Zondag 18/04/2021

De sirene, de sloerie en de geldwolf

Scenarist-regisseur Mark Herman verbaasde vriend en vijand met het succes van Brassed Off. 'De synopsis las als een donker portret van suïcidale mijnwerkers, die op de koop toe in een fanfare speelden. Niet echt ideaal materiaal om te verkopen, zo leek het, maar vooral door mond-tot-mondreclame werd het een hit', zo verklaart hij zelf. Met Little Voice, het verhaal van een jonge vrouw op zoek naar haar identiteit, weet hij opnieuw te ontroeren.

Ludo Wijnen

Little Voice, gespeeld door Jane Horrocks, is de schuchtere dochter van de vulgaire sloerie Mari, rol van Brenda Blethyn. Spreken doet ze nauwelijks, vandaar haar naam, die meestal afgekort wordt tot LV. Ze laat enkel van zich horen als ze op haar kamer meezingt met platen van Shirley Bassey, Judy Garland, Greta Garbo. Dat komt ook Ray Say (gespeeld door Michael Caine) ter ore, die af en toe komt aanpappen met Mari. Deze verlopen impresario ruikt onmiddellijk geld en sleurt het meisje de wondere wereld van de showbusiness in.

Het hoeft nauwelijks gezegd dat haar carrière zich niet helemaal ontwikkelt zoals de geldwolf het zich had voorgesteld. Op de achtergrond herkennen we in de figuur van Billy de hippe acteur Ewan McGregor, die hier een uiterst onhippe, verlegen duivenmelker neerzet. Het verhaal werd vreemd genoeg al gretig geclaimd door de homogemeenschap (persoon sluit zich op in zichzelf, worstelt met zijn identiteit en out zich tenslotte als Greta Garbo), maar daarover kan Mark Herman weinig kwijt:

"In tegenstelling tot Brassed Off werkte ik deze keer met andermans materiaal, het toneelstuk van Jim Cartwright. Maar vanaf het moment dat je op zoek gaat naar lokaties begin je dat geleidelijk je eigen stempel op te drukken. Op voorhand heb ik overlegd met Jane, omdat zij tenslotte meer weet over LV dan wie ook. Ik ben echter bewust niet aan tafel gaan zitten met Cartwright. Hij is een briljant dramaturg, maar ik probeerde de film nu net zover mogelijk van het toneel af te krijgen. Terwijl ik daarmee doende was, was iemand anders bezig Brassed Off te herschrijven voor het toneel (lacht). Dus ik weet hoe het voelt.

"Ik probeerde vooral zoveel mogelijk lokaties toe te voegen. Het toneelstuk speelt zich voornamelijk in één huis af. Het duurde lang voor ik een manier vond om het open te trekken, zowel fysiek als emotioneel. Toen kwam ik op het idee van de duiven, zowat de belangrijkste hobby in het noorden van het land. Dat bleek een dankbaar beeld voor Little Voice, die ook een gekooide vogel is. De duiven zelf waren natuurlijk een nachtmerrie tijdens het draaien. We hadden onze eigen duiventil in de haven, terwijl de duiven afkomstig waren van de andere kant van de stad. Na elk shot moesten er dus wagens uitrukken om de beestjes weer op te gaan halen."

Dat Little Voice net als Brassed Off een zeer muzikale film is, heeft volgens Herman vooral met toeval te maken: "Ik ben niet echt gefixeerd op muziek, hoewel het een zeer dankbaar instrument is voor een schrijver. Je kunt er in een film gemakkelijk de juiste gevoelens mee oproepen."

Herman heeft ook als songschrijver, onder andere voor The Christians, zijn strepen verdiend: "Ik schreef teksten toen ik niets om handen had. Soms besteedde ik tien minuten aan het schrijven van een liedjestekst en dat betaalde de huur. Tegenwoordig besteed ik vijf jaar om een film te voltooien en maak ik nauwelijks winst. Soms hou ik me er nog weleens mee bezig, het is een leuke afleiding. Een hobby waarin ik even vrijaf kan nemen van het scenarioschrijven."

Het verhaal speelt zich, ook al net zoals Brassed Off, af in de lagere sociale klasse. "Daar heb je meer de aspiratie om boven jezelf uit te stijgen," legt Herman uit. "Iemand als Ray Say, die zo wanhopig vecht om hogerop te komen, zou niet passen in een middenklassemilieu."

De film toont ook een zelden geziene kant van Noord-Engeland, de wereld van tweederangstheaters waar derderangsartiesten hun kunsten vertonen. "De Farmyard Frollics, een act met dieren van de boerderij, is authentiek," licht Herman toe. "Take Fat, de parodie op de jongensgroep Take That, bestond uit mensen van de filmploeg en enkele bewoners van Scarborough. Ook de messenwerper is fictie. De vrouw die aan het wiel hangt, was echt ongelooflijk, vooral ongelooflijk beleefd. Ze was negentig jaar oud. Op een bepaald moment was iedereen al met de volgende scène bezig terwijl zij nog ondersteboven aan dat wiel hing. Ze zei gewoon niets en wachtte geduldig tot iemand haar eindelijk uit die ongelukkige positie kwam bevrijden."

De interesse van het publiek zal niet zozeer uitgaan naar deze figuranten, maar wel naar de grote namen die Herman weer op het affiche wist te krijgen. "Ik wil niet de loftrompet over mezelf steken, maar goede acteurs krijg je in de eerste plaats als je een goed scenario hebt. Meestal doen ze het niet voor jou, en meestal niet eens voor het geld. Meer geld had voor Michael (Caine, LW) geen verschil gemaakt, hij hield gewoon van deze rol."

