Donderdag 06/05/2021

ReportageOperatie Red de Dolfijnen

De slag om de dolfijnen: op patrouille met de activisten van Sea Shepherd

Dolfijnen zwemmen tussen een zodiac van Sea Shepherd en een vissersboot door. Zullen de dieren uit de greep van de netten kunnen blijven? Beeld Jules Emile
Dolfijnen zwemmen tussen een zodiac van Sea Shepherd en een vissersboot door. Zullen de dieren uit de greep van de netten kunnen blijven?Beeld Jules Emile

Aan de Franse westkust spoelen dolfijnen, die verstrikt raakten in vissersnetten, in recordaantallen dood aan. We gingen mee op patrouille, in een bitse strijd tussen de activisten van Sea Shepherd en de vissers, die geen pottenkijkers dulden.

Het is half drie ’s nachts. De deur van de kajuit zwaait open, het licht haalt ons genadeloos uit onze slaap. “Het is zover.” Tijd om te bekomen is er niet. We trekken snel waterdichte pakken en laarzen aan en strompelen richting dek, twee verdiepingen hoger.

Het is koud en donker. Een tiental mensen is druk in de weer om de rubberboten met een kraan op het water te brengen. Een delicate operatie vanaf het 56 meter lange schip dat op het ritme van de golven van de Atlantische Oceaan schommelt. We klikken onze helm en reddingsvest vast. Een zodiac nadert het schip langs bakboordzijde om ons van de houten ladder te plukken.

Op open zee razen we aan hoge snelheid over onstuimige golven. De achtervolging richting ons doelwit is ingezet: een vissersboot die grote kieuwnetten gebruikt om voornamelijk zeetong, zeebaars en heek uit zee te halen. Die netten – vaak tot twintig kilometer lang – drijven verticaal in het water, als een ondoordringbare muur die zowel vissen als zoogdieren kansloos laat, en alles doodt wat erin vast komt te zitten. “Twee dagen geleden zagen we nog hoe een dolfijn in het net verstrikt was geraakt. Een prachtig dier van goed twee meter groot. Wat een verlies”, vertelt Kerstine, een stoïcijns ogende vrouw met kastanjebruine haren die de operatie coördineert. “Daarom zijn we hier. Om dat vast te leggen op beeld. Doen we dat niet, dan dumpen de vissers de lijken gewoon weer in het water.”

Bekogeld met stenen en dode vissen

We naderen de vissersboot en zetten ons schrap, klaar om de hele nacht vanuit de zodiac te filmen. Het vijftal matrozen aan boord van de vissersboot is al druk bezig met het gigantische net boven te halen. Rodolphe Villevieille, een van de activisten aan boord van de zodiac en verantwoordelijk voor het filmmateriaal, doet een eerste poging om onze aanwezigheid via de radio kenbaar te maken. “We verwittigen hen altijd vooraleer we beginnen te filmen, zowel de kapitein van de vissersboot als de Franse marine”, zegt hij. “Het kan snel uit de hand lopen.”

Actievoerder Erwann wast zijn handen in de machinekamer van de M/Y Sam Simon. Beeld Jules Emile
Actievoerder Erwann wast zijn handen in de machinekamer van de M/Y Sam Simon.Beeld Jules Emile

Dat de vissers ons niet graag zien, wordt meteen duidelijk. We worden uitgescholden, bekogeld met stenen en dode vissen. Een van de activisten schreeuwt het uit van de pijn wanneer een steen zo dik als een tennisbal haar been raakt. De vissers laten het daar niet bij. De kapitein – de man heeft duidelijk een glas teveel op – kruipt helemaal naakt op het dek, in een poging de activisten af te leiden. De andere vissers proberen ondertussen om ons met krachtige lampen te verblinden.

De spanning is te snijden. Zeker als we plots verrast worden door een andere vissersboot, die recht op ons af komt, klaar om ons de zee in te rammen. We ontsnappen op het nippertje, schudden de boot van ons af en keren terug naar ons doelwit. Daar blijven we filmen, tot diep in de voormiddag.

In totaal werken 27 bemanningsleden op de MY Sam Simon. Het schip, ooit een walvisjager, werd in 2012 door milieuorganisatie Sea Shepherd aangekocht. Van januari tot eind maart dobbert het in de Golf van Biskaje, tussen Bretagne en de noordkust van Spanje, in de Atlantische Oceaan. “Weinig mensen weten het, maar dit is de natuurlijke habitat van dolfijnen. In het voorjaar zijn ze hier massaal aanwezig”, zegt kapitein Thomas Le Coz, een doorgewinterde kapitein van 37 wiens grijze haren en kraaienpootjes van zijn passie voor de zee getuigen.

