Donderdag 01/12/2022

NieuwsOorlog in Oekraïne

De spanning aan de Russische grensovergangen neemt toe: ‘Mensen staan zonder eten en drinken in de koude wind’

Lange rijen bij de grens tussen Rusland en Kazachstan, op 27 september. Beeld AFP
Lange rijen bij de grens tussen Rusland en Kazachstan, op 27 september.Beeld AFP

Halsoverkop proberen Russische mannen hun land te verlaten om aan de mobilisatieplicht te ontkomen. Bij de grenzen sluiten tienduizenden aan in files met dagenlange wachttijden. Intussen slaat de twijfel toe: wat gebeurt er met achterblijvende familie?

Tom Vennink

Het is de 36-jarige Dmitri gelukt: hij heeft een vliegticket naar Kazachstan weten te bemachtigen, zegt hij door de telefoon. Het ticket van zijn leven. Als hij vanmiddag door de douanepoortjes gaat op de luchthaven van zijn woonplaats Jekaterinenburg, kan het Russische leger hem niet meer naar Oekraïne sturen om mensen te doden die hij ziet als vrienden in plaats van vijanden.

Maar nu twijfelt Dmitri plots. “Het lukt me niet om te vertrekken zonder mijn vrouw en twee dochters”, zegt hij. Terwijl dat wel het plan was. Hij zou nu vertrekken, nu het nog kan, zijn gezin daarna. Maar zijn vrouw en dochters achterlaten in een land in oorlog, beangstigt de verkoper van sportvoeding zo, dat hij niet meer durft te vluchten. “Ik ben bang en in de war, ik weet niet wat ik moet doen.”

Een week nadat president Poetin een mobilisatie aankondigde, zitten miljoenen Russische mannen met de handen in het haar. Mee in de chaotische vlucht naar een ander land of toch thuis bij geliefden blijven, ondanks het gevaar van mobilisatie? De tijd tikt. Russen vrezen dat Poetin de grens sluit voor volwassen mannen. Mogelijk vrijdag al, als Poetin het Russische parlement toespreekt en naar verwachting de annexatie aankondigt van vier Oekraïense provincies – vanaf dat moment zou de oorlog volgens Poetins wetten plaatsvinden op Russisch grondgebied.

Luchtbruggen

Bereiken de vluchtende mannen op tijd de grens? Sommigen zetten zelf luchtbruggen op nu lijnvluchten uitverkocht zijn. Zo zoekt een Moskouse vriendengroep mensen die willen meebetalen bij de chartering van een vliegtuig, waarmee ze vrijdag naar de Armeense hoofdstad Jerevan willen vliegen. Ondertussen sluiten tienduizenden aan in files met dagenlange wachttijden.

De spanning in de files neemt toe. “Mensen staan zonder eten en drinken in de koude wind”, zegt Aldar Erendzjenov, een activist die mensen uit de Russische provincie Kalmukkië helpt vluchten naar Georgië. “Sommigen hebben geen benzine meer en duwen hun auto naar de grens.”

Russen zijn er in de afgelopen dagen achter gekomen dat Poetin tegen ze gelogen heeft over het gedeeltelijke karakter van de mobilisatie. Het blijkt niet waar dat er alleen ‘specialisten’ met ‘recente militaire ervaring’ opgeroepen worden. Mannen die nog nooit in het leger hebben gezeten, ontvingen in de afgelopen dagen een mobilisatiebevel. Ook opgeroepen volgens lokale Russische media: gehandicapten, gepensioneerden, studenten.

‘Ga je tassen pakken’

Sonja uit Sint-Petersburg dacht dat haar man veilig was, omdat hij met zijn linkeroog bijna niets ziet en daarom vrijgesteld is van militaire dienst. Maar zondag hoorde ze dat een vriend met een vrijstelling is opgeroepen. Andere vrienden bleken op de vlucht geslagen. “Ik dacht: dit gaat helemaal de verkeerde kant op”, zegt Sonja. “Mijn man en ik hebben besloten dat hij meteen moest vertrekken. Hij zei dat hij nog even de installatie van de nieuwe badkuip zou afmaken, maar ik zei: ga je tassen pakken!”

Nu staat haar man samen met een vriend in een kilometerslange rij voor de grens met Kazachstan. “Hij schat dat het nog een dag duurt”, zegt Sonja. “Het zou op tijd moeten zijn voor de grens dicht gaat.”

Chatgroepen op sociale media informeren mensen over de snelste vluchtopties en bureaucratische benodigdheden per land. Het aantal leden van Gids naar de Vrije Wereld, een kanaal op Telegram, passeerde binnen enkele dagen de 100.000.

Het Kremlin zegt zich niet druk te maken over de exodus. “Laat de ratten maar wegrennen met hun staarten tussen de benen”, zei Poetins vertrouweling Ella Pamfilova, de voorzitter van de Russische kiescommissie, afgelopen maandag. “Dan krijgen wij het makkelijker op het schip. En het enorme en majestueuze Rusland is geen zinkend schip, maar een sterk en krachtig schip dat recht op zijn doel afstevent.”

Lees ook

‘Tien procent is al weg’: de Russische ‘gouden laag’ slaat massaal op de vlucht voor mobilisatie

‘Veel Russen hebben nog trauma’s van de jaren 90’: hoe angst voor chaos nu Poetin in de kaart speelt

Op stap met Oekraïense soldaten: ‘Je zou bijna medelijden krijgen met die jonge Russische soldaten. Maar ze liegen, drinken en verkrachten onze vrouwen’

Volk van wantrouwen

Ondertussen nemen de autoriteiten wel degelijk maatregelen om mensen binnen de grenzen te houden. Het leger zette een mobiel rekruteringspunt op aan de grens met Georgië. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov gaf lokale bestuurders de schuld van ‘onjuiste oproepen’ om zorgen over de mobilisatie weg te nemen.

Maar de Russen, een volk vol wantrouwen in zijn overheid, blijven vluchten. Basang uit Kalmukkië nam een dag na Poetins aankondiging al afscheid van zijn vrouw en kinderen. Hij sprong in de auto bij een vriend en gooide zijn fiets achterin. Bij het bereiken van de file voor de grens stapte hij uit en sprintte op zijn fiets naar de douanepost. “Alles ging zo snel, er was geen tijd om bang te zijn”, zegt hij.

In zijn geboortedorp in een arme, boeddhistische provincie waar het Russische leger militairen intensief rekruteert sinds het begin van de oorlog, zijn bijna alle mannen in de afgelopen week gemobiliseerd, zegt Basang vanuit Georgië. Hij stak de grens over per fiets en zoekt nu een woning zodat zijn vrouw en kinderen ook kunnen komen. En daarna zijn ouders, hoopt hij.

Het bereiken van Georgië betekende niet alleen een opluchting. “Er viel een loden last van mijn schouders, maar mijn zorg over mijn familie en vrienden is niet weg.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234