Vrijdag 27/11/2020

Begroting

De Septemberverklaring: gul voor mobiliteit, nauwelijks besparingen

Minister-president Geert Bourgeois en minister van Begroting Bart Tommelein lichten de cijfers toe.Beeld Tim Dirven

Ondanks een gat in de begroting van 560 miljoen euro en een massa aan nieuwe investeringen, bespaart de Vlaamse regering nauwelijks. De regering zet in haar Septemberverklaring stevig in op mobiliteit, welzijn en de activering van langdurig werklozen. 

1. Gul voor mobiliteit

Minister Ben Weyts (N-VA) kan volgend jaar 400 miljoen euro investeren. Het beleidskrediet komt bovenop het bestaande investeringsbudget van 350 miljoen euro, de 2 miljard euro voor de modernisering van de Brusselse ring en de 3,5 miljard euro voor de Oosterweel-verbinding. "Nooit eerder heeft een Vlaamse regering zoveel geïnvesteerd in weginfrastructuur", zegt minister-president Geert Bourgeois (N-VA).

De kilometerheffing voor vrachtwagens valt wel een beetje tegen. Die had volgens de ramingen 500 miljoen euro moeten opbrengen, waarvan 100 miljoen euro zou gebruikt worden om te investeren in wegenbouw. In realiteit brengt de kilometerheffing slechts 420 miljoen euro op. De Vlaamse regering past 80 miljoen bij, zodat het budget voor de wegenbouw wel gehandhaafd blijft. De rest van de opbrengst van de kilometerheffing gaat naar de algemene begrotingspot en de transportsector.

Vlaanderen gaat voor vergroening van het wagenpark. Zo wordt de verkeersfiscaliteit voor bestelwagens aangepast. Binnenkort betaal je minder belastingen als je camionet minder uitstoot, wie veel uitstoot zal meer betalen. Het systeem moet budgetneutraal zijn. Een tweede poot van het groene beleid is het openbaar vervoer. De Lijn krijgt volgend jaar een extra investeringsbudget van 26 miljoen euro.

Daartegenover staat wel een vrij mager fietsbeleid. Het budget voor de fietspaden wordt van 90 miljoen euro per jaar opgetrokken tot 100 miljoen per jaar. Niet meteen in 2017, maar tegen 2019. Ter vergelijking: het budget voor autowegen stijgt met 100 miljoen euro in één jaar, dat voor fietspaden met 10 miljoen in drie jaar. Dat is eerder beperkt, zeker als je weet dat de investeringen in fietspaden al vijf jaar rond de 90 miljoen schommelen.

"Steeds meer mensen springen op de fiets, maar deze regering investeert enkel in beton", reageert Joris Vandenbroucke, Vlaams fractieleider voor sp.a. "Het budget voor fietspaden is een peulschil in vergelijking met de andere budgetten. Dat getuigt van een zeer eenzijdige visie op mobiliteit."

Weyts, van zijn kant, benadrukt dat een deel van het budget voor weginfrastructuur de facto naar fietspaden gaat. Hij belooft om tachtig nieuwe fietssnelwegen aan te leggen tegen het einde van de legislatuur.

2. Extra geld voor welzijn

De Vlaamse regering trekt ook 132 miljoen euro uit voor Welzijn. Het grootste deel daarvan (117,5 miljoen) gaat naar de zogenaamde 'persoonsvolgende' financiering voor personen met een handicap. Dat is een nieuw systeem waarbij personen met een beperking zelf kunnen kiezen welke vorm van ondersteuning ze krijgen op basis van hun eigen noden. Onder andere jongeren met gedrags- en emotionele stoornissen (GES) zouden daar beter uitkomen.

Daarnaast vloeit er 9,5 miljoen euro naar kinderopvang en 5 miljoen euro naar jeugdhulp. Welzijnsminister Jo Vandeurzen (CD&V) wil daarmee een 'Jeugdhulp 2.0' op poten zetten, waarbij de hulp laagdrempeliger wordt georganiseerd en er meer op preventie wordt gericht. Daarbij gaan ook extra middelen en aandacht naar de preventie van radicalisering bij jongeren.

3. Premies voor langdurig werklozen

Vlaanderen investeert vanaf volgend jaar 15 à 20 miljoen euro in de activering van mensen die langdurig werkloos zijn. Later, als de premie op kruissnelheid zit, wordt dat 25 miljoen euro.

De premie wordt in twee fases toegekend aan werkgevers. Zij krijgen het eerste deel bij de aanwerving van een langdurig werkloze, het tweede deel een jaar later.

Hoelang de werknemer al zonder werk moet zitten en hoe oud die minimaal moet zijn, moet minister van Werk Philippe Muyters (N-VA) nog bepalen. Met de premie hoopt de Vlaamse regering de langdurige werkloosheid terug te dringen. Die piekte vorige maand op 69.241 mensen, goed voor bijna 30 procent van de werkzoekenden in Vlaanderen. In de hervorming van het doelgroepenbeleid vielen langdurig werklozen oorspronkelijk uit de mand. Daar komt nu verandering in.

4. Besparingen zijn maar minnetjes

Minister van Begroting Bart Tommelein (Open Vld) rommelt even in zijn papieren en kijkt vragend de zaal in. Op de vraag hoeveel exact de Vlaamse regering in 2017 zal besparen, had hij het antwoord duidelijk niet voorbereid, zo blijkt op de persconferentie na de Septemberverklaring. "Ah, 223 miljoen euro", zegt hij nadat het antwoord hem vanuit de zaal wordt voorgefluitsterd.