“Helaas is diezelfde periode ook hét hoogseizoen voor de vissers in de regio. Het krioelt hier dan van de vissersboten die de zee leegroven met hun netten. De treilers en andere boten kunnen met gemak tot tien ton vis stockeren. Een drama voor het visbestand, en voor de dolfijnen die in de netten stikken.” De Franse wet verplicht vissers om het aantal per ongeluk gevangen zoogdieren en niet-gewenste vissen te melden, maar die wet wordt nauwelijks nageleefd.

Het zit er bovenarms op. Sea Shepherd-activisten worden in hun zodiac door vissers achtervolgd. 'Dit is mijn gevaarlijkste missie tot nu toe’, zegt filmer-activist Rodolphe Villevieille. Beeld Jules Emile
Het zit er bovenarms op. Sea Shepherd-activisten worden in hun zodiac door vissers achtervolgd. 'Dit is mijn gevaarlijkste missie tot nu toe’, zegt filmer-activist Rodolphe Villevieille.Beeld Jules Emile

De cijfers liegen er niet om. Sinds het begin van het jaar zijn meer dan vijfhonderd dode dolfijnen aan de Franse kust aangespoeld. Vierhonderd daarvan vertoonden kwetsuren die veroorzaakt waren door vissersnetten: breuken, gebroken staarten en vinnen en diepe snijwonden. “In tien jaar tijd gaat het zeker om tienduizend dode dolfijnen”,zeggen onderzoekers van het instituut Pélagis in La Rochelle.

Ze schatten dat 85 procent van de dolfijnen die hier aanspoelen in vissersnetten sterven.

In dit tempo kan de dolfijn in de regio op middellange termijn uitsterven. “Dolfijnen zijn een gevoelige soort, ze reproduceren traag, hebben weinig nakomelingen. Tegen de tijd dat de achteruitgang zichtbaar is, is het meestal al te laat. Er moet dringend worden ingegrepen.”

Paintballgeweren

De maandenlange operatie aan boord in goede banen leiden vergt veel discipline en een duidelijke structuur. Alle bemanningsleden, overwegend vrouwelijke vrijwilligers, hebben een welomschreven rol – van het onderhoud van het dek en de zodiacs tot de voorbereiding van de nachtelijke operaties. De dagen worden ingedeeld in functie van de ochtendbriefings van de kapitein. “We werken in extreme omstandigheden, in weer en wind, meestal ’s nachts.”

Overdag doet de bemanning aan yoga om de spanning van de nachtelijke operaties uit hun lijf te jagen. Of ze zonnen wat op het dek. Veel meer ontspanning is er niet. Alcohol en sigaretten zijn verboden aan boord. ’s Avonds serveert chef-kok Elliot een veganistische maaltijd. “Dat is van onschatbare waarde om de moraal van de troepen weer op te krikken”, zegt hij.

Elliot en Mathilde bereiden dagelijks een veganistische maaltijd voor de crew. Beeld Jules Emile
Elliot en Mathilde bereiden dagelijks een veganistische maaltijd voor de crew.Beeld Jules Emile

Rodolphe is een Sea Shepherd-veteraan. Hij bestreed eerder al illegale visvangst aan de kust van Liberia en in de Golf van Mexico. Nergens waren de omstandigheden zo extreem als hier. “We krijgen met hallucinante taferelen te maken. We worden vaak in het holst van de nacht achtervolgd en beschoten met paintballgeweren. De vissers schelden en gooien projectielen allerhande. Dit is zonder twijfel mijn gevaarlijkste missie tot nu toe.”

Sinds 1 januari wordt er geëxperimenteerd met pingers: een akoestisch afweermechanisme dat aan de netten van diepzeetreilers wordt bevestigd, en de dolfijnen op afstand moet houden. “Maar gezien het recordaantal sterfgevallen in de eerste drie maanden van het jaar lijken de pingers weinig effect te hebben”, zegt kapitein Le Coz. “Bovendien herkennen de dolfijnen dat geluid na een tijdje en gaan ze het associëren met voedsel. Contraproductief dus.”

Le Coz was sowieso geen grote voorstander van de techniek: “Dolfijnen wegjagen van hun natuurlijke habitat is te gek voor woorden.” Hij ziet een andere, meer structurele oplossing: het aantal grote vissersschepen verminderen en een maandenlange stop invoeren tijdens de wintermaanden. Dat was ook het voorstel van de Europese Commissie. Maar de Franse staat wil er niets van weten. “Frankrijk is nochtans het Europese land waar de meeste dolfijnen sneuvelen”, vertelt de kapitein. “Eerder dit jaar werd wel een verbod uitgevaardigd op dolfinaria in pretparken. Dat is een mooie slag die we binnenhaalden, maar dat is absoluut niet voldoende.

