Woensdag 20/11/2019

'De situatie is on-houd-baar'

Radeloos? Moedeloos? Loze woorden voor staatssecretaris Theo Francken (N-VA), zelfs na vier maanden in het brandpunt van de asielcrisis. Op enige bescheidenheid valt hij ook wel niet te betrappen. 'Ik doe het al heel lang veel beter dan de PS.'

Uit de aanhoudende opvangcrisis onthouden Theo Francken en zijn partij N-VA vooral dat hun voorspellingen een voor een uitkomen. Angela Merkel, toch de machtigste politica van Europa, is voor de Lubbekenaar net geen domme gans. "Haar oproep 'Wir schaffen das' was alleszins niet het verstandigste wat ze kon doen. Merkel heeft een totaal verkeerde inschatting gemaakt. Als je 800.000 vluchtelingen uitnodigt, komen er natuurlijk veel meer. Zeker omdat er nog nooit zoveel vluchtelingen geweest zijn in het Midden-Oosten en in Afrika. In totaal gaat het om 60 miljoen mensen.

"Merkel is, net als de Zweedse regering, ook razendsnel haar kar aan het keren. In Zweden, met de sociaaldemocraten als grootste partij, kondigen ze aan dat de grenzen sluiten. Door dat land gaat een politieke schokgolf omdat er 190.000 asielaanvragen zijn. In een land met 11 miljoen inwoners is dat waanzin. Voor België zou dat betekenen dat er hier zes keer zoveel mensen als nu asiel aanvragen. En dan moet je weten dat tot voor kort de Zweedse premier de eerste was om de andere landen op hun humanitaire plichten te wijzen."

Moet België ook zo'n oproep lanceren? Moet de regering de grenzen dicht smijten?

Francken: "Ik kan niet in mijn uppie zo'n oproep lanceren, maar we moeten het wel bespreken in de regering. Want het kan echt zo niet verder. We moeten opletten dat we niet het putje van Europa worden waar alle asielzoekers naartoe stromen omdat wij een ruimhartig beleid hebben. Elk land gaat nu mee in die jacht, in die race van strengere wetten om toch maar dat putje niet te worden. Had ik acht weken geleden gezegd: 'Kom niet naar België', dan was ik met mijn klikken en klakken uit de regering gevlogen."

En nu hebt u het gelijk aan uw kant?

"De situatie is onhoudbaar. On-houd-baar. Wat nu gebeurt, is compleet in contradictie met wat de Europese elite en de journalisten nog maar acht weken geleden dachten en schreven. Dat valt toch niet te ontkennen? Zolang de zuidelijke Schengen-grens blijft openstaan, zullen de problemen gigantisch blijven.

"Wat Merkel nu doet, is ingegeven door de zware druk van de publieke opinie en de vrees dat extreemrechts nog meer de wind in de zeilen krijgt. Mochten er hier zoveel asielzoekers toekomen als in Duitsland of in Zweden, dan zouden de Vlamingen ook niet rustig blijven. Dat is ook maar een droom. Wij hebben geen uitzonderlijk gastvrije volksaard.

(stil) "Het zou vreselijk zijn, mocht het Vlaams Belang weer groot worden op het moment dat ik staatssecretaris van Asiel en Migratie ben. Dat is wel even echt niet de bedoeling. Dat zou ik mezelf pas zwaar aanrekenen."

Geeft u zichzelf niet te veel krediet? Het Belang stijgt in elke peiling een paar procenten.

"Maak de vergelijking maar. In Frankrijk is Marine Le Pen de grootste. In Nederland is Geert Wilders de grootste. Dat kan van Tom Van Grieken (Vlaams Belang-voorzitter, TP) toch niet gezegd worden. Wij zeggen van in het begin: we zijn zacht voor de zwakken, en hard voor de misbruiken. Ik mag hopen dat het vertrouwen in Jan (Jambon, Binnenlandse Zaken, TP) Steven (Vandeput, Defensie, TP) en mezelf even groot blijft als nu. Maar wij zullen nooit onze armen wijd openspreiden en zeggen: kom allemaal maar af en wees welkom. Zo'n politiek is gedoemd te mislukken."

Hoe lang houdt N-VA die spreidstand nog vol tussen een correct beleid en een harde toon qua migratiepolitiek?

