Donderdag 26/11/2020

De stille aanslag op het kinderboek

Beeld UNKNOWN

De maatregelen van de laatste twee jaar, van fusies tot subsidieschrappingen, betekenen stilaan een aanslag op de kinder- en jeugdliteratuur, schrijft Michaël De Cock. De Cock is auteur en theatermaker. Hij won zilveren griffels voor twee kinderboeken. Dit jaar verscheen 'Diep in het woud'.

Klaroengeschal! Het literaire najaar komt eraan. Wist u het nog niet, dan zal u het spoedig geweten hebben. Het zal zich immers in tal van nieuwsitems en boekenbijlagen als een tsunami over u uitstorten. En dan komen er uiteraard de najaarsevenementen: Zuiderzinnen, een aantal literaire tournees en nog wat later, de hoogmis van het boek: de Boekenbeurs.

Het gaat goed met het boek in Vlaanderen. En de verkoop, zo leren ons de cijfers, zit de laatste jaren in de lift. Op één lelijk eendje na. Het kinder- en jeugdboek verbrodt het feest een beetje. In dat genre was er het voorbije jaar immers een lichte achteruitgang. Zo'n 7 procent minder verkoop, zo blijkt. Dan zou je misschien verwachten dat sector, overheid en boekhandel de handen in elkaar slaan om een genre dat het iets moeilijker heeft bij te staan, maar nietes. Een aantal maatregelen en herstructureringen plegen een stille coup op het genre.

Lijstje
Overdrijf ik? Misschien. Maar toch even een lijstje van een aantal tendenzen die op twee jaar tijd een impact op de jeugdliteratuur hebben gehad.

Eerst was er de fusie tussen twee grote spelers op het veld. WPG en Standaarduitgeverij werden één. Een fusie die zijn degelijkheid ongetwijfeld heeft bewezen in menig Excelbestand, maar die op het terrein voor de jeugdfondsen zijn meerwaarde nog prijs moet geven. Daarop wordt door de jeugdauteurs, intussen al meer dan een jaar, in spanning gewacht.

Tweede feit: in het voorjaar werd de Gouden Uil Literatuurprijs opnieuw leven ingeblazen, zij het dan zonder de Gouden Uil Jeugdliteratuur. Pro memorie: de Boekenleeuw en -Pauw zouden meer armslag krijgen, weet u nog? Maar of Leeuw en Pauw het prestige en de media-aandacht van Uil kunnen evenaren? Geen jeugdauteur die dat oprecht gelooft.

Tot zover een aantal koerswijzigingen en verschuivingen binnen de sector. Maar ook de overheid laat zich de laatste maanden niet ongemoeid. In Antwerpen worden een aantal lokale bibs gesloten. De Bibbus moet soelaas brengen. De Bibbus! Het klinkt als een ijskarretje met boeken. En laat die bus zelfs nog een geweldig initiatief zijn. Het kan in geen lichtjaren op tegen de bib op de hoek van de straat. Opnieuw dreigt hier een verschraling en verdwijnt voor een aantal kinderen het eerste contact met bibliotheek en literatuur. Wat kan je anders dan zo'n beslissing betreuren als iedereen weet dat het lezen net één van de manieren is om de taligheid, een van de sleutels tot de inburgering in onze maatschappij, te stimuleren.

En tot slot, het nieuws van nauwelijks een paar weken terug: het programma voor leesbevordering op de Boekenbeurs valt naast de subsidiepot. In een opiniestuk daaromtrent maakt boek.be directeur Geert Joris zich boos: hij zegt te begrijpen dat zijn dossier geen subsidie kreeg, maar anderen, zo zegt Joris, moeten die taak op zich nemen, het behoort immers niet tot de corebusiness van boek.be. Waarom zou leesbevordering niet tot de corebusiness van boek.be behoren? Boek.be is de beroepsfederatie voor boekverkopers, uitgevers en importeurs. Hoort leesbevordering dan niet thuis in de corebusiness van zo'n organisatie? En, afgezien daarvan, is het alleen op economisch vlak toch al noodzakelijk te investeren in de klanten van morgen. En zijn dat nu net niet de lezertjes van vandaag?

Ik vrees, eerlijk gezegd, dat weinigen die van ver of dichtbij met kinderliteratuur te maken hebben, zich kunnen onttrekken aan de plicht de leesbevordering hoog op de agenda te zetten. Of het nu om de overheid, boek.be, een uitgeverij of om Stichting Lezen gaat. De pleinvrees die de laatste aan de dag legt om zich op de Boekenbeurs te tonen is een raadsel.

Op een ander punt in zijn betoog heeft Joris overschot van gelijk. De boekenbeurs is inderdaad dé plek bij uitstek om aan leesbevordering te doen. Terwijl mama een handtekening vraagt aan Jeroen Meus en papa aanschuift bij Pieter Aspe of omgekeerd - leert het kind dat mee moest of graag mee wilde, de weg naar het boek.

Op weinig andere literaire manifestaties loop je immers zo'n divers en ruim publiek tegen het lijf als op de Boekenbeurs. Het is en blijft één van de momenten van echte boekengekte in Vlaanderen. Natuurlijk moet daar, naast heel dat commerciële circus, ook plaats zijn voor leesbevordering.

Bloedarmoede
Ook al raakt misschien geen van bovenstaande maatregelen het kinder- en jeugdboek doelbewust in het hart, een serieuze vorm van bloedarmoede is inmiddels wel opgetreden. Ik wil niet cynisch zijn, maar we vinden kinderen met z'n allen belangrijk, toch? Waar gaat dit dan over? Het makkelijkste slachtoffer eerst, op het pad der bezuiniging? Of is het écht een stille coup op wie onmondig is?

Wie steekt er zijn nek uit voor het kinder- en jeugdboek? Mocht u het vergeten zijn: het vergt inspanning en passie om kinderen tot pakweg Dendooven, Van Ranst, of Simoen te brengen. En niet alle lezertjes worden thuis gestimuleerd.

Ik moet de laatste dagen aldoor denken aan dat ene nieuwsberichtje uit Londen. In de alles vernietigende woede die er een paar weken terug door de straten blies, werd haast alles kort en klein geslagen, op één winkeltje na. De boekhandel werd gewoon voorbijgelopen. Toch niets waard. Je zou het bijna anders gewild hebben. Een heroïsch gevecht, mensen die elkaar vertrappelen, enkel en alleen om het verzameld werk van Roald Dahl te pakken te krijgen.

Misschien moet in afwachting van een structurele oplossing elke uitgeverij zelf maar meer aan leesbevordering doen. Waarom niet op de Boekenbeurs bijvoorbeeld, naast de torenhoge stapels en bewegwijzering van en voor Stilton en Potter, of Twilight, meer plaats voor andere kinder- en jeugdliteratuur. Het is een van de vreselijkste, commercieel geïnspireerde kortzichtigheden die me elk jaar in november weer tegen de borst stuit: je moet de lezer niet via torenhoge boekenstapels de weg wijzen naar Stilton of Potter, wees gerust. Die vinden ze wel. Gebruik ze als hefboom om ook andere dingen aan te prijzen. Wat de Boekenbeurs betreft: nu handelen om over twee maanden een mooi programma te hebben. En als er niemand over de brug komt, dan is het aan Geert Joris om een zaal vrij te maken, en er desnoods zelf voor te gaan staan. Ik zet me graag aan zijn zij.

Geld kan hij van mij niet krijgen. Maar ik offer maar wat graag een middag signeren op, en met mij vast andere schrijvers, om mee te werken aan een project dat een kind tot bij een boek brengt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234