Dinsdag 27/10/2020

Analyse

De separatisten hebben de Catalaanse verkiezingen gewonnen. En nu?

Feest was het gisteren bij de eenheidslijst Junts pel Sí, die de overwinning kon claimen.Beeld PHOTO_NEWS

Werden de Catalanen vanochtend wakker in een nieuw land? Sommige nationalisten droomden ervan, maar zo eenvoudig liggen de kaarten na de verkiezingen van gisteren niet. Premier Artur Mas zal zijn vel misschien kunnen redden, maar een stabiele regering vormen wordt al heel wat moeilijker, net zoals de noodzakelijke gesprekken met Madrid.

De Catalaanse nationalisten hebben gewonnen, dat staat vast. Nooit eerder stemden in absolute cijfers zoveel Catalanen voor een pro-onafhankelijkheidspartij, en de eenheidslijst Junts pel Sí (zelf een kartel van de liberale CDC van premier Mas, de republikeins-linkse ERC en een aantal nationalistische middenveldorganisaties) werd afgetekend de grootste partij met bijna 40 procent van de stemmen en 62 van de 135 zetels. Eens alle stemmen uit het buitenland gesteld zijn, zit er mogelijk zelfs nog een extra zetel in.

Samen met de extreemlinkse nationalistische partij CUP hebben ze bovendien een absolute meerderheid van 72 zetels behaald en kan het proces richting onafhankelijkheid beginnen.

Beeld PHOTO_NEWS

Geen meerderheid in stemmen

Missie geslaagd dus? Wel, ondanks de euforieberichten uit het nationalistische kamp niet helemaal. Ondanks de felle steun uit het middenveld halen CDC en ERC samen nu 9 zetels minder dan toen ze bij de verkiezingen van 2012 apart opkwamen (50 en 21). Ook met CUP erbij komen de nationalistische partijen aan 2 zetels minder dan toen: 72 (62 + 10) tegenover 74 (50 + 21 + 3).

Tegelijkertijd heeft het nationalistische kamp niet de verhoopte meerderheid in stemmen gehaald. De twee partijen samen blijven steken op 47,8 procent. Voor Mas gaat dat argument niet op, zo zei hij gisteren nog eens met zoveel woorden. 'Als je in stemmen wilt tellen, dan had de regering in Madrid ons maar een referendum moeten laten organiseren', zo luidt de redenering. Gisteren vonden er - weliswaar plebiscitaire - parlementsverkiezingen plaats, het enige wat dan telt zijn het aantal zetels, zo klinkt het nog.

"Dat is inderdaad het standaard antwoord", zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB), die gespecialiseerd is in nationalisme en de situatie in Catalonië op de voet volgt. "Maar de legitimiteit is zonder meerderheid in stemmen wel minder groot. Het zijn net de pro-onafhankelijkheidspartijen die deze verkiezingen als referendum hebben voorgesteld, en het principe van een referendum is nu eenmaal dat je 50 procent moet halen. En je kan niet om de vaststelling heen dat die horde niet gehaald is."

Iedereen winnaar

Het was dan ook een opvallend schouwspel gisterenavond toen de resultaten binnenliepen. Zowat elke partij zag zichzelf als winnaar en deed dan ook alle moeite van de wereld om zijn eigen prestatie in de verf te zetten.

• Junts pel Sí zag zichzelf als winnaar omdat ze de grootste zijn en samen met CUP de absolute meerderheid hebben pro onafhankelijkheid.

• CUP zag zichzelf ook als een winnaar om dezelfde reden en omdat ze meer dan driedubbel zo groot zijn geworden.

• De nieuwe liberale en pro-Spanje-partij Ciutadans zag zichzelf als winnaar omdat ze de sterkste stijger zijn, van 9 naar 25 zetels.

• De socialistische PSC zag zichzelf (een beetje) als winnaar omdat ze ondanks de slechte peilingen nog relatief standhouden (van 20 naar 16 zetels).

• En de PP tot slot zag zichzelf ondanks flink stemmenverlies als winnaar omdat de onafhankelijkheidspartijen geen 50 procent van de stemmen hebben behaald.

• De enigen die zich nederig toonden waren de kandidaten van de linkse lijst Catalunya Sí Que Es Pot, een alliantie van de groenen en de Catalaanse Podemos-tak, die ondanks het samengaan nog 2 zetels verliezen tegenover 2012, toen de groenen alleen opkwamen.

Blije gezichten bij de kopstukken van Junts pel Sí gisteren: vlnr. premier Artur Mas, lijsttrekker Raul Romeva en ERC-voorzitter Oriol Junqueras.Beeld AFP
Ciudadanos-voorzitter Albert Rivera en Catalaans kopstuk Ines Arrimadas hadden gisteren alle reden tot vieren. Hun partij steeg van 9 tot 25 zetels.Beeld AFP

Stappenplan

Junts pel Sí slaagde er als grootste partij het beste in de overwinning te claimen en is dan ook vastberaden door te gaan met het stappenplan richting onafhankelijkheid. Eenzijdig de onafhankelijkheid uitroepen is iets wat enkel CUP wil - de partij riep gisterenavond al op de Spaanse wetten niet langer te respecteren. Junts pel Sí en Mas zijn daar veel minder voor te vinden.

