Donderdag 26/11/2020

De stad die zich niet laat tentoonstellen

Barcelona 1900 wil aan de hand van 200 kunstwerken een beeld geven van de explosieve ontwikkeling van de Catalaanse hoofdstad tussen 1880 en 1909. Helaas slaagt de Amsterdamse expositie er niet in de complexiteit en de dynamiek van Barcelona te vatten.

door Eric Rinckhout

In 1859 tekende Ildefons Cerdà het ontwerp voor een revolutionaire stadsuitbreiding. Rond de oude binnenstad wou hij de Eixample ('uitbreiding') in schaakbordpatroon laten verrijzen. Vijf jaar eerder waren de stadsmuren gesloopt, want Barcelona moest kunnen groeien. De stad trok fabrieken aan: in de traditionele textielproductie sloeg de mechanisatie snel toe, Barcelona werd het Manchester aan de Middellandse Zee. Die evolutie trok veel plattelandsbewoners aan en de stad moest haar immigranten kunnen huisvesten. Tegelijk wou ook de nieuwe bourgeoisie de nodige ruimte om haar eigen pronkerige stadspaleizen op te trekken. In 1888 presenteerde de Catalaanse hoofdstad zich aan de wereld en kwam de wereld naar Barcelona: de grenzen werden opengegooid voor de Wereldtentoonstelling.

Prentbriefkaarten, plattegronden en schilderijen schetsen een beeld van een metropool in wording, een oud filmpje leidt ons mee de haven van Barcelona in. Tot daar is alles goed.

Maar al snel begint de tentoonstelling in het Van Goghmuseum te sputteren. Niet dat het oninteressant is wat ons getoond wordt. Er zijn borstbeelden en een bijna surrealistische kaptafel van de familie Güell te zien, de rijke textielmagnaat die architect Antoni Gaudí een stadspaleis en een arbeiderskolonie liet ontwerpen. Het Palau Güell bevindt zich nog altijd in een zijstraatje van de Ramblas, van de sociale woonwijk is uiteindelijk alleen het beroemde Park Güell gerealiseerd.

Wat verder krijgen we een handvol schilders te zien die de mosterd in Parijs gingen halen: behalve enkele Barcelonese nachtgezichten uit Picasso's blauwe periode is er boeiend werk te zien van Santiago Rusiñol, Ramon Casas en Marià Pidelaserra.

En zo meandert de expositie voort: excentrieke juwelen, het uitgaansleven, het Liceu Theater, een aanslag van de anarchisten, de grote openbare verwezenlijkingen zoals de Gaudíkerk Sagrada Família, de meubilering van enkele meesterwoningen, de symbolistische schilders en de kunstenaarskolonie in het ongerepte kustplaatsje Sitges.

Niet oninteressant maar ook niet bijster boeiend. De oude filmpjes zijn een revelatie, maar voor de rest is het allemaal statisch, glad en wat belegen gepresenteerd. Een wassenbeeldenmuseum. Er is veel te zien en tegelijk weinig. Iemand die nog nooit in Barcelona is geweest kan zich onmogelijk een beeld vormen van de hoogmoedige druipsteengrot die de nog altijd onvoltooide Sagrada Família is, van het barokke, kitscherige stadsjuweel dat het concertgebouw Palau de la Musica Catalana is, en van de sprookjesachtige zweepslag die het park Güell domineert. Van die megalomane projecten worden nauwelijks enkele snippers getoond.

De anarchistische beweging moet het doen met één krantenillustratie en één bom uit 1893. De plundering en vernieling van kerken en kloosters in de 'Tragische Week' van 1909 wordt gevat in enkele tientallen prentbriefkaarten, weliswaar op innovatieve computerschermpjes, maar zonder al te veel uitleg. Barcelona verzette zich nochtans tegen de mobilisatie door 'Madrid' voor de oorlog in Spaans Marokko.

Hier raken we misschien een van de belangrijkste tekortkomingen van de tentoonstelling. Nergens wordt aandacht geschonken aan het Catalaanse nationalisme, nochtans een van de drijfveren om Barcelona uit te bouwen tot tweede zo niet eerste stad van Spanje. Tegen Madrid. Een andere tekortkoming is dat Barcelona van zijn burgerlijkste kant wordt getoond. Alsof de Barcelonese tentoonstellingsmakers de stad in de eerste plaats willen laten wedijveren met de chic van Parijs, Wenen en Londen: juwelen, meubelen, paleizen, terwijl men de eigenheid van de stad uit het oog verliest.

Zelfs een kunstenaarsnest als de kroeg Els Quatre Gats, waar Picasso zichzelf en de stamgasten portretteerde, komt nauwelijks uit de verf.

Op Barcelona 1900 is veel moois te zien maar men is helaas één belangrijke zaak uit het oog verloren: de wortels van de Catalaanse hoofdstad. Barcelona 1900 is te veel een promotie-expo, een showcase waarin het echte verhaal ontbreekt. Barcelona zit onder een stolp, afgesneden van plaats en tijd.

Barcelona 1900 tot 20 januari 2008 in Van Gogh Museum, Paulus Potterstraat 7 (Museumplein), Amsterdam. Dagelijks 10-18 uur, op vrijdag tot 22 uur. www.vangoghmuseum.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234