Woensdag 27/01/2021

Analyse

De sleutel tot de oplossing in Tunesië: stabiliteit in Libië

Libische strijders kijken naar vestigingen van Islamitische Staat in Sirte. De echte macht in Libië ligt bij de milities.Beeld Goran Tomasevic / Reuters

Veiligheid en democratie maken geen kans in Tunesië als ook niet buurland Libië stabiel wordt. Het land van wijlen Kadhafi is een falende staat, waar niemand vat heeft op gewapende milities en islamisten. En waar IS, die de aanslag in Tunis opeiste, steeds meer aanhang wint.

De Arabische Lente baarde een monster in Libië. Sinds kolonel Muammar Kadhafi, die veertig jaar aan de macht was, in oktober 2011 werd afgezet, zit het land in een spiraal van geweld. Bernardino León, de VN-gezant voor Libië, sprak begin deze maand nog van een "etterende" toestand. "Libië kan niet langer toestaan dat de politieke crisis en het gewapende conflict, die het land in hun greep houden, verder blijven etteren", aldus León. "De leiders van Libië moeten snel handelen, anders dreigt er imminent gevaar voor de nationale eenheid en de territoriale integriteit van hun land."

Het probleem is: wie zijn die leiders van Libië? Het land telt sinds vorige zomer twee regeringen die elkaar bestrijden om de macht. Er is enerzijds het Huis van Afgevaardigden in Tobruk, dat erkend wordt door de internationale gemeenschap, en anderzijds het Algemeen Nationaal Congres in Tripoli, een islamistische alliantie. Die situatie ontstond na de verkiezingen van juni 2014, waarbij de islamisten een nederlaag leden maar weigerden hun verlies te accepteren.

"De rivaliteit gaat verder dan enkel islamisten tegenover secularisten", schreef Floor El Kamouni-Janssen, research fellow bij het Clingendael Instituut voor Internationale Betrekkingen in Den Haag in een rapport dat net uit is over Libië. "Essentieel is het een strijd om toegang tot macht en grondstoffen."

Enorme massa wapens

Maar de echte macht in het land ligt bij de milities. Libië telt zowat 1.700 gewapende groeperingen die allemaal een eigen doel hebben en een eigen territorium proberen te veroveren, met aan het hoofd krijgsheren die elk hun eigen ding willen doen. De groeperingen zijn in de eerste plaats ideologisch verdeeld, met onder meer islamisten, secessionisten en liberalen. Daarnaast zijn ze ook nog eens regionaal, etnisch en lokaal verdeeld.

Heel die mix wordt nog eens goed gekruid door de misdaad die welig tiert in de wetteloosheid. Na de val van Kadhafi werd Libië de regionale wapenmarkt: een enorme massa wapens uit het arsenaal van de kolonel werd beschikbaar en belandde op zwarte markten in de Sinaï, Gaza en zelfs Syrië en Irak.

El Kamouni-Janssen schrijft in het Clingendael-rapport dat sinds 2011 ook mensenhandel als georganiseerde misdaad zich snel ontwikkelde in Libië. "Door de strategische ligging van Libië ten opzichte van Europa passeerden in de eerste helft van 2014 zo'n 81.000 illegale migranten via Libië. Lokale economieën in grensdorpen van waar migranten worden gesmokkeld worden steeds afhankelijker van mensenhandel als inkomen. Er zijn aanwijzingen dat lokale gewapende actoren ervan profiteren."

De huidige toestand in Libië zorgt voor vruchtbare grond voor radicale en extremistische groeperingen. Toen vorige maand IS een video de wereld instuurde waarin de extremisten 21 Kopten onthoofdden in Libië, werd duidelijk dat de organisatie ook in dat land steeds meer aanhang won. Dat de groei van IS in het buurland een invloed heeft op Tunesië, bleek met de aanslag in het Bardomuseum van Tunis. Die werd gepleegd door Tunesiërs en werd opgeëist door IS.

Beeld Goran Tomasevic / Reuters

Corridor naar Nigeria

De afgelopen maanden werd duidelijk dat steeds meer Tunesiërs, die in Syrië en Irak een groot deel van de groep buitenlandse jihadisten vormen, naar Libië reizen om zich daar aan de kant van IS te scharen. Nog maar onlangs werd in Tunesië een heel netwerk ontmanteld dat de doorreis van jihadisten naar Libië faciliteerde. Daarbij werden enerzijds tien militanten aangehouden die naar Libië wilden afreizen en anderzijds werden ronselaars aangehouden die Tunesiërs rekruteerden voor IS in het buurland. Tunesiërs hebben doorgaans ook hoge functies bij IS in Libië. Enkele dagen geleden werd Ahmed Rouissi, een belangrijke commandant van IS, gedood in Sirte. Hij was ooit bevelhebber van de terreurgroep Ansar al-Sharia in Tunesië. Die heeft nauwe banden met de groepering met dezelfde naam in Libië.

Onder VN-toezicht is er intussen wel een vredesdialoog aan de gang, maar die verloopt bijzonder moeizaam. De International Crisis Group schreef eind vorige maand in een lijvig rapport dat ook de internationale gemeenschap meer druk moest uitoefenen op de vredesgesprekken. Maar voorlopig is er niet veel vooruitgang en lijken noch EU noch de VS zich te willen mengen in de toestand in Libië.

Intussen dreigt niet alleen de chaos in het land, maar vooral ook de groei van IS, heel de regio te destabiliseren. Libië is rijk aan olie en belooft dus inkomsten voor het kalifaat. Het betekent voor de extremisten ook een mogelijke corridor naar Nigeria, waar Boko Haram al trouw heeft gezworen aan IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi. Het land ligt ook dicht genoeg bij Europa om een bedreiging te vormen. Italië waarschuwde, na de onthoofding van de 21 Kopten, al voor het risico van de jihadisten in Libië. Niet omdat IS plots de Middellandse Zee zou oversteken, maar wel omdat extremisten konden profiteren van de mensenhandel om strijders, via dezelfde weg als illegale migranten, naar Europa te sturen.

Beeld Goran Tomasevic / Reuters
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234