Dinsdag 13/04/2021

De stem van nieuw rechts

Het Amerikaanse Breitbart vond het rechtse geluid opnieuw uit met een ruwe toon, harde journalistiek en flirts met racisme. Hoe bracht deze website Donald Trump - én zichzelf, in de persoon van voorzitter Steve Bannon - in het Witte Huis?

Breitbart zelf vindt dat het allemaal wel meevalt. Antisemitisch? De oprichter was joods. Islamofoob? De Londense directeur is een Pakistaan. Racistisch? Nee, nationalistisch, dat is wat anders.

En als het toch antisemitisch, islamofoob of racistisch wordt, dan is het grappig bedoeld. "Jullie kunnen toch wel tegen een grapje?"

Lang voordat Donald Trump zich kandidaat stelde voor het presidentschap van de Verenigde Staten, was dit al het thuishonk van politiek incorrect Amerika. Hier ging een rechtse voorhoede de strijd aan met links Amerika, en vooral ook met de rechtse achterhoede van het land. Hier werd het conservatisme opnieuw uitgevonden.

Nu heeft het fenomeen een naam: Alt-right heet de verzameling groepjes die het alternatieve rechtse geluid vertegenwoordigt en in Breitbart een platform heeft gevonden. Breitbart heeft hen groot gemaakt en zij hebben Breitbart groot gemaakt. Zo groot dat voorzitter Steve Bannon het tot in het Witte Huis heeft geschopt, in de voor hem bedachte functie van chef-strateeg van Trump.

Dus loopt er nu een lijntje door Amerika van Alt-right naar Breitbart naar Bannon naar Trump. Wie het Amerika van de komende vier jaar wil begrijpen, moet Breitbart begrijpen. En meer dan dat: het bedrijf, dat al kantoren heeft in Londen en Jeruzalem, slaat zijn vleugels uit naar Europese landen waar het populisme scoort. Breitbart gaat ook in Europa de stemming bepalen.

Met gestrekt been

Wat doen deze lui? Het begon in 2005, toen de destijds 35-jarige journalist Andrew Breitbart een nieuwe website begon. Die was in eerste instantie een bescheiden doorgeefluik van persbureauberichten en links naar andere sites. Breitbart, een joodse Reagan-conservatief die bij websites The Drudge Report en The Huffington Post had gewerkt, zag een rechtse nieuwssite voor zich, als tegenwicht voor wat hij als de progressieve hoofdstroom van de klassieke media zag.

In 2007, tijdens een bezoek aan Israël met jeugdvriend Larry Solov, kreeg Breitbarts ambitie een impuls: hij wilde van zijn website een podium maken dat "schaamteloos pro-vrijheid en pro-Israël zou zijn". Breitbart en Solov, zeer onder de indruk van de strijdvaardigheid van het Israëlische volk, besloten de wereld te veranderen. Breitbart werd het bolwerk van rechts verzet.

Andrew nestelde zich met een handvol jonge mannen in de kelder van een huis in Los Angeles, om er hun kruistocht te beginnen. Onder de spraakmakende onthullingen van die eerste jaren waren de onderbroekselfies van Democratisch Congreslid Anthony Weiner (die uiteindelijk zijn zetel moest inleveren) en een video waarin een zwarte ambtenaar op het ministerie van Landbouw tijdens een toespraak voor de zwarte burgerrechtenorganisatie Naacp witte boeren leek te discrimineren (de ambtenaar, Shirley Sherrod, werd prompt ontslagen). Het waren de typerende eerste schreden van Breitbart op oorlogspad: met gestrekt been op de zittende macht af.

Ook typerend: de buigzame waarheid. 'Pro-vrijheid', was Breitbarts devies. Dat was vooral bedoeld als radicale vrijheid van meningsuiting, maar verwerd soms tot een tamelijk vrije omgang met de feiten. Zo bleek uit de volledige beelden van Sherrods speech dat ze de witte boer over wie ze sprak niet had gediscrimineerd, maar juist geholpen. Sherrod klaagde Breitbart aan voor laster. De rechtszaak die volgde, werd vorig jaar na vier jaar procederen met een schadevergoeding geschikt. Daarvan maakte de website geen melding.

