Woensdag 08/07/2020

Spanje

De Spanjaarden, zelfverklaarde egoïsten, helpen elkaar zoals ze zelden deden

Vrijwilligers van de buurthulp in een wijk in Madrid buigen zich over de verdeling van de binnengekomen goederen voor kwetsbare inwoners. Beeld Cesar Dezfuli

In het zwaar door corona getroffen Spanje schieten buren en vreemden elkaar massaal te hulp. De crisis brengt iets bijzonders naar boven in de Spanjaarden, die zichzelf normaal gesproken als egoïstisch zien. ‘Ik ken niemand die niet iemand heeft verloren. Nooit eerder heeft iets zo ingebroken in ons leven.’

“Deze tijd zal altijd worden herinnerd als een tijd van generositeit, wat de toekomst ook zal brengen”, denkt Belén Barreiro, sociaal-wetenschapper en directeur van het Spaanse peilingbureau 40dB. En dat is bijzonder, schrijft ze in El País. “De coronacrisis doet in de samenleving een liefdadigheid ontwaken die in de jaren van de Grote Recessie niet voorkwam.”

Het valt inderdaad op: de Spanjaarden schieten elkaar te hulp waar ze maar kunnen. In de winkels hangen briefjes van buurtgenoten die aanbieden boodschappen te doen, medicijnen te kopen bij de apotheek of de hond uit te laten. Er is een overschot aan vrijwilligers om eenzame ouderen (of jongeren) te bellen.

Op de markt worden klanten aangemoedigd iets extra’s te kopen om te doneren aan de voedselbanken die spontaan zijn opgericht. Taxichauffeurs bieden aan medisch personeel gratis te vervoeren. Makelaars zoeken appartementen voor dokters en verpleegkundigen die om wat voor reden dan ook niet thuis kunnen slapen.

Het zelfbeeld van de Spanjaarden zal veranderen door deze pandemie, denkt Ignacio Urquizu, socioloog en burgemeester voor de socialistische partij PSOE van het stadje Alcañiz. “In het Europees Sociaal Onderzoek kwam voorheen naar voren dat wij Spanjaarden onszelf het meest egoïstisch vinden, samen met de Polen en de Portugezen”, schrijft hij in een opiniestuk. “Het is erg waarschijnlijk dat we onszelf na deze gezondheidscrisis met andere ogen bekijken.”

Dagelijks applaus

Uit de opiniepeilingen van 40dB blijkt dat de Spanjaarden onder invloed van corona naar elkaar toegroeien. De waardering voor ‘de burgers’ en ‘de buurtgenoten’ is sterk verbeterd. (Het meest verslechterd is overigens de waardering voor de EU, over goede buren en verre vrienden gesproken.)

Dat komt ook door iets simpels als het dagelijkse applaus. Elke avond, stipt om acht uur, gooien de Spanjaarden hun ramen open en staan ze op hun balkons. Aanvankelijk klapten ze voor de mensen die werken in de zorg, inmiddels voor álle mensen die het land draaiende houden tijdens de opsluiting. Het is een dagelijks moment van ontlading. Buren groeten elkaar en maken een praatje, roepend van balkon tot balkon. En er is altijd wel iemand die op volle sterkte het quarantainenummer Resistiré draait. Op geen enkel moment van de dag wordt er in Madrid zo veel geluid geproduceerd, en dat zal elders niet anders zijn.

Spanjaarden zijn op hun best als ze samen zijn, dat was altijd al zo. En toch is dit applaus meer dan een kortstondig feestje. “Er zijn vast dagen dat mensen geen zin hebben om te applaudisseren op het balkon”, zei socioloog Ignasi Martí in een onlinelezing. “Maar mensen nemen die moeite. Dat is belangrijk.”

Tijdens deze pandemie hebben mensen meer tijd over en dat verklaart voor een deel de nieuwe solidariteit, denkt Martí. Tegelijkertijd kan dit een aanknopingspunt zijn voor een verandering op de lange termijn, naar een samenleving waarin mensen meer met elkaar delen. “In tijden van crisis zijn we ons er beter van bewust welke kant we op willen gaan”, zegt hij. “Dit is het moment om onszelf fundamentele vragen te stellen over hoe we willen leven. We kunnen nu iets veranderen, beginnend bij onszelf.”

Miluca Armengol stelde appartementen die anders aan expats worden verhuurd beschikbaar voor ziekenhuispersoneel. Beeld Cesar Dezfuli

Miluca Armengol (53): ‘Als je dan een appartement kunt afstaan, dan sta je dat af’

“Mijn man en ik hebben een bedrijf dat luxeappartementen verhuurt aan expats. We huisvesten vooral mensen in de top van het bedrijfsleven en studenten van de businessschool. Onze appartementen bevinden zich in de beste wijken van Madrid.

“Toen de noodtoestand in Spanje werd uitgeroepen, wilde ik helpen. Op een dag kwam ik een oproep tegen van een makelaar die was begonnen met Emergency Home. Hij zocht leegstaande appartementen om ziekenhuispersoneel in onder te brengen. Mijn man en ik hadden twee van onze eigen appartementen leegstaan en hebben ons aangemeld. Binnen 48 uur waren die appartementen aan vijf verpleegkundigen gegeven.

“Daarna ben ik mijn klanten gaan bellen, mijn bedrijf heeft 150 appartementen in portefeuille. Veel huurders waren halsoverkop vertrokken toen de corona-epidemie uitbrak. Ik heb heel wat huiseigenaren weten te overtuigen: uiteindelijk zijn er dertig woningen ter beschikking gesteld.