"Maar dat is geen spreidstand. Wij halen onze standpunten binnen: asielzoekers moeten onze waarden en plichten erkennen, er komt een tijdelijk statuut voor de vluchtelingen, er komen meer repatriëringen van de criminelen."

Zit u dan niet in een catch 22? Als u centra blijft openen, riskeert u dan niet dat er asielzoekers zullen blijven komen?

"Moet ik ze op straat laten slapen? Als er weer dwangsommen komen, zoals in 2010, en de regering in paniek weer hotels moet opvorderen, dan krijg je pas een aanzuigeffect. Dan zullen de mensen denken: we gaan naar België, want daar is het kassa kassa. Ik geef ze liever een bed in een kazerne op het platteland dan dat ik ze op de stoep moet laten liggen in de grootsteden zonder voedsel.

"Iemand die op straat moet leven, is niemand. Als je iemand een bed en een adres geeft, geef je mensen hun waardigheid en zelfrespect terug. Let wel, wie vecht of zich misdraagt, vliegt eruit. Toen er in Florennes boel was, ben ik er in het holst van de nacht naartoe gereden, en heb ik de ruziestokers buiten gezwierd.

"Maar je mag hen ook niet criminaliseren: die asielzoekers komen hier niet toe met een bommengordel om een station op te blazen. Er zitten enorm schrijnende gevallen tussen. Die Syrische gezinnen met kinderen, die hebben echt de gruwel van dichtbij meegemaakt."

Criminaliseert uw partij de asielzoekers dan niet?

"Ik probeer echt zo genuanceerd mogelijk te spreken over deze hele crisis. Wie bezorgd is dat dit mij problemen oplevert met mijn partij of mijn achterban, kan ik geruststellen. (cynisch) Ik ben enorm ontroerd door die betrokkenheid, maar er is geen vuiltje aan de lucht tussen de partij en mijn beleid. De lijnen zijn direct. Bovendien: dat is de zaak van mijn partij."

Er hebben al mensen op straat geslapen. Komen er binnenkort dwangsommen?

"De mensen die geen plaats kregen in WTC III, moeten wij wettelijk geen slaapplek bieden. Die kunnen dus niet naar de rechtbank stappen. Als er toch mensen op straat zouden slapen, zijn er voldoende militante organisaties die hen wel de weg naar de rechtbank zullen wijzen. Dan kunnen er dwangsommen komen. Voor mijn schone ogen zal niemand het laten.

"De regering moet binnen de tien dagen een opvangplek voorzien. Nu gebeurt de registratie van de asielzoekers binnen de zeven dagen. Ter vergelijking: in Duitsland duurt de registratie vijftig dagen, in Nederland dertig.

"Mocht er toch een asielzoeker op straat moeten slapen, dan is dat een mislukking. Een persoonlijke nederlaag. Maar ik kan geen ijzer breken. Ik geef toe dat het niet perfect loopt, maar of iemand het beter zou kunnen?"

Als er mensen op straat moeten slapen, zult u het toch niet beter doen dan de PS?

"Ik doe het al heel lang veel beter dan de PS. De media zouden eens tabellen moeten publiceren van de crisette van 2010 en de crisis van nu. Toen zijn er in vier jaar tijd 10.000 plekken bij gekomen. Wij hebben er 10.000 in vier maanden bij getoverd. Ik stel vooral vast dat het oorverdovend stil is op de oppositiebanken. De socialisten zwijgen omdat ze wel weten dat ze beter hun mond kunnen houden. Als ze toch hun mond opentrekken, zullen ze het snel terug in hun gezicht krijgen.

"Mag ik er ook op wijzen dat de grootste humanitaire operatie sinds de Tweede Wereldoorlog geleid wordt door drie centrumrechtse ministers? Jan op Binnenlandse Zaken, Steven op Defensie en mezelf? Wij zijn niet de meest linkse jongens van de regering, maar doen wij mensonterende zaken?"

Toch vertrouwt CD&V u niet. Die partij twijfelt niet aan jullie managementscapaciteiten. Het is jullie houding die vragen oproept.

