Donderdag 23/01/2020

De ster is

De hysterie over prinses Diana, tien jaar later

uitgedoofd

31 augustus 1997 was zo'n dag waarop de wereld even stil leek te staan. Het bericht dat een zwarte Mercedes Benz W140 de Parijse Pont de l'Alma-tunnel inreed en niet verder kwam dan de dertiende steunpilaar, schokte de wereld. De dood van prinses Diana zorgde voor een ongeziene massahysterie met collectieve rouw en verontwaardiging over de tabloids die het ongeluk op hun geweten hadden. Zoveel was zeker: door haar tragische dood zou Diana voor eeuwig en altijd gezegend zijn boven alle vrouwen. Maar tien jaar later ligt Groot-Brittannië nauwelijks nog wakker van The People's Princess. 'We zijn overgestapt op andere sprookjes.'

DOOR WILFRIED EETEZONNE

Tijdens haar leven zorgde prinses Diana dagelijks voor verse afleveringen van haar eigen koninklijke soap. De eetstoornissen, de minnaars, het huwelijk met Charles en - zoals ze zelf zei in haar beroemde interview met de BBC - "een derde persoon". Het was een soap verpakt in Valentino en Chanel, met ontroerende momenten zoals de ontmoetingen met melaatsen, slachtoffers van landmijnen en aidspatiënten.

Het eindigde veel te vroeg voor Diana. Op 31 augustus 1997 kwam ze op 36-jarige leeftijd om het leven in het beroemde auto-ongeval met haar minnaar van het moment Dodi Al Fayed en de dronken chauffeur Henri Paul.

De daaropvolgende beelden van bergen bloemen en knuffels voor de hekken van Kensington Palace, bijna zover als het oog reikte, waren nooit eerder gezien. Wie iets in het condoleanceregister wilde schrijven, moest tien uur of langer aanschuiven. Maar dat had het Britse volk er voor over. Eén miljoen mensen stonden op 6 september 1997 langs de route waar de kist passeerde met daarop het kaartje van de prinsjes aan hun 'Mummy'. 2,5 miljard mensen keken wereldwijd met tranen in de ogen toe hoe Elton John in Westminster Abbey 'Candle in the Wind' zong.

Tien jaar later liggen er nauwelijks genoeg bloemen aan de hekken van Kensington om een marktkraam te bevoorraden en scoort 'Candle in the Wind' enkel nog in lijstjes van meest irritante songs.

Bij elke vorige negen herdenkingen van haar dood verslapte de aandacht meer en meer. Het duurde zeven jaar voor de Diana Memorial Fountain in Kensington Gardens geopend kon worden, om onmiddellijk terug te sluiten omdat het door allerlei technische problemen een modderstroom was geworden. En wie de fontein nu bezoekt, weet dat Diana zou gruwen bij het lezen van het bordje dat kinderen niet in het water mogen spelen. Wat zou ze vinden van de fontein zelf? Waarschijnlijk zou ze professioneel en beleefd glimlachen.

Het concert dat de prinsen William en Harry op 1 juli gaven om de verjaardag van hun moeder te vieren, lokte meer dan zestigduizend bezoekers naar het nieuwe Wembleystadion, maar de meeste bezoekers vertelden aan de pers dat ze eerder kwamen voor het optreden van Rod Stewart of Ricky Gervais dan om hun ooit zo geliefde prinses te herdenken.

De giften aan het Diana Memorial Fund zakten van een jaarlijkse 29,5 miljoen euro per jaar naar 327.000 euro vorig jaar. Op 31 augustus 1998 bezochten nog 150.000 mensen haar graf: een tempel op een eilandje in het midden van het meer op het familielandgoed Althorp. Wat ooit het Britse Lourdes dreigde te worden, krijgt nu nog maar de helft van dat aantal bezoekers over haar heilige grond.

Twee weken geleden nog bezocht Hilde Sabbe, Diana-specialiste en journaliste voor Het Laatste Nieuws, na tien jaar het graf. "De taferelen van tien jaar geleden toen mensen dagenlang ongebreideld stonden te snikken, zijn er niet meer", zegt ze. "De bezoekers die er nu komen, bekijken haar met een soort weemoed en genegenheid. Veel meer dan na haar dood. Toen de hysterie weg was, kwamen alle schandalen over haar aan de oppervlakte. Nu is ze zo'n beetje de verpersoonlijking geworden van alle jonge mensen die te vroeg een zinloze dood zijn gestorven."

