Donderdag 08/12/2022

‘De slapende ijsreuzen zijn gewekt’

‘Het is al moeilijk de verbazing te schetsen van experts toen ze in 2005 zagen hoeveel Noordpoolzee-ijs gesmolten was dat jaar’, zei Gore. ‘Nog groter was hun ontzetting toen ze twee jaar later moesten vaststellen dat het toen zo mogelijk nóg veel erger geworden was.’

Het wordt te druk in Kopenhagen. Alle grote namen van de wereld, en dan moeten de meeste staatshoofden nog arriveren, lijken dezer dagen te strijden voor een plaatsje in de spotlights van de Deense hoofdstad. Voor de eerste lezing van één man in het overbevolkte Bella Centre waar de VN-klimaattop plaatsvindt, was het zo mogelijk nog meer dringen. Toen klimaatpaus Al Gore, die zijn oorspronkeljk tweedagenbezoek aan de VN-klimaattop last minute verlengde tot een week, gisteren zijn opwachting maakte, was de zaal een uur vooraf al te klein.De presentatie van een nieuw rapport over de toestand van de ijsmassa’s op aarde had zonder Al Gores steun misschien minder pers gelokt. Onterecht, want de situatie van alle ijskappen op de wereld is nog nooit zo verontrustend geweest als nu. “De klimaatopwarming heeft de slapende ijsreuzen wakker gemaakt”, stak professor glaciologie Dorthe Dahl-Jensen van het Deense Niels Bohrcentrum van wal. “De totale ijsmassa verdwijnt veel sneller dan ooit tevoren. Het smeltseizoen start vroeger en duurt langer. We zien vandaag de snelste afsmelting die we ons ooit konden voorstellen.”“Zelfs de grote broer van de Arctische IJskap is niet meer stabiel. Het westelijk deel van Antarctica smelt nu even snel af als Arctica. En waarom maken we ons daar zoveel zorgen over? Omdat de ijskappen enorm zijn en ze zowat al het bevroren water op aarde herbergen. Hun afsmelting kan het zeespiegelniveau potentieel echt drastisch veranderen. In de projecties voor de zeespiegelstijging tegen 2100 sprak het IPCC-rapport uit 2007 nog over een toename met 35 centimeter. Met de nieuwe gegevens kijken we aan tegen een stijging met 1 meter tegen 2100. Dat is angstaanjagend.”Afsmelting betekent niet alleen hogere zeespiegels, maar ook vrijstelling van schadelijke stoffen die nu veilig opgesloten blijven onder de permafrostlaag, vervolgt expert Bob Corell. “Toen een experte in Siberië een gat boorde in het ijs en er een lucifer in gooide, staken de vlammen op: methaan.” En er mag stilaan nog een extra element op de lijst gevaarlijke stoffen: roet. “Het roet op de Himalayagletsjers houdt de hitte nog feller vast. Er zijn sterke indicaties dat roet de afsmelting nog versnelt.”

Essentieel verschil

De aanwezigheid van Al Gore kruidde de boodschap aan de verzamelde wereldleiders in Kopenhagen nog wat extra. “Vandaag hebben we het nog niet eens over de verzuring van de oceaan of de toename van overstromingen”, begon hij. “Vandaag hebben we het hier enkel over massaal smeltend ijs. Als je het hebt over ijs en water maakt één graad Celsius een essentieel verschil. IJs of water betekent het verschil tussen enorme oppervlakken die zonlicht weerkaatsen of absorberen, tussen CO2 en methaan die veilig opgesloten blijven onder de permafrost of extra in de lucht komen bij afsmelting.”Tussen de opwarming waar we nu al voorstaan of nog veel meer opwarming dus. En vandaag gaat het al veel sneller dan gedacht. “Het voordeel van ijsmassa's is dat je die beelden kan tonen aan leken”, vervolgt Gore. Om dat beeld nog wat kracht bij te zetten, gebruikt hij een van zijn inmiddels klassiek geworden effecten: hij projecteert een grafiek die weergeeft hoeveel ijs aan de Noordpool verdwijnt.Niemand in de zaal kan naast de dalende trend kijken. De resterende ijsoppervlakte in 2005, wijst de vroegere Amerikaanse vicepresident op een punt dat een eind onder de trend valt, “was nog een stuk kleiner dan wetenschappers verwacht hadden. Maar groot was hun ontzetting amper twee jaar later”, bouwt hij de spanning op. “Toen leken de data helemaal de dieperik in te storten: zo klein was het ijsoppervlak nog nooit geweest. En dan gaat het alleen nog maar over de oppervlakte van het ijsdek, niet over de inkrimpende dikte van het ijs.”

Te bescheiden

Voor zijn jongste boek Our Choice heeft Gore meerdere klimaatdiscussies georganiseerd met internationale topklimatologen. Klik, een nieuwe grafiek. “Deze gegevens heb ik gisterenavond gekregen: die afname van de ijsdikte suggereert dat er 75 procent kans is dat de hele ijskap tijdens een deel van de zomer volledig ijsvrij zal zijn binnen vijf tot zes jaar.” Dat heeft regionaal een dramatische impact op hoeveelheid hitte die in de zomer wordt geabsorbeerd. “Waar normaal 85 procent van de zonne-energie wordt weerkaatst, zal de arctische oceaan dan 85 procent van die energie absorberen.”En dan hebben we het nog niet over de ‘derde ijspool’, de verzamelde gletsjers. Ook daar is de toestand dramatisch en de potentiële impact enorm. “Er zijn een miljard mensen die voor hun watervoorraad afhangen van smeltwater”, onderstreepte Gore. “Grootsteden zoals La Paz in Brazilië hangen voor hun drinkwater zo goed als volledig af van de gletsjers op de achtergrond”, wijst hij. “In sommige gebieden zorgt de afsmelting nu tijdelijk voor meer water. Maar op is op. The New York Times meldde vanmorgen nog dat mensen nu al moeten verhuizen omdat ze geen water meer hebben.”De boodschap dat actie om de uitstoot van broeikasgassen drastisch te reduceren dringender is dan ooit, was overduidelijk. “De voorbije jaren leefde er een misverstand”, reageerde Jonas Störe, Noorse minister van Buitenlandse Zaken. “We dachten dat wetenschappers te radicaal waren, vandaag weten we dat ze eerder conservatief zijn. Toen het IPCC-rapport uitkwam in 2007 vonden velen het te extreem, vandaag weten we dat het nog veel te bescheiden was. Dit herinnert er ons eens te meer aan dat er deze week echt een akkoord uit de bus moet komen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234