Zondag 04/12/2022

De stem van Rachida

U weet het al: deze krant is met een geweldig initiatief begonnen. Elke woensdag krijgt u tussen nieuws en waan van de dag een kort verhaal cadeau. Arnon Grunberg, Annelies Verbeke, Jeroen Brouwers en Rachida Lamrabet zijn een paar van de mooie namen uit een indrukwekkend lijstje. De laatste werd een paar weken terug in deze krant aangeprezen met volgende woorden: "eigenzinnige, gekleurde stem".

"Eigenzinnig" is een epitheton voor de prullenmand. Auteurs horen keikoppen te zijn. En dan die "gekleurde stem". Er prijkte een portret naast, allicht voor wie niet goed begrepen had waar de gekleurde stem vandaan kwam. Ik vraag me af of Rachida het fijn vindt om na twee romans en een meesterlijke verhalenbundel nog een gekleurde stem genoemd te worden.

Taal is iets wonderlijks. We hebben allemaal een stem met een kleur. Onze stemkleur. Een gekleurde stem hebben we niet allemaal. In de stilistiek noemt men het een metonymie. We drinken een glas. Het kantoor is met vakantie. Dat soort dingen. Met "stem" in dit geval als pars pro toto voor de persoon. Het adjectief "gekleurde" slaat op de persoon, en bij uitbreiding op de afkomst van haar ouders. Als je het zo leest? Niet veel meer dan een eufemisme voor allochtoon.

Rachida Lamrabet is evenveel van Vlaanderen als van de wereld in haar letteren. In die zin kan ik het predikaat wel begrijpen. En willen niet alle schrijvers van de wereld zijn? In hetzelfde weekend, andere krant, claimt Joost Vandecasteele Singapore, Londen en New York als lezerspubliek. Ultiem streven naar desintegratie. Ik ben niet van hier. JVDC zou een arm afhakken voor een gekleurde stem. Vlaanderen? Daar denkt hij niet aan. Hij schrijft voor de wereld. Jezelf in de markt schreeuwen, noemt men dat. En kijk, het werkt.

Helpt het buitenland om kleur te geven aan de stem? Heeft de stem van Thomas Blondeau al wat kleur gekregen, daar in Amsterdam? Of werkt Nederland anno 2012 eerder als bleekwater dan als koloriet? En wat met [lanwa:] (lees Lanoye)? JVDC veegt in het bewuste interview de vloer aan met de Sint-Niklazenaar. Vergeten en bescheten, om het in twee woorden te vatten. Te braaf, te kerktorenvlaming. Daar sta je dan met Avignon en München op je cv, én een buitenverblijf in Zuid-Afrika.

Bij JVDC is het goed voor de geest te houden dat hij ook stand-upcomedian is - collega van die getatoeëerde brulboei uit het Sportpaleis, ook een gekleurde stem, now I think of it - en dat elk literair seizoen zijn eigen patser van doen heeft. Al gun ik JVDC best dat hij de lente overleeft.

Vlaanderen en volwassen omgaan met intercultuur, het blijft spartelen als een vis op het droge. Hoe komt dat toch? Omdat we genetisch overladen zijn met een joekel van een taaltrauma? Pocketstaat niet eens in staat de eigen hoofdstad te beminnen, met een taal die naar een ander land vernoemd is. Dan kom je er niet met tien beurten bij de psychiater. Sabri Saad El Hamus, die naast Wim Opbrouck en An Miller in Messen in Hennen stond, vertrouwde me onlangs toe dat hij zich al jaren geen allochtoon meer gevoeld had, tot hij besloot in Vlaanderen te komen spelen.

Bert Anciaux probeerde er met een koevoet verandering in te brengen. Dat heeft wel dingen in beweging gebracht, zo blijkt uit een studie van CIMIC, maar al bij al werd het te rigide bevonden als model. Bottom-up werkt beter, en de cultuursector is geen kleutertuin. Op 1 juni houdt Joke Schauvliege haar cultuurforum. Alle sectoren wordt gevraagd een engagementsverklaring te ondertekenen. Cultuur wordt in die verklaring als een basisrecht erkend, etnisch-culturele diversiteit als een permanent streven vooropgesteld. Benieuwd of de geesten gerijpt zijn, en of we intussen wel klaar zijn voor een ander perspectief en een veelkleurig landschap.

Ik had altijd gehoopt dat cultuur een hefboom kon zijn, een wegbereider. Niets daarvan. Samen met wielrenen en kleurenwies het laatste bastion, ommuurd met achterhaalde begrippen van integratie. Culturo's: liever poortwachter dan sociaal bemiddelaar. Douaniers van de goede smaak, dat wel, maar niet in staat om over de grens te kijken. Niet het talent om de ander echt te zien, enkel de verschillen.

En ja! Natuurlijk is er wat veranderd de laatste jaren. Rachida en Chika, en nog heel even en Fikry El Azzouzi gaat knallen. Ook dat staat in de sterren geschreven. Ben ik te somber dan? Dan moesten we het maar eens over de kinder- en jeugdletteren hebben? Wat een akelig kleurloos clubje. Hoe kun je als fonds de complexiteit van de wereld vatten als je zelf die complexiteit niet aankunt of aangaat? Als je er het avontuur, het plezier, en de economische potentie niet van ziet? En waar haal je in vredesnaam in het tweede decennium van de 21ste eeuw de uitvluchten nog vandaan?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234