Donderdag 15/04/2021

De soldaat die de brug naar de verkeerde kant opendraaide

Als België nog één held uit de Eerste Wereldoorlog eert, dan is het korporaal Trésignies. Hij heeft dan ook het geknipte profiel om een voorbeeld te zijn voor alle Belgen. Toch is zijn bijdrage aan de oorlog miniem, zelfs futiel te noemen. En van zijn vrienden moest hij het ook niet hebben.

De overwinning van de Belgische troepen in Halen (zie aflevering 3) kon niet beletten dat de Duitsers in augustus 1914 alsmaar verder oprukten. Koning Albert had het leger teruggetrokken in Antwerpen en wachtte daar op de steun van de Geallieerden. Die voerden echter zelf ook strijd met de Duitsers in Noord-Frankrijk. Om de opmars van de vijand te vertragen, geeft Albert I het bevel om tot de tegenaanval over te gaan. Op 25 augustus rukken de Belgische troepen op naar de streek van Eppegem. Ook de 2de Jagers te Voet zijn erbij. In hun rangen zit soldaat Pierre-Joseph Trésignies, 28 jaar oud op dat moment. Wanneer de Duitsers van het 26ste infanterieregiment zich terugtrekken naar Vilvoorde, rukken de Belgen op. Trésignies en zijn peloton bereiken de Verbrande Brug, die in Grimbergen over het zeekanaal Brussel-Schelde ligt. Op de westelijke oever heeft een deel van het Duitse regiment zich verschanst. Vanuit een huis houden ze de brug, waarvan een deel naar boven is gedraaid en een ander deel is neergelaten, scherp in het oog. Om het kanaal te kunnen oversteken zullen de Belgen de brug volledig moeten neerlaten. De aanvoerder van de tweede compagnie, kapitein Hellin, vraagt een vrijwilliger.

Soldaat Trésignies, nochtans gehuwd en vader van een zoontje, meldt zich. Hij schrijft zijn naam op een briefje (dat nog steeds bewaard wordt in het Legermuseum) en drukt zijn sergeant (Minnens) op het hart het aan zijn vrouw te geven. Andere bronnen zeggen dat hij vraagt om het "aan de koning" te geven. Maar dat lijkt op romantische geschiedschrijving achteraf.

Trésignies legt zijn uitrusting neer en kleedt zich uit. Alleen zijn broek houdt hij aan. Langzaam daalt hij de trap af in het kanaal en begint te zwemmen. Pelotonscommandant, eerste sergeant-majoor Wéry, is onder de indruk van zoveel heroïek en roept: 'Soldaat Trésignies, in naam van de kolonel benoem ik u tot korporaal!'

De pas tot de op een na laagste graad van het leger gepromoveerde militair, bereikt al snel de overkant en kruipt op de oever. Langzaam begint hij aan de hendel te draaien die de brug in beweging moet stellen. Hij maakt echter een fout en draait de brug... nog verder open. 'De andere kant!', roepen de Jagers die zich verdekt hebben opgesteld aan de andere kant van het kanaal. Trésignies begint naar de andere kant te draaien, maar het geschreeuw van zijn kameraden heeft ook de Duitsers gealarmeerd. Ze nemen de soldaat onder vuur. Hij wordt doorzeefd door kogels uit hun machinegeweren.

Het offer van Trésignies is vergeefs. De Belgen zullen nooit de andere oever van het kanaal bereiken. Kort daarop krijgen ze het bevel om zich terug te trekken in Antwerpen. Een tweede uitval, op 9 en 12 september, mislukt eveneens. Vanaf dan zal koning Albert I alle offensieve acties staken en zich langzaam maar zeker terugtrekken tot aan de IJzer.

'Een antiek standbeeld'

Korporaal Trésignies werd bijna onmiddellijk een nationale held. Op 4 augustus 1918 wordt zijn heldendaad met veel pathos beschreven in Revue de la Presse.

"De brug begon langzaam te zakken. Het lange silhouet van een man tekent zich af aan de horizon. Hij lijkt wel een antiek standbeeld. Van overal wordt er op hem geschoten. Hij wordt geraakt in de kuiten en armen; het bloedt spuit, stroomt in beekjes langs zijn lichaam. Onverstoord draait hij, hij draait, hij draait tot het moment dat een laatste kogel hem in het hart treft en hij op de blauwe steen neervalt. Enkele stuiptrekkingen en het lichaam beweegt niet meer. Zijn hoofd bengelt in de leegte."

