Maandag 24/01/2022

De stem van het nieuwe Spanje

Nog geen zes maanden na de dood van Franco rolde het eerste nummer van 'El País' van de persen

José Ortega Spottorno

1916-2002

El Generalísimo Franco lag nog geen zes maanden onder de zoden toen het eerste nummer van El País van de persen rolde. Eindelijk was de jarenlang gekoesterde droom van José Ortega Spottorno in vervulling gegaan. Een kwarteeuw later is El País nog altijd de grootste krant van het land.

Het was bijna een begrafenis van een staatsman, dinsdag in Madrid. Er waren hoge vertegenwoordigers van het hof, de regering en de socialistische oppositie. De koninklijke familie liet een telegram voorlezen. Misschien wel het belangrijkste gezicht was dat van Felipe González, in het gezelschap van enkele oud-ministers. Samen met hen had José Ortega Spottorno Spanje weer groot gemaakt.

Journalistiek zat Ortega Spottorno in het bloed. Zijn beroemde vader José Ortega y Gasset, de invloedrijkste Spaanse filosoof van de vorige eeuw, lag ten grondslag aan El Sol, een krant die voor de burgeroorlog in de kiosk lag. Grootvader José Ortega Munilla leidde in de negentiende eeuw jarenlang Los Lunes del Imparcial, een dagblad dat door zijn overgrootvader Eduardo Gasset Artime werd opgericht. En zijn grootoom José Gasset Chinchilla stichtte de Diario Gráfico.

Ortega Spottorno studeerde voor landbouwingenieur, maar ook kon de geur van drukinkt niet weerstaan. In 1963 liet hij het veertig jaar tevoren door zijn vader gestichte Revista de Occidente uit zijn as herrijzen, een cultuurmaandblad dat veel werk van door Franco vervolgde auteurs opnam.

Alianza Editorial, de uitgeverij die hij drie jaar later uit de grond stampte, introduceerde niet alleen de kwaliteitspocket in Spanje maar liet ook de Spaanse jeugd kennismaken met auteurs als Freud, Proust en Marx. Alleen al daarmee drukte José Ortega Spottorno zijn stempel op de twintigste-eeuwse Spaanse cultuur. Maar zijn beste paard moest hij nog van stal halen.

Begin jaren zeventig leek het einde van de dictatuur in zicht te komen, de Generalísimo stond al met een been in het graf en overal stak de droom van een nieuw Spanje de kop op. Met Prisa, zijn in 1972 gestarte uitgeverij, hoopte José Ortega Spottorno de krant te maken die die droom gestalte zou geven.

José Ortega leek de juiste man op het juiste moment, hij wist honderden investeerders en intellectuelen warm te maken. Maar Franco bleef leven, hardvochtiger dan ooit. Een nieuwe krant mocht niet, de censor bleef de baas. Tot 20 november 1975, toen Francisco Franco de geest gaf en Spanje herademde. Nog geen zes maanden later, op 4 mei 1976, rolde het eerste nummer van El País van de persen. Het werd meteen de grootste krant van het land, de stem van een jonge, kwetsbare democratie die nog enkele zware overgangsjaren voor de boeg had.

"El País moet een liberale krant zijn, onafhankelijk, sociaal solidair, nationaal, Europees, en met aandacht voor de verandering die zich vandaag in de westerse samenleving voltrekt." Zo formuleerde de stichter het zelf en zo staat het nog altijd in het stijlboek van de krant. Nog altijd is El País de grootste krant, nog altijd geldt ze als een pijler van de Spaanse democratie. Tot zijn dood heeft José Ortega Spottorno de groei van zijn geesteskind gevolgd.

Heel even heeft José Ortega zelf het politieke schouwtoneel betreden, van 1977 tot 1979. Hij was toen een van de zestig senatoren die koning Juan Carlos zelf mochten aanwijzen. Samen met enkele van zijn progressiefste collega's liet hij het belang van cultuurspreiding in de nieuwe Spaanse grondwet verankeren.

José Ortega Spottorno nam ook zelf de pen ter hand. Voor El País schreef hij bijna 150 artikels. In 1986 publiceerde hij een roman, in de jaren negentig gevolgd door twee verhalenbundels en een kroniek van de Spottorno's. Kort voor zijn dood zat hij nog drukproeven te verbeteren.

In de boekwinkels geraakte Ortega Spottorno evenwel niet uit de schaduw van zijn Franse vrouw Simone Klein. Haar dertig jaar geleden verschenen bestseller 1080 recetas de cocina is nog altijd een klassieker onder de Spaanse kookboeken.

Rudy Pieters

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234