Dinsdag 19/10/2021

De seksuele revolutie van Madonna

Wanneer Madonna in ’83 voor het eerst in beeld verschijnt, profileert ze zich meteen als een moderne, uitdagende versie van een eeuwenoud icoon. Alleen: waar de oorspronkelijke Madonna maagdelijkheid, bescheidenheid en zuiverheid voorstond, opteert het uit Detroit afkomstige zangeresje voor het andere uiterste. Ze provoceert graag, draagt een riem waar in grote letters de woorden ‘Boy Toy’ op staan, en straalt één en al seks en zelfbewustzijn uit. Dat ze de beroemdste zangeres aller tijden zal worden is op dat moment nog een absurd idee. ‘Holiday’, ‘Lucky Star’ en ‘Everybody’ worden weliswaar hits, maar geen van al die songs zijn van die aard dat je haar een stralende toekomst voorspelt. Niettemin weet ze de haar toebedeelde fifteen minutes of fame maximaal te benutten. Ze gaat naar de juiste feestjes, en doet van meet af aan datgene wat haar slimmer maakt dan de concurrentie. Ze spant de hipste producers van het moment voor haar kar, begint er -zoals het geval met Jellybean - desnoods een relatie mee, en profiteert van de knowhow die ze door de jaren hebben opgebouwd. Lees er de kleine lettertjes in de cd-boekjes op na, en je komt uit bij een reeks geluidsarchitecten - Nile Rodgers, Mirwais, William Orbit, Nellee Hooper, Timbaland, Kanye West, Pharrell Williams - die de voorbij vijfentwintig jaar het geluid van de popmuziek mee vorm hebben gegeven.Het grootste talent van Madonna is haar gevoel voor trends en imago. Ze vindt zichzelf voortdurend opnieuw uit, laat zich niet intimideren door haar eigen leeftijd, en maakt - ook als ze in haar privéleven door een dal gaat - haast voortdurend een ijzersterke indruk. Ze steelt als de raven uit de meest uiteenlopende culturele bronnen, scherpt voortdurend haar referentiekader aan, en verwerkt al die verschillende invloeden tot iets dat altijd als Madonna wordt herkend. Op zoek naar een verklaring voor het succes van Madonna, en haar manier om zover te geraken, kom je haast vanzelf bij haar achtergrond uit. Madonna, de derde van zes kinderen, groeide op in Detroit, en verloor haar moeder aan borstkanker toen ze pas vijf was.Dat vroegtijdige afscheid is een eerste sleutelmoment in haar leven. Doordat ze als kind al van zo nabij met de dood geconfronteerd wordt en haar moeder van dichtbij ziet aftakelen, ontwikkelt ze een afkeer voor zwakheid en afhankelijk zijn van anderen. Als de dood van haar moeder een stilte inluidt, dan smeedt Madonna het plan om heel luid van zich te laten horen. Het is één van de redenen waarom ze het grootste deel van haar leven geen drugs of alcohol gebruikt: ze wil ten allen tijde de controle behouden. Over zichzelf, maar ook over anderen. En al snel heeft ze in de gaten dat haar uiterlijk daarbij een cruciale rol zal spelen. Ook haar karakter begint zich te ontwikkelen. Als kind neemt ze de taak van haar moeder over en zorgt ze voor de jongere zussen in huis, waardoor ze sneller dan haar leeftijdsgenoten volwassen wordt. Ze ervaart het als een kaakslag wanneer haar vader een nieuwe relatie begint, en rebelleert van meet af aan tegen haar kersverse stiefmoeder. Madonna weigert de zedige jurkjes te dragen die ze samen met haar zussen krijgt aangepast, en zoekt zich als reactie een eigen look bij elkaar: strakke truitjes, korte rokjes, vuurrode lippenstift en strakke jeans worden de basisstukken. Ze gaat nog wel naar de kerk, maar puur om dwars te liggen doet ze dat zonder ondergoed aan. De taaie, vrijgevochten Madonna die recht op haar doel af gaat en zich door niets of niemand de les laat lezen, is daar geboren.Ook wanneer ze als veertienjarige in Rochester gaat studeren speelt ze meteen haar vrouwelijke troeven uit. Als cheerleader geniet ze de ultieme vrouwelijke status op de campus, en bovendien wordt het in die rol aanvaard dat ze korte, sexy, uitdagende kleedjes draagt. Voor de jongens op school is het sowieso een prestigekwestie om met een cheerleader uit te gaan. Madonna loopt het meest van al in de kijker, is slim, mooi, populair, en laat zich de mannelijke aandacht welgevallen. Lees een paar biografieën over haar, en je merkt dat ze in die periode van het ene vriendje naar het andere fladdert. Als studente is ze seksueel nieuwsgierig, flirt ze erop los en huppelt ze van de ene kortstondige affaire naar de andere. Precies daarom wordt haar gedrag in die periode door haar klasgenoten vaak als ‘sletterig’ omschreven.