Een van de kopstukken van de partij postte gisteren op Twitter nog eens de te volgen weg voor de komende 18 maanden: een eenheidsregering met alle pro-onafhankelijke partijen erin die nieuwe staatsstructuren moet opzetten; het parlement dat nadien de onafhankelijkheid verklaart; nieuwe verkiezingen die een 'constituante' moeten opleveren, een parlement dat de nieuwe grondwet goedkeurt; en tot slot een referendum waarbij ook de bevolking de grondwet moet goedkeuren.

Het is een lange weg, die hoogst onzeker toont. Zelfs een nationalist als N-VA-europarlementslid Mark Demesmaeker gaf vanmorgen aan dat hij Madame Soleil niet is en ook niet weet wat er de komende maanden zal gebeuren in de noordoostelijke Spaanse regio.

Wie wordt premier?

Een eerste probleem duikt al vanaf vandaag op: wie wordt de nieuwe premier? Artur Mas opnieuw? CUP wil van de man niks weten en eiste tijdens de campagne al dat hij aan de kant geschoven zou worden, zodat er komaf gemaakt kan worden met de sfeer van schandalen en corruptie binnen zijn partij. Vraag is wat voor de kleine partij belangrijker is: de persoon van Mas of de onafhankelijkheid. Tegelijkertijd is het maar de vraag of Mas voldoende steun zal vinden in de linkse vleugel van Junts pel Sí, bij de republikeinen van ERC. Vanmorgen verklaarde de woordvoerder van de partij al veelzeggend "dat het niet om namen gaat, we tellen allemaal".

Maar zelfs als Mas het haalt, dan is daar al meteen het volgende probleem: een regering vormen. Mas heeft weliswaar wat ervaringen met minderheidsregeringen die het moeten hebben van gedoogsteun uit het parlement, gemakkelijk wordt het niet. Geen enkele andere partij dan CUP wil in het onafhankelijkheidspad van Junts pel Sí meestappen, dus die partij heeft de sleutel in handen. Probleem is echter dat regeren meer inhoudt dan de onafhankelijkheid voorbereiden en er tegelijkertijd ook een economisch beleid gevoerd zal moeten worden. Mas is een centrumrechtse liberale politicus, die sowieso al compromissen zal moeten sluiten met het linkse ERC-deel van de eenheidslijst.

Wil hij ook nog de steun van het antikapitalistische CUP krijgen, dan zal hij heel veel - te veel?- water bij de wijn moeten doen. "We mogen echt niet onderschatten hoe radicaallinks CUP is", zegt Sinardet. "Neem hun standpunt over de EU, waar ze uit willen stappen. De onafhankelijkheidspartijen zullen alles op alles moeten zetten om voldoende steun voor hun project te vinden binnen de EU, en zullen heel veel masseerwerk nodig hebben. Maar het wordt wel heel ongemakkelijk als je tegelijkertijd een partij in je regering hebt die niet van de EU wil weten."

Wordt Artur Mas ook de nieuwe premier van Catalonië?Beeld GETTY
Euforie bij de radicaallinkse partij CUP.Beeld AFP

Dialoog

Tegelijkertijd moet er op een of andere manier een dialoog op gang komen tussen Madrid en Barcelona. Spaans premier Mariano Rajoy van de conservatieve Partido Populair weigert al jarenlang in te gaan op vragen om meer autonomie en wil van een echt referendum al helemaal niet weten. De dialoog tussen Rajoy en Mas ligt al jaren zo goed als stil, om de term 'Koude Oorlog' niet in de mond te nemen. "Toch is het net die houding die de overwinning voor de nationalisten heeft mee mogelijk gemaakt", denkt Sinardet. Ook hij ziet onderhandelingen tussen Spanje en Catalonië als enige realistische optie. "Al heeft Rajoy minstens tot na de Spaanse verkiezingen van december weinig marge en zal hij het been sowieso tot dan stijfhouden. Hij ziet zich ook gesterkt door het feit dat de kaap van 50 procent niet gehaald is. En omgekeerd heeft Mas een omgekeerde lezing van de uitslag, dus hoe soepel zal hij zich opstellen?"

De Catalaanse PP-kandidaat Garcia Albiol klonk vandaag alvast behoorlijk gematigd, in vergelijking met de campagne. Hij sluit "niets aannemelijk" uit en "een concrete grondwetshervorming" die Catalonië meer slagkracht moet geven, leek hem "niet slecht". Het is mogelijk al meteen een eerste stap richting de noodzakelijke toenadering. Deze namiddag legt Rajoy zelf een verklaring af.

Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234