Woensdag 07/12/2022

De straatman die het tot koning schopte

Angel Vergara (°1958) opende onlangs zijn tentoonstelling in het MuHKA met een schitterende performance: een knalrode pantserwagen stond opgesteld recht tegenover het museum als een verweerteken van de eenzame kunstenaar tegen de macht van het museum. Boven op de tank zat de straatman, de schimmige anonieme hagelwitte figuur die al sinds de Biënnale van Venetië in 1988 regelmatig als een stoorzender opduikt tijdens vernissages en andere kunstige bijeenkomsten.

Antwerpen / Van onze medewerker

Luk Lambrecht

Al vijftien jaar trekt de Spaanse Brusselaar Angel Vergara als een kleurrijke nomade door de kunstwereld. Op afstand en vanonder zijn wit (schilders)doek registreert hij de wereld als een antropoloog: hij tekent, noteert indrukken of informatie die hij te horen krijgt. Hij noemt zichzelf 'straatman', een figuur die zich tegelijk terugtrekt uit als schuilhoudt in de kunstwereld. De contouren van dat personage doen ontegensprekelijk denken aan het bekende schilderij van René Magritte Le Libérateur (1947), waar een nomadische persoon onder een rood doek zit en het hoofd (zijn identiteit dus) verborgen houdt achter een stuk canvas.

Angel Vergara is, zoals Guillaume Bijl, een van de grondleggers in ons land van een kunstvisie die de brede wereld, geregeerd door duistere sociaal-economische wetmatigheden, bevraagt en bestudeert. Met zijn zacht provocerende performances en ingrepen is hij mijns inziens een voorloper van wat de Franse criticus Nicolas Bourriaud zo mooi omschreef als 'esthétique relationnelle'. In zijn essay beschreef de Bourriaud de intentie van heel veel kunstenaars sinds de jaren negentig om de inmiddels verdwenen grote utopieën in de kunst te vervangen door het creëren van concrete ruimtes.

Zo transformeerde Angel Vergara meermaals galeries of kunstruimtes tot prachtig functionerende cafés. De bezoeker wordt letterlijk ondergedompeld in het kunstwerk. Vergara is en blijft wel in de eerste plaats een schilder, die het begrip schilderkunst ontdoet van haar ingelijste autonome status en ze laat uitdijen in de sociale ruimte. De muren van zijn fel gesmaakte cafés in bijvoorbeeld de galerie des Beaux-Arts van Marie-Puck Broodthaers in 1992, Le bar d'en face in Etablissement d'en face in 1994 en meer recentelijk in het - jammer genoeg overschilderde - café van het SMAK (2000) waren altijd heel luchtig en pastelzacht geverfd. De symbolische tarieflijsten zeggen alles over de verstrengeling tussen de subjectieve, de economische de ruil- en de nutswaarde van kunst. Een ene keer kosten alle consumpties 'één Dehaene', een andere keer is de prijs onleesbaar, dan weer betaal je in een munteenheid ('nanard') die Vergara zelf creëerde of met een cheque waarop 'twee appels' moet worden ingevuld in plaats van een bedrag.

In de gezellige context van het cafe - als dé plek van sociaal verkeer - tornt Angel Vergara via zijn muurschilderingen en tarieflijsten aan de vanzelfsprekende hiërarchie tussen economie en kunst. Natuurlijk heeft hij het warm water niet alleen uitgevonden. Kunstenaars zoals Gordon Matta-Clark met zijn restaurant in 1971 of de vele eetperformances van Daniël Spoerri maakten in het zog van de Fluxus-beweging de weg vrij voor kunstenaars van vandaag zoals Heimo Zobernig, Douglas Gordon en Rirkrit Tiravanija, die allen met hun interventies de utopie van weleer vervangen door kunst die zich bezighoudt met het ruimtelijk-concreet organiseren van micro-utopietjes. Daar ligt het grote verschil met weleer: kunstenaars zoals Angel Vergara zijn zich bewust van de minimale impact van de kunstenaar tegenover de ideologische pletwals van het postkapitalistische systeem. Om die reden (ver)stoort Angel Vergara als indringende livestraatman nog altijd de vanzelfsprekendheid waarme de mondaine kunstwereld zich gedraagt.

Een andere belangrijke episode in zijn oeuvre is de figuur van het Vlaamse Black. Vergara zet zichzelf een schunnig masker van een breedlachende neger op, kleedt zich met gejatte kledij van de ASLK of de Lotto en incarneert zo het volkse én de angst (van het volk) voor het onbekende. Angel Vergara dweilde als Vlaamse Black galeries en kunstpaleizen af en keek vanachter zijn masker (vergelijkbaar met de straatman onder het laken) naar de soms onwennige, soms verontrustende reacties. De video's van Vlaamse Black (nu ook te zien in Antwerpen!) spreken boekdelen!

Een stap verder gaat Vergara in zijn recentere figuur van de koning. Een perfect herkenbaar masker van koning Albert II en een heuse studie van de kunstenaar van de specifieke gedragingen en tics van onze koning leidden tot krachtige performances waarin de rol van de kunstenaar wordt ingeruild voor die van koning voor een avond of een dag. De performances als koning zijn als sprookjes die de toeschouwer de ruimte laten om vrijuit ideeën te uiten over de gang van zaken in onze wereld. De koning is een symbool en het bindmiddel van de natie en als de kunstenaar in zijn huid kruipt, is daarmee misschien het lot van de kunst bezegeld. De kunst is nu eventjes een serieuze staatszaak geworden, waarin Angel Vergara politici zoals Louis Tobback uren in de ban en aan de praat houdt.

Door herkenbare machtsomkeringen en rolwisselingen lijkt het Vergara te lukken om via kunst belangrijke thema's zoals racisme, macht en geld ruimer bespreekbaar te maken. Toch moet hier nogmaals benadrukt worden dat de figuur van de koning op de eerste plaats een portret is in de goede traditie van de schilderkunst. Alleen wordt het statische portret hier een bewegend beeld.

De tentoonstelling in het MuHKA is prachtig opgebouwd rond de projectie van veel video's. Een ander werk is ook de de inmiddels roemruchte fax van de zoon van Jan Hoet (tevens privé-exploitant van het SMAK-café). Die durfde het op een onbeschofte manier aan de kunstenaar weer in de rol te drummen van een handig en gemakkelijk te manipuleren marionet, toen hij Vergara's protest tegen het overschilderen van zijn kunstwerk ridiculiseerde.

De tentoonstelling in het MuHKA is een mooie en indringende kijkervaring. Je kunt speels flaneren tussen de kunst en het leven, en tegelijk kritische reflecteren over de relatie tussen beide. Beluister alleszins die mooie bevlogen woorden die de eenzame kunstenaar/koning ergens uitspreekt: "Ach! Was het mij maar, net als elk van u, gegeven om gewoon een kunstwerk te zijn."

WAT: Werk van Angel Vergara WAAR EN WANNEER: Nog tot 7 oktober (van dinsdag tot zondag van 10 tot 17 uur) in het MuHKA, Leuvenstraat in Antwerpen. inlichtingen: 03/238.59.60. ONS OORDEEL: 'Door herkenbare machtsomkeringen en rolwisselingen lijkt het Angel Vergara te lukken om via kunst belangrijke thema's zoals racisme, macht en geld ruimer bespreekbaar te maken.'

'Ach! Was het mij maar, net als elk van u, gegeven om gewoon een kunstwerk te zijn'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234