Verschillende steden en gemeenten noemen een straat naar de held van de Verbrande Brug, er wordt geld ingezameld voor zijn weduwe en zijn kinderen. Al snel zal op de plek waar hij werd neergeschoten een monument worden opgericht. Aan de overkant komt het Trésigniesplein. Tot diep in de jaren zestig zal Trésignies voorkomen in elk leerboek voor Vaderlandse Geschiedenis. Hij prijkt zelfs met een foto in Histoire de Belgique van Henri Pirenne. In de legendarische 's Lands Glorie-reeks van Artis Historia krijgt hij een ereplaats. In 1974 werd nog een postzegel met zijn beeltenis uitgebracht. Ook nu nog wordt Trésignies herdacht: in zijn geboortedorp, maar ook in Grimbergen, waar vorig jaar nog een herdenkingsplechtigheid plaatsvond.

Dat korporaal Trésignies een rasechte Belgische held zou worden, stond in de sterren geschreven. Hij had er het geknipte profiel voor: Trésignies sprak zowel Frans als Nederlands, hij was niet echt een Waal of een Vlaming maar... een Belg. Hij werd geboren in Bierghes, of Bierk zoals het gehucht van Rebecq nu heet. Tot 1962 lag dit dorp in het arrondissement Brussel, maar het werd bij het vastleggen van de taalgrens bij Nijvel ingedeeld en ligt nu in Waals-Brabant. Een soldaat die geboren is op de taalgrens; dat paste perfect in de belgicistische propaganda van die tijd.

De arme Trésignies, die op het moment van zijn dood in Brussel woonde, heeft het natuurlijk nooit geweten dat hij een nationale held zou worden.

Maar eigenlijk had hij bijna niet moeten sterven. Hij behoorde tot de klas van 1906, en dat was nét de oudste klas die op 2 augustus 1914 onder de wapens werd geroepen. Hij kreeg ook nooit een kans om zijn opdracht tot een goed einde te brengen. Het geroep van zijn kameraden trok de aandacht van de Duitsers die hem genadeloos neermaaiden.

Morgen in deel 5 (slot): De commandant die de vlag redde


GEHUCHT GRIMBERGEN WORDT INDUSTRIEGEBIED

Café Trésignies verdwijnt

Verbrande Brug, het gehucht van Grimbergen, waar een plein naar Trésignies is genoemd en ook zijn gedenksteken staat, is op sterven na dood. Waterwegen en Zeekanaal NV koopt nu al sinds enkele jaren de huizen op die te koop komen. De bewoners zullen er binnenkort verdwijnen.

De kanaalzone in Grimbergen wordt volledig heringericht en op de plaats waar nu huizen staan, langs de Eppgemesesteenweg en het Trésigniesplein zal "watergebonden industrie" komen. Ook de enige frituur én... café Trésignies zullen de deuren moeten sluiten. In februari toonde cafébaas Willy De Vinck zich in Het Laatste Nieuws erg gelaten. "Ze spreken er al sinds de jaren 70 over dat het hier weer industriegebied zou worden. Ik heb het hier zien evolueren. Hier zijn pakweg nog zes huizen bewoond in de onmiddellijke omgeving en misschien een viertal dat nog niet verkocht is. We zien wel wat er op ons afkomt. Ik maak er mij niet druk in."

In 2004 stortte de oude brug waar Trésignies overleed, in. Ze werd vervangen door een veel groter en moderner exemplaar. Verbande Brug heeft zijn naam trouwens te danken aan een houten brug die in 1577 door de Spanjaarden in de as werd gelegd. De film Verbrande brug uit 1975 (van Guido Henderickx met Jan Decleir) werd hier opgenomen. Het gehucht was jarenlang ook het decor van een driedaags dorpsfeest dat steeds tot in de vroeger uurtjes duurde.

Leestip: Grimbergen 1914, vier dorpen in de Grote Oorlog, door Daniël Clybouw (red), uitgegeven door de Heemkundige Kring Eigen Schoon Grimbergen, 1994.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234