Dinsdag 19/01/2021

Politiek

De spreidstand van sp.a

Beeld © Eric de Mildt

De gescheiden werelden van hoog- en laagopgeleiden leveren steeds vaker problemen op voor de klassieke politieke partijen. Zij moeten in hun electoraat immers beide groepen tevreden houden. Vooral voor een partij als sp.a zorgt dat voor een erg moeilijke spreidstand, zegt socioloog Bram Spruyt.

Uit het onderzoek 'Vlaanderen: conflictdenken als (nieuwe) scheidslijn' blijkt niet alleen het grote verschil in conflictdenken tussen hoog- en laagopgeleiden, maar ook de implicaties daarvan op de Vlaamse politiek. Het is daarbij een kwestie van het conflictdiscours, dat vooral gehoor vindt bij lager opgeleiden, te kunnen verenigen met de boodschap van de duurzame samenleving, die vooral door hoger opgeleiden wordt aanvaard.

"Het Vlaams Belang maakt gebruik van dat conflictdiscours omdat de kiezers daar wel oor naar hebben", verklaart socioloog Bram Spruyt (VUB). "Groen, dat vooral stemmen krijgt van hoger opgeleiden, spreekt dan weer eerder over een harmonieuze samenleving."

Beeld BELGA

Wervend verhaal

Moeilijker wordt het voor een partij als sp.a, zegt Spruyt. "De kiezers van deze partij zijn intern veel meer verdeeld. Je hebt aan de ene kant laaggeschoolden en aan het andere uiterste de hoogopgeleiden. Dan krijg je als partij heel moeilijk een wervend verhaal verkocht dat de twee verzoent. Als partij vertel je ofwel een verhaal van conflict, om de laaggeschoolden mee te krijgen, ofwel probeer je de theorie van de inclusieve samenleving, om de hooggeschoolden te bereiken. Maar sp.a zit duidelijk gewrongen tussen de twee."

Dat is erg zichtbaar geweest in de wijze waarop de 'linkse' intellectuelen het succes van het Vlaams Blok in de jaren negentig onthaalden en interpreteerden, meent Spruyt. Enerzijds werden spanningen of problemen met burgers van vreemde origine afgedaan als dom en achterlijk, waarbij het omgekeerde effect werd gebruikt en mensen verder in de verdediging werden geduwd zodat het conflictdenken net aantrekkelijker werd. Anderzijds werd ook geprobeerd om mensen te 'overtuigen' dat deze burgers niet de slechtste waren. Ook dat had niet veel effect.

Spruyt: "Telkens als sp.a met een opinie naar buiten moet treden rond een gevoelige kwestie, bijvoorbeeld migratie, verliezen ze kiezers. Ofwel gaat het om kiezers die richting het Vlaams Belang trekken, of richting partijen als Lijst Dedecker, ofwel gaat het om kiezers die voortaan voor Groen opteren. Deze kleine partijen kunnen een grotere echt wel pijn doen. De toekomst gaat zeker niet gemakkelijker worden voor sp.a."

Sp.a dacht traditioneel wel in conflict, onder meer arbeiders tegenover patronaat, zegt politicoloog Nicolas Bouteca (UGent). "Maar nu niet meer. Dat heeft inderdaad gezorgd voor veel uitval van kiezers naar Vlaams Belang, een partij die wel aan conflictdenken doet. Het is een grote uitdaging voor politici om hun volledige achterban te plezieren.

"Politieke partijen, zeker de klassieke, hebben een gespleten electoraat. Vroeger werden arm en rijk, laag- en hooggeschoold nog bij mekaar gehouden door de zuilen. Maar vandaag is die verbindingskracht een stuk kleiner geworden. Je ziet dat de laatste weken bijvoorbeeld bij CD&V. De christelijke vakbond is bijzonder kwaad over de regeringsdeelname in de centrumrechtse regering."

Kapot relativeren

Een partij samenhouden wordt daardoor alsmaar moeilijker, zeker puur op inhoud, aldus Bouteca. "Belangrijk is daarom dat naast de inhoudelijke lijn ook een algemene boodschap wordt uitgedragen. Een resem mensen die op N-VA hebben gestemd zijn allicht tegen een indexsprong. Maar ze kozen voor de partij vanwege de emotie die errond hangt, vanwege de mensen die de partij leiden. Maar ik zie de grote partijen niet meteen in brokken uit mekaar vallen.

"Vergeet niet: elke partij die een zekere grootte verwerft, wordt op een bepaald moment geconfronteerd met een kiezerspubliek met veel verschillen. Al mag je het ook niet kapot relativeren: partijen zijn niet gemaakt voor de eeuwigheid."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234