Ja, er liggen rond deze tijd stapels biografieën in de boekhandel en ja, er klinkt nog afkeurend gemompel als iemand als Germaine Greer - nooit verlegen voor een krasse uitspraak -Diana omschrijft als "een wanhopige vrouw op zoek naar applaus." Maar echt veel gratis publiciteit kon zelfs Greer niet meer puren uit Diana.

"De media hebben nog heimwee naar haar", zegt Lia van Bekhove, correspondente voor onder andere het VRT-nieuws en schrijfster van het boek over Diana Mamma gaat uit dansen. "Maar voor de souvenirs of de boeken loopt het dezer dagen zeker geen storm. Er is minder rond te doen dan je zou verwachten. Een kleine groep van 'Di Hard'-fans, zoals ze zichzelf noemen, zijn er nog wel, maar voor de rest heeft Groot-Brittannië haar dood verwerkt."

Van Bekhove maakt de vergelijking met andere te jong gestorven beroemdheden. "Van Marilyn Monroe blijven de films over en van Elvis de muziek. Dat houdt hen in leven. De roem van Diana was gebaseerd op welke nieuwe kledij ze aanhad. Nu dat is weggevallen, blijft er niks meer over."

Ook Steven Bates, die vandaag voor de Britse krant The Guardian de herdenkingsdienst zal verslaan, reageert verbaasd op ons telefoontje "Ik krijg vandaag vooral telefoons van buitenlandse journalisten", lacht hij. "De meeste Britten zijn over haar dood heen en reageren dat het leven verder gaat."

Als voorbeeld neemt hij het recente nieuws over Camilla Parker Bowles, de bewuste 'derde' persoon waarover Diana destijds sprak. Door de prinsen was ze uitgenodigd voor de herdenkingsdienst vandaag. Maar nadat dit her en der voor kritiek zorgde, besloot Camilla Parker Bowles dat het misschien niet opportuun was om een dienst bij te wonen voor iemand die haar ooit vergeleek met een rottweiler.

"Dat had een schandaal kunnen worden", zegt Bates. "Maar het doofde onmiddellijk uit. Dat zegt veel over de interesse."

"Ze is nog steeds populair," weet wel Hilde Sabbe. "Hello Magazine peilde onlangs nog naar haar populariteit en daaruit blijkt dat zij het dichtste de status van icoon bereikt. Maar ze is niet meer zo populair bij jongeren. Het is meer iets voor vrouwen van boven de veertig. Vrouwen die ooit zelf een eetstoornis of een ongelukkig huwelijk hadden, die te weinig liefde kregen van hun echtgenoot konden zich in haar herkennen. Zij zagen hun eigen leven op een heel groot scherm."

Wie vandaag gaat shoppen in het Londense warenhuis Harrods zal om 11 uur plaatselijke tijd gevraagd worden om twee minuten stilte te houden. Mohamed Al Fayed, eigenaar van Harrods en nog steeds vastbesloten om te bewijzen dat zijn zoon Dodi en Diana vermoord werden door de Britse geheime dienst, zal voorgaan in het korte bezinningsmoment.

Ergens is het tekenend dat Diana tien jaar later niet meer teweegbrengt dan twee minuten stilte in een te duur warenhuis. Haar nagedachtenis is na tien jaar gesoldeerd, net als de lichtblauwe zijden jurk, ontworpen door Catherine Walker, die ze droeg op de première van de musical Miss Saigon in 1989 en die geen enkele geïnteresseerde koper vond toen hij onlangs werd aangeboden op eBay. Er werd 125.000 dollar gevraagd voor de jurk, terwijl die volgens experts nog slechts 40.000 dollar waard was.

De kinderjuf, de sprookjesprinses, het mode-icoon, de beschermvrouwe van zieken en zwakkeren, die met John Travolta danste tijdens een gala op het Witte Huis en vereeuwigd werd door de beroemde modefotograaf Mario Testino... Was het allemaal een luchtbel die in leven werd gehouden door paparazzi en verbitterde vrouwen van boven de veertig? Blijft er niets meer over dan een collectie tweedehandsjurken en stapels oud papier? Zo zinloos kan haar dood toch niet geweest zijn? Ze moet toch iets meer betekenis hebben, toch iets veranderd hebben?

