij, zo heeft hij beloofd, in ieder geval God mijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden