Maandag 21/06/2021

Politiek

De staat is geen bedrijf en de premier geen CEO

Eerste minister Charles Michel.
Eerste minister Charles Michel. "Een premier is geen CEO."Beeld Eric De Mildt

Goedbedoeld én met een flinke kern van waarheid. Zo kun je de oproepen lezen van verschillende captains of industry, die in een vlaag van civiele bevlogenheid hun receptuur prijsgeven om ons land weer op de rails te krijgen. Maar zou een zakenkabinet het dan zoveel beter doen?

We zijn goed in zelfkastijding, en de term 'failed state' gaat er dan ook vlot in. Dat er grote en dringende problemen zijn in dit land, dat zal niemand ontkennen. De laatste in de rij van topmanagers die daar nog even op wijst, is Johnny Thijs, de charismatische ex-baas van Bpost.

Samen met Bernard Delvaux en Baudouin Meunier, toevallig ook twee oudgedienden van het postbedrijf, schreef Thijs een open brief waarin hij de 'werven' van ons land opsomt. En er als suggestie aan toevoegt dat premier Charles Michel (MR) er als CEO van de nv België het best enkele specialisten bijneemt. Het is niet de eerste keer dat Thijs zijn grieven uit, recent nog in Het Laatste Nieuws, voordien in De Tijd. Ook in deze krant las hij de regering de levieten.

Sla de hand aan de ploeg, overstijg de verschillen. Zo leest zijn recept. Alsof Michel en co. daar zelf nog niet aan gedacht hebben.

De klassieke fout, en Thijs is heus niet de enige, die de topmanagers daarbij maken, is dat ze België als een bedrijf bekijken en de premier als een CEO. Dat van die fout zeggen wij niet, maar wel een éminence grise als professor Herman Daems, voorzitter van BNP Paribas Fortis en de KU Leuven.

Enkele maanden geleden evalueerde Daems de regering-Michel. Het klonk als volgt: "Een aardverschuiving is dit niet. Maar dat kan ook niet in de Belgische politiek, met haar coalitie-regeringen. Wij hebben een unieke maatschappij, waarin we constant met iedereen over alles overleggen. De discussie over de loonkosten en de taxshift gaat in de goede richting. Natuurlijk is het 'te weinig'. Maar forse bewegingen zijn in dit land - en zeker met deze krappe budgetten - niet mogelijk. Een regering is geen bedrijf waar je met een nieuwe CEO bruusk het roer kunt omgooien. Dat moeten bedrijfsleiders ook maar eens beseffen."

Vingerknip

Het is een oud zeer, dat op herhaalde tijdstippen naar boven komt. Klassiek voorbeeld zijn de ondernemers die van binnenuit vorm wilden geven aan de politieke besluitvorming. Aimé Desimpel, Peter Leyman, Fernand Huts... Het zijn maar enkele succesvolle bedrijfsleiders of managers die een ontgoocheling opliepen in de politiek. Huts, die ooit nog voor Open Vld in het parlement zetelde, omschrijft het zo: "Een bedrijf is een vliegmachine en de politiek is een olietanker. Je kunt een tanker maar geleidelijk van koers doen veranderen."

Ja, het gaat tergend traag in de politiek, en daar bijten de ondernemers die het proberen hun tanden op stuk. Maar net daarin zit een van de grote verschillen tussen een bedrijf besturen en een land leiden.

De essentie van die democratie zit hem net in de vele checks and balances. Een bedrijf kun je met een relatieve vingerknip van de CEO nog omturnen, een democratisch bestuurd land heeft nu eenmaal zijn overlegorganen. En gelukkig maar. Het is verwonderlijk dat intelligente mensen als Thijs overtuigd zijn van louter rationele argumentaties en principes om een land te besturen, zonder dat land enige inspraak te gunnen in zijn wijze van bestuur.

Bijkomende analyse, die door verschillende bedrijfsleiders uit de politiek werd gemaakt, is de toch wel unieke stolp die de Wetstraat is, met eigen regels. In vriendelijke bewoordingen: de politiek is een wespennest, waarin het een beetje ieder voor zich is. Waar het collectief het ook al eens moet afleggen tegen het individu. Alles is er altijd ondergeschikt aan de volgende verkiezingen, zodat het erg moeilijk is om een strategie op lange termijn te ontwikkelen.