“Normaal begint de gemiddelde huur voor een tweekamerappartement bij 1.800 euro per maand. Nu betalen de huurders niets. De huiseigenaren betalen alles door: elektriciteit, water, internet. En wij bieden dezelfde diensten aan als anders, van de reparatieservice tot de schoonmaak. We reinigen nu alles met ozon na vertrek van de huurders, zodat er geen virusdeeltje overblijft.

“Het zijn vooral verpleegkundigen die huisvesting nodig hadden. Jonge meiden, twintigers, die nog bij hun ouders wonen. Of die vanuit een ander deel van Spanje naar Madrid zijn gekomen om te helpen. Zij zetten hun leven op het spel. En dat doen ze uit roeping, want ze verdienen soms maar 700 euro per maand. Als je dan een appartement kun afstaan, dan sta je dat af. Je kunt niet met je armen over elkaar blijven zitten.

“Tijdens de vorige crisis zag je niet zo veel solidariteit als nu. Toen ging het leven gewoon door voor veel mensen, vooral voor degenen die in loondienst waren. Maar dit raakt iedereen. We moeten allemaal thuisblijven en iedereen kent wel iemand die is gestorven aan het coronavirus.

“Ik geloof dat elke crisis dient om iets beters te creëren. Neem ons eigen bedrijf, dat is ontstaan na de vorige crisis. Daarvóór richtte mijn man zich vooral op de bouw en projectontwikkeling. Een crisis is een mogelijkheid om te veranderen. Hopelijk geldt dat ook voor deze crisis, waarin iedereen probeert het beste van zichzelf te geven.’

Sara Casado coördineert de buurthulp in een wijk in het centrum van Madrid. Beeld Cesar Dezfuli

Sara Casado (45): ‘Het is waar: in extreme situaties groei je naar elkaar toe’

“Ik weet niet eens precies hoe het is gegaan, maar ineens zat ik in een WhatsApp-groep voor buurthulp in het centrum van Madrid. Dat was nog voordat de lockdown inging. Op een gegeven moment werd de groepslimiet van 256 deelnemers overschreden, ik heb toen samen met twaalf anderen de coördinatie op me genomen.

“Door het coronavirus zijn er veel mensen die hulp nodig hebben. Ouderen of zieken durven bijvoorbeeld niet naar buiten, omdat ze bang zijn dat ze het virus zullen oplopen. Wij koppelen hen aan iemand die boodschappen voor hen kan doen of medicijnen kan ophalen bij de apotheek. We hebben ook een voedselbank opgezet. Er zijn hier in de wijk veel mensen die van dag tot dag leven en die direct in de problemen komen nu ze niet kunnen werken.

“De schrijnendste verhalen gaan over immigranten. Er is iemand geweest die een ambulance nodig had, maar die zich niet verstaanbaar wist te maken bij het noodnummer. Hij heeft zes dagen gebeld en uiteindelijk is hij overleden. Dat soort mensen proberen wij te helpen, ook door te tolken.

“Zelf doe ik voor vier mensen de boodschappen. Een van hen vroeg helemaal aan het begin om hulp en nu wil ik haar niet meer in de steek laten. Het voelt alsof ze een soort oudtante voor me is. We praten elke dag met elkaar over de telefoon. Ook voor mij is dat een leuk contact. Het is waar: in extreme situaties groei je naar elkaar toe.

“Tijdens een vorige crisis is er een bron van activisme ontstaan. Daar kunnen we nu weer uit putten. En toch is het nu anders. In 2008 werd niet iedereen direct geraakt. Nu ken ik niemand die niet iemand heeft verloren. Nooit eerder heeft iets zo ingebroken in ons leven.

“Ik vraag me vaak af of er nu voorgoed iets zal veranderen. Wat zal er gebeuren als we straks weer naar buiten mogen? Zullen we bang zijn voor de ander, omdat hij ons kan besmetten? Of hebben we juist een samenleving die naar elkaar toe is gegroeid? Ik hoop dat de samenleving een transformatie ten goede doormaakt.”

Eindelijk weer naar buiten

Na zeven weken die in het teken stonden van de dood heeft Spanje het leven op straat dit weekeinde weer omarmd. Eerst mochten, tussen zes en tien uur ’s ochtends, de sporters en de wandelaars naar buiten. De steden schitterden van de sportleggings, bleke benen onder fietsbroekjes flitsten voorbij. De lucht was zuiver, de auto’s verdrongen. Het leven in de stad was nooit zo gezond.

Tussen tien en twaalf waren de ouderen en gehandicapten aan de beurt, zo staat het in de choreografie die de regering heeft geschreven. Ze schuifelden met wandelstokken en mondkapjes naar hun vaste bankjes, die meubelstukken die van de Spaanse straten huiskamers maken. Voor even waren de steden weer van hen, net als vijftig of zestig jaar geleden. Omhelzen ging niet, dus nu zag je de vrouwen zichzelf maar omarmen, een groet op afstand.

De kinderen mochten tussen twaalf en zeven, en namen de straten in bezit met hun fietsjes en stepjes. Kleine jongetjes die angstig naar hun vriendjes keken, en coronavirus tegen hun vader fluisterden. Meisjes die als vlinder of als superheld over de stoepen huppelden. De kinderstemmen die een symfonie vormen met het gekwetter van huismussen en monniksparkieten.

En toen, in de avond, begon Madrid te flaneren als nooit tevoren. In tweetallen, want groepen zijn verboden, liepen de Madrilenen van het ene balkon naar het andere, zwaaiend en roepend naar vrienden die boven stonden.

Madrid was van de Madrilenen, Barcelona van de Barcelonezen, Spanje van de Spanjaarden. En zelden werd de lente zo uitbundig gevierd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234