Andrew Breitbart stierf in 2012 aan een hartaanval. De website werd overgenomen door bestuurslid Steve Bannon, die in de jaren na de eeuwwisseling een uitgesproken hekel had gekregen aan de elite - waar hij zich als oud-bankier en Harvard-student deels tussen had bewogen. Hij zag op de militaire academie van zijn dochter dat daar nauwelijks vertegenwoordigers zaten uit de hogere klasse, die de soldaten wel de oorlog in stuurde. Hij zag dat de financiële crisis nauwelijks gevolgen had voor de bankiers, maar wel voor de midden- en onderklasse.

Bannons anti-elitairisme zou zich vertalen in de rancuneuze toon die een van de pilaren van Breitbart werd. De website ordent het nieuws niet als een normale nieuwssite, maar onder kopjes met de belangrijkste verschijningsvormen van het establishment: Big Government, Big Journalism en Big Hollywood, drie plekken waar liberal, progressief Amerika nu nog de lakens uitdeelt en de politiek-culturele kaders schept waarbinnen de rest van Amerika zich moet gedragen.

Die kaders moeten kapot, vindt Breitbart. Niet de echte elite van kapitaal en zakenwereld is het belangrijkste doelwit, wel de culturele elite die het allemaal heeft laten gebeuren, de degradatie van de gewone man. Met die ellendige politieke correctheid als belangrijkste steen des aanstoots.

Daddy

"Politieke correctheid bestaat niet uit louter woorden", riep Milo Yiannopoulos, Breitbarts techauteur, deze zomer tijdens de Republikeinse Conventie in Cleveland vanaf een podium naar een grasveld waar een bonte verzameling Trump-fans zich had verzameld. "Politieke correctheid kan mensen doden! Kijk naar Orlando, naar de nachtclub waar 49 homo's werden doodgeschoten door een moslim. Er waren vooraf signalen, maar niemand zei wat. Als we de dingen niet bij naam noemen, vallen er slachtoffers! En daar gaat Daddy wat aan doen!"

Yiannopoulos (33) is een conservatief die vier jaar geleden waarschijnlijk nooit op een Amerikaans podium had kunnen staan om steun te betuigen aan een Republikeinse presidentskandidaat - 'Daddy' is zijn koosnaampje voor Trump. Yiannopoulos is een Brits-Griekse homo met joodse wortels. Met zijn maniertjes, geblondeerde haar, sieraden en stijlvolle kleren verwacht je hem eerder in de gayscene dan tussen rednecks met pistolen op zak - maar die rednecks zijn precies de fans die hem hartstochtelijk toejuichen. Yiannopoulos is de vleesgeworden provocatie en de bron van veel stukken op Breitbart waarin hij vrouwonvriendelijke ('De pil maakt vrouwen onaantrekkelijk en gek') en islamofobe ('Ik denk dat het redelijk is om bang te zijn voor moslims') opwinding veroorzaakt.

Het zijn dit soort stukken clickbait (klikaas), waarmee de miljoenen trouwe lezers van Breitbart (37 miljoen unieke bezoekers in oktober) worden gepaaid en opgehitst. Jonge lezers en redelijk opgeleide millennials, die de oude rechtse media als Fox News (dat zich met Trump geen raad wist) hebben laten lopen. Yiannopoulos heeft Breitbart wel eens omschreven als de manosfeer, waar feminisme geen plek heeft. De man mag bij Breitbart weer man zijn, in al zijn ongevoelige lompheid en met al zijn frustraties over zijn teloorgang. Dat betekent niet dat de auteurs van de stukken dom en lomp zijn - de meeste van de ongeveer honderd redacteuren zijn academisch geschoold en op het vacaturedeel van de website staat bij de functie-eisen voor nieuwe redacteuren dat humor een voordeel is.

Yiannopoulos heeft in zijn outrageous opstandigheid wel iets van Nederlands cabaretier Hans Teeuwen, maar dan minder absurdistisch. Breitbart heeft zichzelf nog nooit belachelijk gemaakt.

Behalve anti-elitair richten de stukken zich op de nationalistische onderbuik van Amerika. Yiannopoulos noemt dit aspect van de Alt-right-beweging het tribalisme: het idee dat het voor een land beter is de culturele homogeniteit te bewaren. Hij ontkent in interviews dat dit een racistisch idee is. "We kijken naar cultuur, niet naar ras, dat is wat anders. Al mijn vriendjes zijn zwart."

