Dinsdag 19/01/2021

De stad is van God

De stad van God staat te koop. Of toch zeker een deel van de back office: de pastorij van de Sint-Hubertuskerk in Oud-Berchem. Vespa, de autonome vastgoedpoot van de stad Antwerpen, heeft de biedingsprijs voor het prachtige neogotische gebouw ingesteld op 420.000 euro. Niemand kijkt er nog van op dat het geloof zou verdwijnen uit de stad. Maar een wandeling in de buurt toont toch een ander beeld. Wie in de islamitische gebedshuizen wil verkondigen dat God dood is, zal niet meteen op gejuich wordt onthaald. Hetzelfde geldt voor de vele evangelische kerken die in verlaten winkelpanden zijn gevestigd. En ook de huidige pastoor van de parochie Oud-Berchem is er vast van overtuigd dat zijn geloof in dienst van de mensen nog een rol kan spelen in onze wereld. Cijfers over de geloofsbeleving van de gemiddelde Antwerpenaar zijn er niet, maar mondain atheïsme lijkt niet de norm.

En is die stad religieuzer geworden? Of lijken religieuze groepen alleen maar meer aanwezig? De ontkerstening van de stad was een ervaring die door voor- en tegenstanders werd gedeeld. Maar naarmate het aantal nieuwe Antwerpenaren stijgt, verkleint de draagwijdte van de mythische jaren 60 en de secularisering. Er komt geen eenduidig verhaal voor in de plaats, eerder het tegendeel: een pak van Sjaalman. Het probleem is dat politiek en samenleving nog steeds gedwee de clichés volgen die we van de verzuiling hebben geërfd. We weten niet goed wat er in het pak van Sjaalman zit. Laat staan dat media er aandacht aan besteden. Tot het doelpubliek van een krant als De Morgen behoren nu eenmaal niet ingeweken ultramontaanse Polen, gevluchte Iraakse sjiieten of militante Koerden. En een politieke vertaling van die sociologische aardverschuiving is ook zo goed als onbestaande.

Het begrip voor religie lijkt eerder te dalen, zeker bij autochtone bevolking. De pedofilieschandalen hebben het morele gezag van de katholieke kerk haast vernietigd. En hoewel een meerderheid zich op een of andere manier toch christelijk of gelovig noemt, is de minderheidskerk allang een feit. Moslims van allerlei strekkingen worden dan weer over dezelfde kam geschoren. En sommige ongelovigen ervaren dat hun vrijheden onder druk staan. In die bij uitstek stedelijke chaos staan meningen en groepen in wisselend verband naast en tegenover elkaar, soms letterlijk met getrokken messen. Om die rommelige werkelijkheid in goede banen te leiden, wordt het belangrijker dan ooit om ieders individuele grondwettelijke rechten te erkennen, te laten eerbiedigen en desnoods op te leggen. Wellicht is die individuele vrijheid een van de grote verhalen die ons nog bindt. Hoe neutraler onze staat, hoe beter ze daar in zou kunnen slagen. We hebben meer baat bij de Franse laïcité dan we vandaag toegeven.

Ook in Frankrijk is er echter geen gebrek aan ruzie over God. De foto Piss Christ van Andres Serrano werd in april in Avignon uit protest beschadigd. Tegen de 'blasfemische' voorstelling Sul Concetto di Volto Nel Figlio di Dio van Romeo Castellucci werd eind oktober in Parijs hevig gedemonsteerd door integristische katholieken. En vorige week was het weer prijs. In Parijs werden de kantoren van Charlie Hebdo in de as gelegd. De redactie van het weekblad had de euvele moed om de Profeet Mohammed uit te roepen tot gasthoofdredacteur van Charia Hebdo.

Is er dan in de zeven jaar na het tumult rond de Mohammed-cartoons in het Deense Jyllands-Posten niets veranderd? De kloof met de Arabische wereld is niet kleiner geworden. De kloof met Europese moslims wordt met kunst- en vliegwerk gedicht. Religieus-culturele disputen op de werkvloer, in het klaslokaal en in de kantine, worden in toenemende mate weggeleid naar rechtbanken, huishoudelijke reglementen en interculturele conflictbeheerders. Maar met de nieuwe verschijningsvorm van het geloof in onze samenleving zelf weten we, net als in de rest van Europa, eigenlijk geen blijf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234