"U gaat mij niet in de val doen trappen; ik doe geen politieke uitspraken. Ik heb daar geen zin in. Denkt u dat er één kiezer een boodschap heeft aan die politieke spelletjes? Als we het label van 'kibbelkabinet' willen afschudden, moeten we ophouden met dit soort steken onder de gordel. Mag ik ook nog zeggen dat ik goed samenwerk met Koen Geens voor de repatriëring van illegale criminelen uit de gevangenissen? We breken daar records."

Welke prognoses maakt u?

"De instroom daalt een beetje in de Balkan, maar ik doe geen voorspellingen meer. Elk slechtst denkbare scenario bleek telkens het best denkbare scenario. Ik verwachtte dat de instroom in de herfst zou afnemen, maar die mensensmokkelaars laten nu hun prijzen steeds maar zakken. Dat is echt van een ongezien cynisme. Hoe meer risico je neemt, hoe minder je moet betalen, hoe groter de kans is dat er weer doden vallen. En dan gaan wij, de Europese beleidsmakers, weer kritiek krijgen omdat we te weinig doen. Terwijl wij daar totaal niet verantwoordelijk voor zijn. Dat is een van mijn frustraties, ja."

Dat u de burgemeesters oproept hun sporthallen open te doen, getuigt dat niet van radeloosheid?

"Radeloosheid is een vreselijk woord. Dat past echt niet bij mij. Ik heb mijn frustraties, maar ik zit hier niet in een hoekje van mijn kabinet te kniezen of te grienen. Het is belangrijk dat de emotionaliteit verdwijnt, en dat geldt ook voor het publiek debat, en dat het gezond verstand overneemt. Het lijkt een containerbegrip, dat 'gezond verstand', maar ik meen het wel."

Waarom lijkt het alsof de regering alle eisen van de Koksijdse burgemeester heeft ingewilligd? Eerst kreeg hij bakken kritiek omwille van zijn badges en very irritating police, een week later kreeg hij gelijk. Is dat ook gezond verstand?

"Het is logisch dat de asielzoekers een identiteitsbadge hebben. Ik heb ook een identiteitskaart en een badge van mijn kabinet. Het is ook logisch dat de centra een logboek bijhouden van wie er binnen- en buiten gaat. De politie heeft wel geen vrije toegang gekregen tot die centra: ze kunnen daar echt niet, als het hun belieft, zomaar binnenvallen. Wie daarvoor pleitte, wou wellicht een bepaald publiek plezieren, maar die heeft geen benul van hoe zo'n centrum draait."

Twee van de drie bedrijven die nu opvangcentra uitbaten, hebben geen ervaring in ons land. Is dat geen groot risico?

"Ik heb getwijfeld of ik de uitbating van deze centra zou toevertrouwen aan de privé. Ik vond dat het kon, op twee voorwaarden. De kwaliteit moest hetzelfde zijn als de centra die de staat uitbaat. En ook onze traditionele partners, zoals het Rode Kruis, moesten kunnen meedingen. Tot nu toe is het geen gigantisch succesverhaal, en zijn er soms ergernissen bij de lokale besturen. Maar het is, al bij al, een beslissing waar ik geen spijt van heb. We doen ook ontzettend veel controles."

Hoe lang kan een spreidingsplan nog achterwege blijven?

"De premier heeft me gevraagd begin december een verplicht spreidingsplan klaar te hebben. Ik garandeer u dat dit zal lukken. Dat dit gevoelig ligt - ook communautair - klopt, maar ik lig op schema. Het is een fabeltje dat ik tegen een spreidingsplan ben. In de vorige legislatuur heb ik voor gestemd. Vanuit de oppositie."

Uw coalitiepartners wijten het nochtans aan uw tegenkanting.

"Nogmaals: ik doe niet mee aan die politieke spelletjes. Dat anderen zich daarmee onledig houden, is onwijs. In crisistijden moet je leiderschap tonen en je meningsverschillen niet op straat gooien."

Volgende week is er de ene Europese top na de andere. Waarom heeft het Europees spreidingsplan nog maar 200 asielzoekers toegewezen?

"Als de hotspots werken en de buitengrenzen dicht zijn, dan pas zullen we de asielzoekers toewijzen per lidstaat. Als relocatie betekent dat ik elke dag mensen binnen vlieg vanuit Griekenland of Italië en ik er ook nog eens dagelijks honderden binnen krijg in Brussel-centrum, dan is het einde echt zoek."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234