Caine is ronduit verbluffend als Ray Say en velen vinden dat zijn prestatie op zijn minst een Oscar-nominatie verdiende. Ook Herman: "Je doet dit niet voor de prijzen, daar denk je niet aan als je aan het schrijven of het filmen bent. Er zijn wel momenten dat je meent getuige te zijn van iets uitzonderlijks, waarvan je denkt dat het erkend zal worden. Wat Michael Caine hier doet, behoort volgens mij tot het beste van wat hij ooit gedaan heeft. Hij zelf noemde het tegenover mij werkelijk het beste dat hij ooit gedaan heeft. Die elektriciteit voel je tijdens de opnamen. Hij maakt er geen punt van om toe te geven dat hij af en toe rotzooi heeft afgeleverd, maar op de juiste momenten kiest hij toch steeds weer de betere rollen en staat hij er ook.

Toch was tegenspeelster Brenda Blethyn, die al even sterk staat te acteren, nooit geïntimideerd: "Als je in je rol zit en je speelt met mensen die even toegewijd zijn, dan stap je in een andere wereld. Op het moment dat Mari nogal opzichtig met haar achterwerk draait en op een vulgaire manier grappig is, staat Michael daar niet meer maar Ray Say, de verlopen impresario die haar aantrekkelijk vindt. Jane is helemaal niet zo fragiel of gesloten, maar als Mari uit haar sloffen schiet, dan krimpt LV in elkaar. En die stilte is dan weer méér koren op Mari's molen."

Mari behoort tot dezelfde sociale laag als Cynthia, de rol die Blethyn vertolkte in Secrets and Lies van Mike Leigh. "Ze moeten allebei sukkelen om de eindjes aan elkaar te knopen, maar daar houdt de vergelijking volgens mij op. Cynthia is een pessimist, die alles dat haar pijn kan doen zoveel mogelijk probeert te mijden, met name mannen. Die hebben haar in het verleden verdriet gedaan, ze voelt zich onbegrepen. Haar tragedie is dat ze zo genereus is. Mari is totaal anders, zij is optimistisch en zelfzuchtig.

"Dat wil niet zeggen dat ze niet wanhopig is. Ze praat onophoudelijk en luid, ze verbruikt alle zuurstof in een kamer. Een heel kleurrijke, spitsvondige en grappige figuur. Volgens mij praat ze voortdurend omdat ze de stilte niet kan verdragen. Ze wil niet nadenken over haar situatie of luisteren naar wat iemand anders te zeggen heeft. Ze lacht om alles, gebruikt schuttingstaal en flirt met elke aantrekkelijke man. Maar dat is haar pantser. Wanneer ze op een bepaald moment in de film zonder tekst valt, als LV uit haar kamer weigert te komen, vult Ray Say de stilte met een snerend: 'Well enough'. Op dat moment voel je ondanks alles een zekere sympathie voor haar, hoe onuitstaanbaar ze zich ook heeft gedragen. Dat vind ik het leuke aan haar, ze doet absoluut geen moeite om geliefd te zijn.

"Mensen zijn altijd verschillend, hoe gelijkend ze er ook uitzien. Als je een tweeling zou moeten spelen in een film, moet je ervan uitgaan dat ze andere ervaringen hebben. Zelfs al trek je ze dezelfde kleren aan. Bij het spelen van een rol houdt me niet zozeer bezig hoe iets moet gebeuren, maar waarom. Je mag nooit uitgaan van vooronderstellingen, dat probeer ik althans niet in mijn werk. Ik ga op zoek naar motivaties, beweegredenen die haar aanzetten om dit of dat te doen, om hier te bekennen of daar te verhullen. Daar draait acteren om. Of je nu van je personage houdt of je haat haar, je moet vooral zorgen dat je eerlijk bent. Het was verleidelijk om Mari een beetje aaibaarder te maken, wat aardiger. Maar dan zou ik haar en het publiek eigenlijk bevoogden, het is niet mijn taak om haar te beoordelen. Als ik in het publiek zit, dan is het mijn goed recht om een mening te hebben over het personage. Maar als actrice die haar moet spelen niet."

Telkens als de klassiek geschoolde actrice, gekleed in een deftig mantelpakje, haar betoog verlevendigt met korte, luidruchtige vertolkingen van Mari, gaan de nekharen overeind staan. Een spanning die zich onmiddellijk ontlaadt in de lach die Blethyn bij elke voorstelling weet te ontlokken. Pas bij het bezoek aan een cabarettent in Scarborough tijdens de preproductie vielen bij de scenarist-regisseur de laatste twijfels over dit personage weg: "Voor ik aan de film begon, vroeg ik me af of mensen als Mari echt bestonden. Die avond heb ik het met mijn eigen ogen mogen vaststellen: de zaal zat er vol van. Een beetje verontrustend eigenlijk," besluit Mark Herman met een verlegen grijns.

TITEL: Little Voice. REGIE: Mark Herman. SCENARIO: Mark Herman, naar het toneelstuk van Jim Cartwright. FOTOGRAFIE: Andy Collins. MUZIEK: John Altman. PRODUCTIE: Elizabeth Karlsen. VERTOLKING: Brenda Blethyn, Jane Horrocks, Ewan McGregor, Michael Caine, Jim Broadbent e.a. Engeland, 1998, kleur, 96 min. Gedistribueerd door Kinepolis Film Distribution.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234