Donderdag 04/03/2021

De spectaculaire renaissance van Bob Dylan

Artiesten die op hun vijfenzestigste nog scherp staan zijn dun gezaaid. Toch heeft Bob Dylan blijkbaar geen last van ouderdomsverschijnselen. Zijn nieuwe cd Modern Times, die we hiernaast doorlichten, stelt niet teleur. Maar hoe relevant is De Meester nog in dit tijdperk van Lily Allen en andere Pussycat Dolls?

Door Dirk Steenhaut

Brussel l Tijdens de jaren zestig werd hij, zeer tegen zijn zin, door velen als de spreekbuis van zijn generatie beschouwd. Vandaag ziet hij zijn werk gekoesterd door álle generaties.

Bob Dylans nieuwe cd wordt door velen met spanning en nieuwsgierigheid tegemoet gezien, maar dat is niet altijd zo geweest. 's Mans 45 jaar omspannende carrière heeft af en toe ook dipjes gekend. Tijdens de eighties, die volgden op Dylans kortstondige flirt met het Herboren Christendom, werden artistieke opflakkeringen zoals Infidels en Oh Mercy steevast gecountered door missers van het type Empire Burlesque, Knocked Out Loaded of Dylan & The Dead.

Halverwege de jaren negentig zag het er zelfs naar uit dat de artiest definitief was uitverteld. Under the Red Sky was een in alle opzichten beschamend werkstuk en platen vol traditionals als Good as I Been to You en World Gone Wrong leken vooral aan te geven dat Dylans vermogen om relevante songs te schrijven geheel was weggeëbd.

Sinds het verschijnen van zijn autobiografie Chronicles, Volume One weten we dat Bob Dylan ook zelf besefte dat hij was leeggeschreven. "Er was een tijd dat de songs me met drie of vier tegelijk kwamen aanwaaien, maar die is voorgoed voorbij", vertelde hij in 1991. "Soms voel ik nog wel eens een song opkomen die erop aandringt geschreven te worden, maar doorgaans negeer ik die. Het is trouwens twijfelachtig of er nog iemand is die hem überhaupt zal willen horen. Ach, misschien heb ik gewoon al genoeg liedjes bedacht. Laat nu maar iemand anders aan het schrijven slaan. The world don't need anymore songs."

Twintig jaar lang had hij quasi moeiteloos de ene goede plaat na de andere uit zijn mouw geschud, maar nu voelde hij plots het gewicht van al die klassiekers op zijn schouders drukken. In die mate zelfs dat hij het niet langer kon opbrengen zijn ideeën in songs te gieten. "Ik zag me nooit meer een fatsoenlijke plaat maken", schrijft hij, "ook al probeerde ik het nog honderd jaar." Maar geleidelijk kregen de woorden die Dylan in zijn notitieboekje krabbelde weer een zekere waarachtigheid en betekenis. Zodra hij zijn meditatieve gedachtestromen de vrije loop liet, zag hij eindelijk een kans zich uit "de bodemloze put van de culturele vergetelheid" te slepen.

Die renaissance kwam er na een bijna-doodervaring. Bob Dylan, die aan hystoplasmose leed, had slechts ternauwernood een zware hartoperatie overleefd, maar tijdens de opnamen van zijn cd Time Out of Mind uit 1997 leek hij een plotse energieopstoot te krijgen. De plaat, een rijpe, doorvoelde songcyclus over liefde en vergankelijkheid waarin zowel ruimte was voor diepgang als humor, straalde eenvoud en waardigheid uit. Dylan zong zonder omwegen over wat hem op het hart lag en verpakte zijn ontboezemingen in grofkorrelige maar organische rootsrock met een bluesy inslag. Ook de concerten die de zanger gaf in de eerste jaren na de release behoorden tot zijn beste en zijn vitaalste in jaren. Geen twijfel mogelijk: Zijne Nasaliteit had opnieuw de smaak te pakken.

