Woensdag 23/06/2021

Koreaanse crisis

"De stilte uit Brussel wordt in Pyongyang opgevat als een teken dat Noord-Korea nog ruimte heeft om verdere provocaties uit te voeren"

Remco Breuker. Beeld Hollandse Hoogte / Rink Hof
Remco Breuker.Beeld Hollandse Hoogte / Rink Hof

Remco Breuker is hoogleraar Korea-studies aan de Universiteit Leiden. Hij stuurde deze bijdrage vanuit Seoel. @koryoinleiden op Twitter.

We hebben er als Europese Unie een handje van om onszelf als machteloos te zien als het gaat om de grote internationale conflicten. Het vermogen om buitenlands beleid te maken en uit te voeren ligt immers bij de individuele lidstaten. En waar deze lidstaten onderling verdeeld zijn over hoe te handelen, is de EU de facto verlamd. Noord-Korea is hier een goed voorbeeld van.

Onduidelijke houding EU

Na een vijftiental jaar van zogeheten critical engagement ten opzichte van Noord-Korea, dat zowel faalde kritisch te zijn als constructieve toenadering te verwezenlijken, is het mij nog steeds niet duidelijk waar de EU nu precies staat. Aan de ene kant zijn er de strenger wordende sancties die Pyongyang worden opgelegd en heeft de EU meerdere malen het voortouw genomen om mensenrechtenschendingen aan de kaak te stellen. Aan de andere kant zijn de uitwisselingsprogramma’s (onder Noord-Koreaanse voorwaarden) lang doorgegaan en heeft de diplomatieke tak van de EU, de EEAS, lange tijd onoorbaar aangeschurkt tegen het regime en zijn Europese fellow travelers. Om nog maar te zwijgen van de consistente weigering van de EU-commissie om het mensenrechtelijke (en arbeidsrechtelijke, strafrechtelijke, et cetera) probleem van de overzeese arbeid door Noord-Koreaanse arbeiders (moderne slaven eigenlijk) aan te pakken.

Het moet gezegd worden dat Brussel niet dezelfde invloed heeft in Pyongyang als Peking, niet dezelfde angst teweegbrengt als Washington, niet dezelfde hoop als Moskou, niet dezelfde vreugde als Phnom Penh, niet dezelfde woede als Tokio, niet dezelfde complexe mix van emoties als Seoel.

In een eerder stadium had de EU hiervan kunnen gebruikmaken om een bemiddelaar met onbesmet blazoen naar het schiereiland te sturen. Dat is nooit gebeurd en nu is het te laat. De doorontwikkeling van kernwapens en langeafstandsraketten in Noord-Korea heeft de toestand op het schiereiland zoveel dichter bij een oorlogssituatie gebracht, dat diplomatie van de lange adem nu even geen realistische optie meer is. Daarnaast heeft de EU aan onschuld verloren toen bleek dat lidstaten zich langdurig en op grote schaal aan uitbuiting schuldig hebben gemaakt. Op scheepswerven en bouwputten in bijvoorbeeld Polen werken nog steeds honderden Noord-Koreaanse arbeiders die met medeweten van de individuele lidstaten en van de EU uitgebuit worden en in hun fundamentele vrijheden beknot worden, al is hun tewerkstelling volledig wettelijk. Deze praktijken zijn al jaren aan de gang.

Honderden Noord-Koreanen komen hun steun betuigen aan het regime, op het Kim Il-Sung Plein in hoofdstad Pyongyang. Beeld AFP
Honderden Noord-Koreanen komen hun steun betuigen aan het regime, op het Kim Il-Sung Plein in hoofdstad Pyongyang.Beeld AFP

Het weifelende optreden van de Europese Commissie in dit dossier is er de facto debet aan dat de EU nu in alle kampen een kwade reuk heeft opgedaan.

Grenzen aan gedrag Noord-Korea

Toch is er iets wat de EU nu kan doen om de ernstiger wordende dreiging op het Koreaanse schiereiland in toom te houden. Het is verleidelijk om Trump de schuld te geven van de huidige crisis. Het is duidelijk dat zijn ondoordachtheid en volledig gebrek aan dossierkennis de crisis op negatieve wijze beïnvloedt, maar de oorsprong van de crisis ligt in Pyongyang en niet in Washington.