Wenkbrauwen en okselhaar

De stap van cheerleader naar ballerina zette ze door toedoen van Christopher Flynn, haar dertig jaar oudere dansleraar die ze later zou omschrijven als ‘de belangrijkste man in mijn leven, na mijn vader’. Hij eist niet alleen dat ze zich volledig op dans zou toeleggen, maar wakkert ook haar interesse voor kunst aan, neemt haar mee naar concerten en introduceert Madonna in het Detroitse homomilieu. In de plaatselijke gayclubs ontdekt de toekomstige zangeres haar eigen biseksualiteit, en wordt haar honger naar seksuele experimenten nog verder aangewakkerd. Later, ze is dan al een wereldster, zal ze in één van haar zeldzame interviews verkondigen dat ze “een homoseksuele man is, gevangen in het lichaam van een vrouw.”Ze meet zichzelf ook een andere look aan, draagt nu tuinbroeken en legerboots. Ze epileert haar wenkbrauwenHaar ontluikende talent als danseres doet haar besluiten de oversteek te maken naar New York, het kloppende hart van het Amerikaanse dansmilieu. Ze staat er klaar om ook daar in het middelpunt van de belangstelling te staan, al zal het nog vier jaar duren voor ze een platencontract tekent. Ze knoopt de eindjes aan elkaar door bij te klussen in fastfoodketens als Dunkin’ Donuts en Burger King, en als lucratievere bijverdienste poseert ze regelmatig naakt voor kunstenaars en fotografen. Niet eens zo uitzonderlijk in dat milieu. In tegenstelling tot veel van haar klasgenoten pendelt ze in het weekend níét naar New Jersey om daar topless te dansen. Dat vindt ze, naar eigen zeggen, net iets te compromitterendMaar even later slaat het noodlot toe. Precies doordat Madonna zo streetwise is, neemt ze risico’s in een stad die ze niet kent. Ze wordt overvallen door een zwarte man die haar onder bedreiging van een mes het dak van een flatgebouw op dwingt en haar daar aanrandt. Het exacte verhaal van die gebeurtenis vertelt Madonna later via haar personage in de film Dangerous Game. De aanranding - ze wordt gedwongen tot orale sex - tast haar zelfbeeld zodanig aan dat ze haar carrière in de moderne dans nog diezelfde week stopzet. In plaats daarvan is haar liefde voor de popmuziek weer aangewakkerd. Ze gaat vaak naar concerten van de provopunkgroep The Slits, drie vrouwen die een anarchistische boodschap prediken, en die versmelten met dubreggae en hoekige ritmes. Madonna houdt zangeres Ari Up en gitariste Viv Albertine goed in de gaten, bestudeert hun dresscode - repen katoen in het haar, lingerie boven de T-shirts, Dr. Martens aan de voeten - en combineert dat imago later zelf met de seksuele uitstraling van Blondiezangeres Debbie Harry en Pretendersfrontvrouw Chrissie Hynde. Die uitstraling blijkt haar grootste troef, veel meer dan het talent waar ze over beschikt. Zelfs Camille Barbone, haar eerste manager, noemt Madonna een heel matige zangeres die net begaafd genoeg is om zelf een liedje te schrijven en drie akkoorden gitaar te spelen. Alle demo’s die naar platenfirma’s worden opgestuurd komen vergezeld met een afwijzingsbrief terug. Pas wanneer Madonna zich persoonlijk gaat presenteren keren de kansen, en zien platenfirma’s het potentieel in dat jonge, brutale meisje.