Racistisch of niet, de site gaat helemaal mee met de xenofobe agenda van Trump, en zelfs een stap verder. Toen Trump vorig jaar op Breitbart Radio tegenover Bannon zat, zei de vastgoedmagnaat dat kenniswerkers nog steeds mogen immigreren, omdat de economie hen nodig heeft. Bannon vond dat te soft: "Een land is meer dan een economie. Een land is een civil society." Met andere woorden: één cultuur, één volk.

Het nieuw rechtse Amerika dat Bannon via Breitbart heeft vormgegeven, wijkt vooral daarin af van de klassieke kapitalisten van de Republikeinse partij. Voor deze ouderwetse conservatieven is een land wél een economie. Vrijhandel en onbegrensde immigratie horen daarbij: die maken het land per saldo rijker. Voor de 'natuurlijke conservatieven' van de Alt-right-beweging daarentegen is economische groei ondergeschikt. "Zij hebben andere zorgen", stelt Milo Yiannopoulos. "Hoofdzaak is het behoud van hun eigen stam en cultuur."

Dat betekent: geen immigratie van Mexicanen of moslims, of zelfs van Aziaten die naar Silicon Valley komen. De Breitbart-webwinkel verkoopt mokken en T-shirts met opschriften als 'Grenscontrole', 'Grensmuurconstructie', 'Ga in de rij staan' en 'Schaamteloos Amerikaan'.

Die scheiding der geesten, van oud en nieuw rechts, is ook bij Breitbart niet zonder slag of stoot gegaan. In maart kreeg een van de schaarse vrouwelijke verslaggevers, Michelle Fields, het op een verkiezingsbijeenkomst aan de stok met Corey Lewandowski, campagneleider van Trump. Fields hield er een blauwe plek aan over en stapte naar de politie. Maar de Breitbart-leiding liet haar vallen: die had partij gekozen voor Trump. Fields nam ontslag, en met haar een paar collega's die vonden dat Bannon de kant van de bullebak had gekozen, geheel in strijd met het gedachtegoed van oprichter Breitbart. "Hij heeft Andrew verraden", zei vertrekkend redacteur Ben Shapiro in een verklaring. Het leverde hem een stortvloed aan antisemitische en racistische beledigingen op.

Subtiele geur

Is Breitbart zelf antisemitisch of racistisch? Lastig te zeggen. Bannon, die zijn werk ooit vergeleek met dat van propagandafilmer Leni Riefenstahl en activistisch documentairemaker Michael Moore, is waarschijnlijk in de eerste plaats opportunist. Hij verdient zijn geld met advertenties en dus met bezoekers, en er blijkt nu eenmaal een enorme groep bezoekers af te komen op rechtse lokmiddelen.

Maar de geur van die lokmiddelen is subtiel. De artikelen zelf hoeven niet eens choquerend te zijn - het is voldoende als de bezoekers ze als choquerend ervaren.

Want dan gaan ze los, in reacties, en op Twitter en Facebook. Volgens analytische data van CrowdTangle hebben internetters op Facebook zes keer meer interactie met de Breitbart-stukken dan met die van The Huffington Post, The New York Times, BuzzFeed of The Washington Post.

Zo plaatste Breitbart op 5 november in de afdeling Big Hollywood een neutraal stukje op de site over de zwarte popsterren en Black Lives Matter-activisten Beyoncé en Jay-Z, die campagne voerden voor Hillary Clinton. 'Clinton prees Jay-Z's repertoire van rapmuziek', stond er. Klopte helemaal; het was zelfs een tamelijk saai stukje te noemen. Toch kwamen er 1.660 reacties op. "Deze talentloze troep noemt zich artiesten?" En: "Wow. Clinton schaamt zich niet eens. Ze is omringd door rijkaards die politiemoordenaars prijzen. Nee, dank je."

De combinatie van politiek, veel geld en zwart activisme doet genoeg: het is weer de progressieve elite, waar wit conservatief gewone-mannen-Amerika zo graag tegenaan schopt.

En ja, dan steken dus racisme, antisemitisme, misogynie en islamofobie de kop op tussen die reacties. Dat is een bijkomstigheid, zeggen ze bij Breitbart. Maar geen ongewenste bijkomstigheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234