Minister van Begroting Bart Tommelein.Beeld BELGA

De nadruk moest liggen op de nieuwe investeringen, de 'turbo' die de Vlaamse economie nog enkele versnellingen hoger moet brengen. De besparingen waren even niet zo belangrijk. Maar bedroeg het gat in de begroting dan geen 560 miljoen euro? En hoe gaat de regering de 600 miljoen nieuwe investeringen betalen? Er staan geen grote besparingen tegenover. En nieuwe belastingen zijn al helemaal niet aan de orde. Hoe kan zoiets?

De regering doet de rekening kloppen met enkele boekhoudkundige ingrepen. De facturen voor de bouw van ziekenhuisinfrastructuur wordt vanaf volgend jaar opgedeeld in jaarlijkse schijven (zie ook beneden). Zo vermijdt de regering dat ze grote investeringen in één keer in de boekhouding moet inschrijven, maar geleidelijk aan kan invoeren. "Geen schijnmanoeuvre", maakt minister-president Geert Bourgeois (N-VA) zich sterk.

Tegelijk wordt ook het budget voor Oosterweel, het project dat de Antwerpse verkeersknoop moet ontwarren, opnieuw buiten de tabellen gehouden. Vraag is of Europa hiermee zal instemmen. Die wil dat grote investeringen niet langer over verschillende jaren worden uitgesmeerd. Tommelein verwacht geen bezwaren meer. "Eurocommissaris Marianne Thyssen zegt dat er meer moet geïnvesteerd worden in infrastructuur, wel dat doen we dan ook."

Het tekort smelt zo als sneeuw voor de zon, waardoor er dus slechts 223 miljoen euro overblijft. Om die weg te werken neemt de Vlaamse regering evenmin diepgaande maatregelen. De grootste hap komt nog van de inkomsten van de kilometerheffing die nog niet waren meegeteld. Dat levert 108 miljoen euro op, al bijna de helft van het te zoeken bedrag.

Maar hoe solide is die berekening? Dit jaar vielen de inkomsten van de nieuwe verkeersbelasting lelijk tegen. Er kwam 80 miljoen euro minder binnen dan voorzien. De regering onderzoekt nu wel de oorzaken, maar hoe zeker is ze dat ze volgend jaar niet opnieuw haar broek scheurt? Schuift ze de kosten zo niet voor zich uit?

Een gelijkaardig verhaal bij de kinderbijslag. Die wordt volgend jaar niet aangepast aan de levensduurte, waardoor de regering 24 miljoen bespaart. Die indexsprong was aangekondigd om de overgang naar het nieuwe systeem van kinderbijslag te betalen. Alleen, dat systeem gaat pas in vanaf 2019. Toch belandt het bedrag nu al in de tabellen. "Een boekhoudkundige kwestie", minimaliseert Bourgeois. Feit is: tegen eind van de legislatuur moet dat geld er zijn.

Daarnaast worden de budgetten voor de departementen volgend jaar niet geïndexeerd, wat 44 miljoen opbrengt. De minister-president verwijst naar de theorie van begrotingsprofessor Wim Moesen (KU Leuven). "Als je je uitgaven niet aanpast aan de economische factoren, dan bespaar je vanzelf."

Voor de rest wil de Vlaamse regering bepaalde subsidies verstandiger inzetten. Wie dakisolatie plaatst, krijgt vandaag een dubbele beloning: een premie bij aankoop en een fiscale aftrek achteraf. Tegen begin volgend jaar moet een van de twee verdwijnen. Ook wordt het mes gezet in subsidies voor bedrijven die laaggeschoolde jongeren aanwerven. In plaats daarvan wordt er ingezet op werkervaring en stages, in een systeem dat bevoegd minister Philip Muyters (N-VA) al eerder op poten zette. De ingreep levert 10 miljoen op. Met nog wat 'efficiëntiewinsten' links en rechts wordt het geheel sluitend gemaakt.

De begroting is zo in evenwicht, wat een van de prioriteiten is van deze regering. Er wordt ook geïnvesteerd, waardoor het motto van 'snoeien om te groeien' lijkt op te gaan. Maar is alles ook waterdicht? Bourgeois maakt kwistig gebruik van boekhoudkundige handigheidjes. Hij zet daarmee een traditie voort die al door zijn voorganger Kris Peeters (CD&V) was ingezet. Maar net als toen geldt: echt gedurfde keuzes zitten er niet tussen.

5. Sluw trucje: de ziekenhuizen

Sinds de zesde staatshervorming is Vlaanderen bevoegd voor de financiering van ziekenhuisgebouwen, maar door de Europese boekhoudregels moet het subsidiesysteem worden vernieuwd. Daarom zet de regering een nieuw systeem op poten. 

Daarbij worden de middelen voor ziekenhuizen opgedeeld in twee forfaits: één voor het onderhoud van bestaande infrastructuur en één voor nieuwbouw. Het 'instandhoudingsforfait' is goed voor 121 miljoen euro. Dat bestaat voor 89 miljoen uit bestaande budgetten en 32 miljoen die de regering nu oplegt. Ziekenhuizen kunnen dat bedrag vrij besteden voor het onderhoud. 

Het 'strategisch forfait' kan worden toegekend aan ziekenhuizen als zij zwaar moeten renoveren of uitbreiden. Dat bedrag wordt jaarlijks uitbetaald. Het grote voordeel is dat Vlaanderen de investeringen niet in één keer moet opnemen in de begroting. Daardoor krijgt de begroting van 2017 plots voor 333,5 miljoen euro ademruimte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234