"In de week na haar dood hebben de Britten hun verdriet heel intens en oprecht beleefd", zegt van Bekhove. "Plots was Engeland niet meer dat stijve, conservatieve land van weleer. De zogenaamde stiff upper lip van de Britten was er niet meer. Je mocht je emoties tonen in het openbaar. Dat is wel veranderd. Ze was de verpersoonlijking van wat Tony Blair 'Cool Britannia' noemde en ook dat is gebleven. Ze heeft van Groot-Brittannië een land gemaakt dat toleranter is ten opzichte van bijvoorbeeld homo's. Ze heeft een progressiever Engeland achtergelaten en in tegenstelling tot de rest van Europa dezer dagen is die slinger nog niet in de andere richting gegaan. De dood van Diana zorgde ook voor een zeldzaam gevoel van samenhorigheid bij de Britten. Dat kenden ze tot dan toe niet op die manier. Het gaf hen de kans om iets gezamenlijks te beleven en die behoefte is er nog steeds. Dat merkte je bijvoorbeeld bij de tachtigste verjaardag van Koningin Elizabeth. In die zin heeft de Britse monarchie nog haar functie."

Steven Bates bevestigt dat de Britten emotioneler zijn geworden. "Tot onze eigen grote verrassing was het niet erg om verdriet te tonen", zegt hij. "Voordien was dat enkel iets voor mensen op het continent."

Volgens hem heeft ook het Britse hof geleerd uit de fouten die ze maakten kort na de dood van Diana. The Firm, zoals het Britse hof minachtend wordt genoemd, heeft er alles aan gedaan om populairder en volkser te worden. Prins Charles op de foto met de Spice Girls, de koningin die een taxi neemt of een McDonalds bezoekt...

"Ze hebben heel hard gewerkt aan hun public relations de laatste jaren," zegt Bates. "Het beste kwam dat tot uiting tijdens de bomaanslagen in de Londense metro in 2005. The Queen heeft toen de slachtoffers bezocht in de ziekenhuizen, de mensen toegesproken... Dat zou ze vroeger niet gedaan hebben. Daarvoor hadden ze immers Diana. En dit gebaar was ook very Diana."

Voor Ingrid Seward, hoofdredactrice van het royaltymagazine Majesty, is het nog te vroeg om de ware erfenis van Diana te voelen. "Ze heeft de monarchie definitief veranderd," zegt ze. "Maar dat zal pas duidelijk worden als Prins William de troon zal bestijgen. Diana leeft voort in haar kinderen en de manier waarop ze hen opvoedde."

Lia Van Bekhove is het daar allemaal niet mee eens. "Het Britse hof heeft misschien veel gedaan aan hun pr, maar dat is uiterlijke schijn. De prinsen zijn van blauw bloed en behoren tot een kleine groep elitairen. Ze worden opgeleid in het leger, jagen en spelen polo. Ze gaan alleen veel uit."

En dat zorgt dan weer voor sappige verhalen in de roddelpers. Die tabloids, die aanvankelijk de grote moordenaars werden genoemd van Diana, zouden toch wel hun lesje geleerd moeten hebben na haar dood.

"Intussen is het duidelijk geworden dat het niet enkel de schuld was van de media en dat de waarheid rond het auto-ongeval complexer is. We zijn terughoudender als het aankomt op het privéleven van de prinsen", zegt Bates. "Maar dat geldt meer voor de kwaliteitskranten en niet voor de paparazzi."

Aidan White, voorzitter van de Internationale Federatie voor Journalisten, ziet nauwelijks verandering. "Geen enkele journalist kan trots zijn op de beelden van de fotografen rond het autowrak van Dodi en Diana," zegt hij. "De media zijn er destijds zonder een spatje waardigheid uitgekomen. Een tijdje hebben de Britse tabloids wel de indruk gegeven dat ze wilden veranderen, maar in Groot-Brittannië is dat niet gebeurd. Er is een zekere moeheid als op het royaltynieuws aankomt, ook al omdat het Britse hof veel beter communiceert dan vroeger. Maar als het op de prinsen aankomt is er niets veranderd. Zolang er bij het publiek vraag is naar nieuws over de prinsen, zal de media er alles aan doen om dat verhaal te brengen."

Even leek de wereld tien jaar geleden stil te staan om nadien rustig verder te draaien. Het auto-ongeval van Diana werd vervangen door de rijkunsten van Britney Spears. Of zoals Aidan White het zegt: "We zijn overgestapt op andere sprookjes."

Societyjournaliste Hilde Sabbe:

Diana is nu meer iets voor vrouwen van boven de veertig. Vrouwen die ooit zelf een eetstoornis of een ongelukkig huwelijk hadden en te weinig liefde kregen van hun echtgenoot. Zij herkenden zich in haar en zagen hun eigen leven op een heel groot scherm

Aidan White, Internationale Federatie voor Journalisten:

De media zijn er destijds zonder een spatje waardigheid uitgekomen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234