Terug bij het moederschip na enkele uren filmen. Beeld Jules Emile
Terug bij het moederschip na enkele uren filmen.Beeld Jules Emile

“In andere landen, zoals Australië, worden bijvoorbeeld ook camera’s aan boord van de schepen geplaatst, zodat alles transparant gebeurt. Als een dolfijn in de netten verstrikt raakt, of andere vissen en zoogdieren onnodig gevangen en gedood worden, dan wordt dat tenminste gedocumenteerd. Waarom kan dat niet bij ons? Er zijn betere afspraken nodig, en meer transparantie. Zolang de vissers vrij spel krijgen, zien wij de situatie niet veranderen.”

‘Het betaalt goed’

In de gigantische markthallen van de populaire badplaats Les Sables-d’Olonne wordt elke dag het gros van alles wat in de Golf van Biskaje gevangen wordt aan wal gebracht – goed voor jaarlijks zo’n duizend ton vis – en verhandeld in de overweldigende hangars. Boten komen en gaan. We herkennen er enkele die we tijdens de Sea Shepherd-missie op open zee zagen. De kade is 150 meter lang en uitgerust met een tiental kranen die de dozen vol zeebaars, heek en zeetong aan wal hijsen. Van hieruit wordt de vis overal naar Frankrijk geëxporteerd, en ver daarbuiten.

Visserij is een regionale trots. Kozo, twintig jaar oud, werkt al vier jaar op een zestien meter lange treiler samen met drie andere matrozen. We klimmen over de balustrade op het dek van het schip. Hij toont ons de keuken en de slaapplaats. De ruimtes, doordrongen van sigarettenrook, zijn zo klein dat je amper bewegingsruimte overhoudt. “We kunnen hier tien ton vis stockeren”, zegt de twintiger trots. “Het betaalt goed. Ik verdien 7.000 euro per maand, netto. Dat is veel geld. Maar het is hard werken. We leven op zee, en komen slechts om de twee weken terug naar de haven om onze vangst te verkopen. Dan kan ik even genieten van wat rust en een moment met mijn vriendin. De volgende dag zijn we weer weg.”

Of ze soms dolfijnen vangen? “Ja hoor, dat gebeurt regelmatig. Het is niet onze bedoeling, want het is een beschermd zoogdier, en we willen niet in de problemen raken. Als we er weer eentje vangen, slingeren we het lijk zo snel als de bliksem weer de zee in.”

Visser Pierrot in de haven van Les Sables d'Olonne, begin maart 2021. ‘Er zijn dolfijnen genoeg. Vroeger aten we ze zelfs op als we op zee waren, als er geen ander vlees was. Niemand deed daar moeilijk over’. Beeld Jules Emile
Visser Pierrot in de haven van Les Sables d'Olonne, begin maart 2021. ‘Er zijn dolfijnen genoeg. Vroeger aten we ze zelfs op als we op zee waren, als er geen ander vlees was. Niemand deed daar moeilijk over’.Beeld Jules Emile

Iets verderop is Pierrot, een oude man van een jaar of tachtig, druk in de weer op zijn veel kleinere hengelboot. Zijn hele leven lang heeft hij op zee doorgebracht. Het zit in zijn bloed. Hij doet het voor het leven. “We vormen een hechte gemeenschap. Iedereen kent elkaar al jaren”, vertelt hij. “Het is een zwaar beroep. Een harde wereld die je alleen aankan als je werkelijk gepassioneerd bent.” Als de naam Sea Shepherd valt, begint hij te briesen. “Dat zijn wortelvreters. Een kanker die hardhandig bestreden moet worden. Hoe sneller hoe liever.”

De bijvangst is “miniem en verwaarloosbaar”, houdt hij vol. “Er zijn genoeg dolfijnen in de zee. Vroeger aten wij die zelfs op als we voeren, bij gebrek aan ander vlees. Niemand die daar ooit een probleem van maakte.”

Activisten Harriet en Xyra werken aan hun conditie op het achterdek van de MY Sam Simon. Beeld Jules Emile
Activisten Harriet en Xyra werken aan hun conditie op het achterdek van de MY Sam Simon.Beeld Jules Emile

Lang niet alle nachtelijke missies zijn een succes. We dobberen al uren met ons rubberbootje op het water en hebben nog geen enkel bruikbaar beeld. “Een schip op heterdaad betrappen met een dolfijn in het net is niet makkelijk. Wij kunnen niet meer dan twee of drie schepen controleren, op een paar honderden in dit gebied”, zegt Rodolphe. “Het is dubbel. Uiteraard zijn we opgelucht als we na een hele nacht filmen geen dolfijn in een net hebben gezien, want dat zijn vreselijke taferelen. Anderzijds hebben we die beelden nodig om de bevolking te sensibiliseren en het probleem aan te kaarten.”

Doorweekt, uitgeput en stijf van de kou keren we terug naar het moederschip. Net dan wordt onze zodiac omringd door tientallen dolfijnen. Ze halen ons met gemak in, springen naast ons in en uit het water. “Kijk, hier strijden we voor.”

Tijd voor ontspanning. Beeld Jules Emile
Tijd voor ontspanning.Beeld Jules Emile
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234