Vier jaar later ging hij verder op hetzelfde elan met Love and Theft, een cd die nog rauwer en gedrevener klonk dan zijn voorganger en uitkwam op de gedenkwaardige 11 september 2001. Dylan koos voor een ongepolijst livegeluid en baseerde de meeste tracks op de twaalfmatenstructuur die typisch is voor de blues. In stilistisch opzicht leek hij, met fiftiesrockabilly en ouderwetse swingjazz uit de jaren dertig en veertig, steeds dieper af te dalen in de tijd, terwijl zijn gehavende, krakende stem expressiever klonk dan ooit. Toch werden de euforische reacties op de plaat enigszins getemperd toen twee jaar later uitlekte dat een twaalftal passages uit Dylans nieuwe songs haast letterlijk waren gejat uit Confessions of a Yakuza: A Life in Japan's Underworld, een gangsterroman van de Japanse schrijver Junichi Saga. Plagiaat of intertekstuele sampling? Good old Bawb liet de hele mediastorm netjes aan zich voorbijgaan en deed er het zwijgen toe.

Misschien had hij het gewoon te druk met Masked and Anonymous, de film van Larry Charles waarvoor hij zelf het ietwat warrige script had bedacht en waarin hij, naast John Goodman, Jessica Lange, Jeff Bridges en Penelope Cruz, als acteur te zien was. Dit portret van een natie op de rand van de apocalyps was Dylans eerste filmproject sinds Renaldo & Clara uit 1978, maar de kritieken, na de première tijdens het Sundance-festival in 2003, waren vernietigend. Weinigen zagen immers het verband tussen de nonlineaire cut-upstructuur van de film en oudere Dylansongs als 'Desolation Row' en 'Highway 61 Revisited'.

Een jaar later verbaasde Bob Dylan vriend en vijand met Chronicles, een autobiografie die zich liet lezen als een roman, maar waarin de artiest zelden het achterste van zijn tong liet zien. Hij had het uitgebreid over zijn muzikale invloeden, belangwekkende ontmoetingen en het ontstaansproces van platen als New Morning en Oh Mercy, maar wie op zoek ging naar smeuïge details over zijn privéleven of het soort confidenties waarmee andere beroemdheden zich van permanente publieksaandacht verzekeren, was eraan voor de moeite. Zelfs Dylans huwelijk met zangeres Carolyn Dennis in 1986 en hun scheiding in 1992 bleven goed bewaarde geheimen tot biograaf Howard Sounes ze in 2001 onthulde in zijn boek Down the Highway. Ook de relatief openhartige interviews die Dylan aan cineast Martin Scorsese gaf met het oog op diens documentaire No Direction Home hielden 's mans enigmatische imago intact.

Tijdens het afgelopen decennium verschenen verscheidene nieuwe delen van de Bootleg Series: briljante liveopnamen uit 1964, '66 en '75. Maar voor wie net kennis had genomen van dat hoogwaardige archiefmateriaal vielen Bob Dylans jongste Europese tournees zwaar tegen. Vooral in vocaal opzicht maakte de zanger een uitgebluste en ongeïnteresseerde indruk. Dat zijn stem het op Modern Times toch niet laat afweten is dus een hoogst aangename verrassing.

Sinds mei van dit jaar presenteert De Meester wekelijks zijn Theme Time Radio Show voor het Amerikaanse satellietstation XM. Daarvoor kiest hij meestal een eclectische reeks muziekjes en verhalen rond één specifiek onderwerp. En onlangs meldde het blad NME nog dat Dylan piano speelt op een track uit Fresh Mud, de nieuwe cd van ex-Parliament- en Funkadeliczanger Gary Cooper met diens funkband Mudbone.

Het mag duidelijk zijn: Bob Dylan is nog lang niet toe aan zijn pensioen. Intimi gaan er zelfs van uit dat hij zal blijven toeren tot hij er - letterlijk - bij neervalt. "Ik verschil niet van andere mensen die 's ochtends naar hun werk vertrekken", zei Dylan ooit. "Als je eenmaal hebt beslist dat je een performer wil zijn, moet je alles geven wat je in huis hebt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234