Unitair België

Een ander verschil tussen bedrijfsleven en politiek is de versnippering van bevoegdheden. Terwijl een CEO met zijn management en de raad van bestuur zijn kompas richt en die weg volgt, is dat in de politiek wel even anders. Daar heb je af te rekenen met diverse partijen, gewesten, oppositie en meerderheid. Elk met zijn agenda. Het vaststellen van die versnippering, zoals Johnny Thijs en zijn collega's doen, is één ding. Daarvoor een oplossing aandragen, is nog iets anders. Of het zou een terugkeer moeten zijn naar een unitair België, al betwijfelen we of het dat is wat de CEO's bedoelen?

Of vinden diezelfde CEO's, afgaand op de versnippering die heerst in ondernemersland, het dan wél van efficiëntie getuigen dat er zowat evenveel werkgeversfederaties zijn als sectoren? Al heeft Thijs natuurlijk wél een punt wanneer hij stelt dat door de enorme complexiteit van ons bestuur, dat bestuur hapert. Velen zijn bevoegd, weinigen verantwoordelijk.

En dan zwijgen we nog over de publieke tribune waarop politici zich dagelijks (moeten) blootgeven. Waar een bedrijf veel meer de communicatie in eigen beheer kan houden, is dat bij de politieke besluitvorming wel even anders.

Wijlen Pierre Lano, een van de weinige ondernemers die het lang uitzongen in de politiek, had daar een extreem nuchtere kijk op. "Bedrijven moeten welvaart creëren en ervoor zorgen dat ze overleven, de overheid moet zorgen voor een omgevingskader dat niet alleen goed is voor het ondernemen, maar ook sociaal gunstig voor de burgers. Dus de politiek moet een dergelijk evenwicht zoeken." En dat evenwicht vinden heeft zo zijn prijs, letterlijk soms.

Lano kwam zichzelf dan ook meermaals tegen, en de ondernemer botste daarbij al eens met de politicus. Bij een zoveelste duur afgedwongen interprofessioneel loonakkoord zei Lano ons eerlijk: "Als politicus zeg ik: fantastisch! Iedereen weet dat ik vrij kritisch sta tegenover (toenmalig, LID) premier Guy Verhofstadt en zijn methodologie, maar ik heb me deze keer mateloos geërgerd aan de kritiek. De regering heeft toch maar de noodzakelijke input gegeven aan de sociale partners. Men spreekt over 250 miljoen euro als afkoopsom. Wil men alstublieft even die miljoenen vergelijken met de totaliteit van de fondsen die de bedrijven bijbrengen via allerlei belastingen? Met wie lacht men eigenlijk?"

"Als ondernemer ben ik echter minder tevreden. Ik snap ook dat iedere cent voor die ondernemer er één te veel is. Maar dat is nu eenmaal de prijs die je betaalt voor de democratie."

Blind geloof

Het is ooit gedaan hoor, zo'n regering van technocraten, niet eens zo lang geleden. In 2011 was Italië in een dusdanige malgoverno verzeild geraakt dat Mario Monti een regering mocht vormen, hoewel hij nooit in het parlement had gezeteld. Monti, een hoogleraar in de economie, was van 1994 tot 2004 eurocommissaris, verantwoordelijk voor het mededingingsbeleid, en genoot enorme waardering.

President Giorgio Napolitano trok aan zijn mouw om een nationaal kabinet te gaan leiden. Dit gebeurde in een heftige financiële crisis, waarin de kredietwaardigheid van Italië smolt als gelato. Monti vormde een zakenkabinet waarbij alle ministers partijloos en dus onafhankelijk waren. Een jaar later bood hij alweer het ontslag van die regering aan. Monti leed bij de daaropvolgende parlementsverkiezingen een gigantische nederlaag en behaalde slechts 47 van de 630 zetels in het parlement.

Waar het blinde geloof van technocraten in eigen kunnen vandaan komt? Misschien uit de terminologie: technocratie komt van het Griekse tekhne, wat vaardigheid betekent, en kratos, wat macht wil zeggen. Letterlijk: technocraten hebben de macht en de vaardigheid om problemen op te lossen. Expertise in plaats van democratie.

Niet voor niets beschreef George Orwell technocratie als een voorbode van fascisme.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234