Donderdag 21/10/2021

Opinie

De steenkoolindustrie lijkt inherent gevaarlijk, maar dat hoeft niet zo te zijn

Lander Vermeerbergen is organisatiesocioloog bij het Centrum voor Sociologisch Onderzoek aan de KU Leuven. Hij verricht er onderzoek naar de kwaliteit van arbeid en innovatief organiseren.

Bijna maandelijks wordt bericht over ongevallen in de mijnbouwindustrie. De 282 gestorven mijnwerkers in Turkije vormen slechts een kleine fractie van het aantal arbeidsongevallen in de mijnbouwindustrie. De wereldwijde productie van steenkool is tussen 1980 en 2011 gestegen met 84 procent. Bijgevolg steeg ook het aantal arbeidsongevallen in deze industrie. Mijnbouw lijkt door het hoge aantal arbeidsongevallen inherent ongezond en gevaarlijk. Maar dat hoeft niet zo te zijn.

In 2012 vervulde ik, in samenwerking met FOS-Socialistische Solidariteit en de grootste Peruaanse mijnbouwvakbond (FNTMMSP), een onderzoek naar arbeidsongevallen van mijnwerkers in Peru. De resultaten van het onderzoek tonen problemen in de arbeidstijd en de beslissingsmogelijkheden van mijnwerkers. Mijnwerkers hebben niet genoeg beslissingsmogelijkheden om in te spelen op onverwachte problemen. Indien rotsblokken neerstorten of de luchttoevoer stokt, moeten ze wachten op de beslissingen van hun leidinggevenden.

Mijnbouworganisaties moeten meer beslissingsmacht geven aan hun werknemers en afstappen van te hiërarchische organisatiestructuren. In hiërarchische organisaties ziet de leidinggevende die bovenaan de hiërarchische ladder staat niet wat zich beneden afspeelt en omgekeerd. Beslissingen worden hierdoor vaak te laat of zonder kennis van de concrete werksituatie genomen. Mijnbouworganisaties stappen beter over naar innovatieve en horizontale arbeidsorganisaties. Deze arbeidsorganisaties zorgen voor minder afstand tussen leidinggevende en werknemer, wat de communicatiemogelijkheden en de beslissingsmogelijkheden laten stijgen.

Levens redden
Het onderzoekt toont eveneens dat bijna alle mijnwerkers te veel arbeidsuren werken. Arbeidsdagen van zestien uur, wisselende dag- en nachtshiften en 21 opeenvolgende arbeidsdagen zijn niet uitzonderlijk. Lange arbeidsdagen en te intensieve arbeidsperiodes kunnen leiden tot oververmoeide mijnwerkers, die hun machines onzorgvuldig bedienen. Kortom, de vele arbeidsuren en de te kleine beslissingsruimte van mijnwerkers veroorzaken een hoog aantal arbeidsongevallen in de mijnbouwindustrie.

Ook in andere landen verrichten mijnwerkers arbeid met te weinig beslissingsmogelijkheden en te veel arbeidsuren. Onderzoeken in Australische en Chinese koolmijnen in 2011 en 2014 tonen dat mijnwerkers dagenlang overuren moeten verrichten. In Zuid-Afrika is het aantal wekelijkse arbeidsuren van mijnwerkers in het begin van de 21ste eeuw zelfs lichtjes hoger dan in het begin van de 20ste eeuw. De internationale arbeidsorganisatie (ILO) pleitte er in 1990 voor om het aantal arbeidsuren van ondergrondse mijnwerkers te beperken tot 37,5 uur per week. Helaas zijn die aanbevelingen niet afdwingbaar.
Crossnationale onderzoeken in 2013 en 2011 bevestigen dat in bijvoorbeeld Ghana, Zuid-Afrika en India het merendeel van de mijnwerkers arbeid uitoefent in hiërarchische organisaties. Het kan nochtans anders. Onderzoek van het Tavistock Institute in Groot-Brittannië toonde in 1951 al dat, ongeacht de technische omstandigheden, mijnbouworganisaties een hiërarchische of horizontale organisatiestructuur kunnen aannemen.

Organisatiewetenschappers pleiten sinds dit baanbrekende onderzoek om hiërarchische organisatiestructuren te weren. Jammer genoeg zijn hun pleidooien niet doorgedrongen tot mijnbouworganisaties.
De 282 doden hadden voorkomen kunnen worden. Het geven van meer beslissingsmacht aan mijnwerkers kan immers levens redden. Daarnaast zijn nationale en internationale wetten die de arbeidstijd van mijnwerkers strikt vastleggen noodzakelijk. Zestien uur ondergronds werken in stoffige mijnschachten is werkonwaardig en vergroot het aantal arbeidsongevallen.

Helaas ontbreek de politieke wil. De eerste minister van Turkije, Recep Tayyip Erdo¿an, besliste eind april om geen strengere veiligheidsvoorschriften in de mijnbouwindustrie goed te keuren. Laat ons alsjeblieft dit arbeidsongeval aangrijpen om mijnwerk eindelijk gezond te maken. Laat ons mijnwerkers waardig werk geven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234