Dit erkennen is niet alleen historisch juist, er zit ook een strategische component aan. Het is immers vrij vreemd dat de EU zich niet duidelijker laat horen op het moment dat haar wellicht trouwste bondgenoot – ondanks de opstootjes en relletjes van de laatste zes maanden – met kernwapens wordt bedreigd. Zuid-Korea, dat Noord-Koreaanse dreigementen meestal met een tikkeltje zout neemt en zich zeker onder deze regering niet makkelijk laat provoceren, heeft vandaag Pyongyang in niet mis te verstane bewoordingen te kennen gegeven dat nucleaire dreigementen aan het adres van de VS niet geaccepteerd worden in Seoel. Hoewel er meteen kritiek kwam op deze actie (“laten we de Noord-Koreanen vooral niet provoceren”) heeft Seoel gelijk: er moeten grenzen worden gesteld aan het gedrag van het Noord-Koreaanse regime en dat is niet alleen aan de VS of de VN. Dat is net zo goed een zaak van de bondgenoten van de VS of andere lidstaten van de VN.

Het is bekend dat Pyongyang er goed op let wie wat zegt om te kunnen inschatten hoever het kan gaan met provocaties. De Zuid-Koreaanse boodschap zal niet in dovemansoren zijn gevallen. Maar vanuit Brussel, die andere trouwe bondgenoot van de VS (zeker zolang er nog geen formeel brexit is geweest) blijft het stil. Dat wordt opgevat in Pyongyang als een teken vanuit Brussel dat Noord-Korea nog ruimte heeft om verdere provocaties uit te voeren zonder dat daar oorlog van komt. Een voormalig lid van het Noord-Koreaanse corps diplomatique was hier heel duidelijk in. De stilte uit Brussel weegt zwaar in Pyongyang.

Structurele oplossing

Nu is dit probleem gelukkig makkelijker opgelost dan de Noord-Koreaanse crisis, om van de mensenrechtensituatie maar niet te spreken. De EU-commissie moet de Noord-Koreaanse dreigementen onverbloemd, duidelijk en eensgezind veroordelen. Dit zou meteen ook een goed moment zijn de nieuwste VS- en VN-sancties over te nemen of soortgelijke, op economisch gewin gerichte sancties uit te vaardigen.

Leider Kim Jong-un knuffelt een van zijn stafleden na de geslaagde rakettest. Beeld reuters
Leider Kim Jong-un knuffelt een van zijn stafleden na de geslaagde rakettest.Beeld reuters

Als de kanarie in de koolmijn, die Brussel is als het gaat om hoe Noord-Koreaanse dreigementen internationaal worden ontvangen, het loodje legt, geeft dat een duidelijk signaal af aan Pyongyang. De stilte uit Brussel wordt in Pyongyang gezien als een stilzwijgend goedkeuren of in ieder geval tolereren van het Noord-Koreaanse gedrag. Spreekt Brussel zich uit, dan ziet Pyongyang zich geconfronteerd met een eensgezind blok van democratische landen dat Noord-Koreaanse dreigementen en provocaties niet accepteert. Dan is de streep in het zand die Pyongyang voor zichzelf getrokken heeft (“tot hier en niet verder”) in zicht gekomen.

Het verbreken van de stilte in Brussel biedt natuurlijk geen soelaas in structurele zin. Het zal de zich versnellende escalatie echter wel afremmen, waardoor er wat ruimte ontstaat die hard nodig is om structureel beleid te gaan voeren dat erop gericht is Noord-Korea te denucleariseren en Noord-Koreanen kansen geeft om hun eigen land te democratiseren. Er is niet veel nodig om die eerste stap te zetten. Brussel hoeft slechts luid en duidelijk aan te geven waar het staat. Dat moet toch mogelijk zijn, zeker gezien hoeveel er nu op het spel staat?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234