Donderdag 02/12/2021

"De staking bij Vieille Montagne is niet te vergelijken met die in Genk. Juist?"

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Vanavond wordt aan de poorten van Ford Genk de film 'Groenten uit Balen' vertoond. De historische staking bij Vieille Montagne in 1971 waarover de film gaat, is niet te vergelijken met die van vandaag in Genk. 'Juist?', vraagt Karl van den Broeck zich af. Van den Broeck is medewerker van De Morgen. Hij is de zoon van Walter van den Broeck, auteur van 'Groenten uit Balen'.

Nee, vroeger was niet alles beter. Dat is niet de teneur van dit stuk. Ten bewijze: in 1971 duurde het maanden vooraleer de staking bij de zinkfabriek Vieille Montagne in het nieuws kwam. De stakende Fordarbeiders en -bedienden zijn sinds 24 oktober 2012, de dag dat de sluiting werd aangekondigd, niet meer uit het nieuws geweest. Hun stem wordt vertolkt tot in het parlement. Kranten en andere media brengen aangrijpende reportages over hun lot, over hun acties en over hun angsten en twijfels.

En toch is het, net zoals in 1971, een kunstwerk (een verfilmd toneelstuk, dit keer) dat het best de complexiteit van dit sociale drama in woord en beeld weet te vatten. De personages in Groenten uit Balen mogen dan wel fictief zijn, het verhaal is waarheidsgetrouw. In 1971 staakten de arbeiders van Vieille Montagne (nu Nyrstar) in Balen negen weken omdat ze evenveel opslag wilden als hun collega's in Hoboken of Luik. Tien frank. De vakbonden weigeren de staking te erkennen en onder leiding van Piet Popeliers en de toenmalige leraar Jef Sleeckx werd een alternatief stakerscomité opgericht. Omdat de vakbonden geen stakersgeld uitkeerden, moesten de arbeiders zich zelf organiseren. Er werden voedselpakketten gemaakt en uitgedeeld aan de families die die ze het hardst nodig hadden. Er werden afspraken gemaakt met de lokale filiaalhouders van de banken over uitstel van betaling van hypotheekleningen. Dokters en apothekers werkten gratis. Na negen weken kregen de arbeiders acht frank opslag. De staking was gelukt. Uit het stakerscomité groeide eventjes een Groot Actiecomité dat - volledig in de sfeer van de contestatie van '68 - de gevestigde vakbonden een tijdje deed daveren op hun grondvesten.

(Lees hieronder verder)

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Opsplitsing
Het lijkt haast een idyllisch conflict als je het vergelijkt met dat bij Ford Genk en zijn toeleveranciers. Hier gaat het over de geplande sluiting van de vestiging, het ontslag van zo'n 10.000 mensen en zowat de ernstigste ontwrichting van het Limburgse economische en maatschappelijke weefsel. Bovendien zijn de arbeiders in Genk vandaag niet eendrachtig. Ford Genk heeft in de loop der tijden heel wat activiteiten afgestoten en toevertrouwd aan kleinere toeleveringsbedrijven. Het personeel dat daar werkt, wordt niet beschermd door de machtige vakbonden van het moederbedrijf. Zij staan er vaak alleen voor en velen zijn erg jaloers op hun collega's bij Ford. Een referendum bracht de verdeeldheid aan het licht. De Fordarbeiders zijn bereid om gedeeltelijk aan de slag te gaan en worden daar ook voor vergoed. De arbeiders van de toeleveranciers kunnen niet werken onder dezelfde voorwaarden. De Forddirectie heeft duidelijk lessen willen trekken uit de grote stakingen zoals die van 1971. Toch is de opsplitsing van de activiteiten nu de grote achilleshiel van Ford. Een ploegje van vijf migrantenvrouwen bij één toeleverancier die de bekabeling van de auto's maakt, kan nu de hele fabriek lamleggen.

Een stakerscomité van arbeiders uit de toeleveringsbedrijven heeft Ford Genk in zijn greep. Vanuit verschillende sectoren hebben vakbondsafgevaardigden van de beide vakbonden zich verenigd in het 'Solidariteitscomité Toelevering en Ford'. Ze organiseerden al twee debatavonden waar onder meer Rudy Kennes (ex-ABVV-Opel Antwerpen) en Jos Digneffe (ex-ACOD-Spoor) aanwezig waren. Net als in Groenten uit Balen probeert het Solidariteitscomité de stakers te ondersteunen, met een volkskeuken, met koffie en thee. Op Facebook wisselen de stakers hun ervaringen uit en helpen ze elkaar om, net als hun voorgangers in Balen in 1971, bij hun lokale bank uitstel van betaling te krijgen.

Het dwangbevel van de rechter dat de stakers aanmaant om hun piketten op te breken, blijft dode letter. De burgemeester van Genk weigert de deurwaarder politiebescherming te geven, zodat het vonnis niet betekend kan worden.

De stakers trotseren de verdachtmakingen als zouden ze zich hebben laten infiltreren en indoctrineren door extreemlinkse (lees PVDA-) agitatoren. Een simpele omkering toont aan hoe gratuit die kritiek wel is: is er écht iemand die gelooft dat de PVDA in staat zou zijn om ook maar één kmo'tje op eigen houtje lam te leggen?

Neen, in Genk zal de revolutie niet losbarsten. Er is geen nieuw Groot Arbeiderscomité in de maak. Er wordt geen nieuwe Echte Linkse Partij opgericht, ook al zal Jef Sleeckx wellicht met vuur de stakers toespreken vlak voor de vertoning van de film. De vertoning van Groenten uit Balen is geen Limburgse variant van De stomme van Portici. De stakers zijn niet bezig met nostalgie, maar met hun toekomst.

Stakersgeld
Hun actie lijkt voor buitenstaanders een verloren strijd. Toch beseft de Forddirectie maar al te goed dat de stakers het bedrijf in hun greep hebben. Ondertussen staan de reguliere vakbonden voor een verscheurende keuze. Ofwel houden ze zich aan de letter van de wet en respecteren ze de uitslag van het referendum, ofwel scharen ze zich achter de arbeiders van de toeleveranciers. Ook in 1971 besloten ABVV en ACV na een tijdje geruisloos om tóch stakersgeld uit te keren.

Aan het einde van het toneelstuk van mijn vader schrijft hoofdrolspeler Jan Debruycker (in de film vertolkt door Stany Crets) een brief aan de koning. "Sire, we stellen het allemaal goed, en ik hoop van u hetzelfde. Ge moogt erop rekenen, dat ik u in de toekomst niet meer lastig zal vallen met mijn brieven. Als in de toekomst de syndicaten nog eens in slaap vallen, dan zullen de arbeiders en hun vrienden wel weer in actie schieten. Ik heb nu gezien dat we 't zelf kunnen klaarspelen. Alléén als 't moet. Zonder hulp van gelijk wie."

De arbeidersbeweging is in ons land - en in heel Europa - een onderdeel van het staatsbestel geworden. Dat sociaal pact is de pijler waarop onze welvaartsstaat rust. Maar wanneer dat sociaal pact eenzijdig wordt opgezegd door bijvoorbeeld een agressieve Forddirectie, dan moeten de vakbonden zich bezinnen aan welke kant van de brug ze willen staan.

De film Groenten uit Balen wordt vanavond vertoond in een tent aan de Mondeolaan 1 in Genk. Jef Sleeckx, een van de stakingsleiders van 1971 en ex-volksvertegenwoordiger van de sp(.a), spreekt. Na de film is er een debat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234