Koningin van de videoclip

De timing is dan ook perfect. De muziekzender MTV is net begonnen, en die zorgt ervoor dat de fysieke verschijning van muzikanten dag na dag belangrijker wordt. Bovendien: in de vroege jaren tachtig is de platenmarkt volledig ingestort, en investeren majors vrijwel uitsluitend in artiesten met een verkoopbaar imago. Vrouwen - die voordien nooit echt voor vol werden aanzien door de industrie -- komen daardoor op het voorplan te staan. Cindy Lauper, Sade, Chaka Kahn en Tina Turner worden de megasterren van het moment, maar het is Madonna die met haar dansende navel de koningin van de videoclip wordt. Bovendien zorgt ze voor controverse door tijdens de eerste uitreiking van de MTV-Awards in een witte bruidsjurk ‘Like A Virgin’ te zingen en tegelijk seks te simuleren. Het publiek, en presentatrice Bette Middler, toont zich geschokt. Middler neemt de zomer nadien revanche wanneer ze Madonna moet aankondigen op Live Aid. Op dat moment haalt Madonna de wereldpers met de naaktfoto’s die ze in haar studententijd heeft laten nemen, en Middler introduceert haar als ‘een vrouw die zich via haar bh-bandjes heeft opgewerkt, maar van wie geweten is dat ze die bh af en toe ook laat zakken naargelang het haar uitkomt.”Madonna is woedend, maar vijf jaar later gaat ze veel verder dan Middler ooit zou kunnen vermoeden. Ze brengt Erotica uit, een cd waarop ze haar seksuele fantasieën kenbaar maakt, en brengt vrijwel simultaan het fotoboek Sex uit, een fotoverzameling zoals geen enkele popster er ooit eerder één heeft gemaakt. Ze staat er poedelnaakt in en beeldt er haar diepste erotische fantasieën in uit. Madonna, een vrouw van wie men inmiddels al wat gewoon is, imponeert op dat moment niet meer met haar muziek, maar haalt via dat boek toch weer de pers. Het is zowat de laatste keer dat ze voor een echt shockeffect zorgt. Nu de wereld haar schaamhaar heeft gezien, is de grens bereikt. Al stelt ze met haar publieke seksuele ontplooiing wel een nieuwe norm voor de volgende generaties popsterren. Van Britney Spears over Christina Aguilera tot Fergie van Black Eyed Peas en Pink: allemaal zijn ze halfnaakt te zien in hun videoclips, laten ze zich inspireren door het zelfbewustzijn van de vrouw aan wie ze zich spiegelen: Madonna.De schrijfster Camille Paglia roemt Madonna als rolmodel, en dicht haar een cruciale functie toe in de seksuele ontplooiing van jonge meisjes, ongeacht hun religie. “Of ze nu christelijk, protestants, mormoons of doopsgezind zijn... Madonna predikt een seksueel zelfbewustzijn waar iedereen zich in kan herkennen. Als ze ‘Like A Virgin’ zingt - ‘touched for the very first time’ - prikkelt ze de verbeelding van miljoenen jonge tienermeisjes over de hele wereld. Die vinden in Madonna een oudere zus, iemand naar wie ze kunnen opkijken. De zangeres staat hen bij bij hun eigen seksuele ontplooiing.”Natuurlijk heeft ook Madonna zelf het warm water niet uitgevonden. Als tiener trekt ze zich op aan de feministische poëzie van Anne Sexton en kijkt ze op naar Sylvia Plath, Virginia Woolf en Frieda Kahlo. Stuk voor stuk zijn het figuren die als inspiratiebron zullen dienen in haar repertoire. Later leest ze Lady Chatterley’s lover van D.H. Lawrence, een ander seksueel geladen werk dat een onuitwisbare indruk in haar nummers nalaat.Niettemin zijn zelfs haar intieme vrienden het erover eens dat dat Madonna over lijken gaat om vooruit te komen. Haar ambitie kent geen grenzen, en the sky blijft the limit. Zoals haar voormalige partner en songschrijver Steve Bray het ooit verwoordde. “Je kunt Madonna geen groter plezier doen dan je door haar te laten domineren, en daar op één of andere manier ook zelf nog plezier aan te hebben.”

Stoeipoes en zakenvrouw

Precies die tegenstrijdigheden - moeder en stoeipoes, zakenvrouw en stijlicoon, kabbala-aanhanger en provocatrice - zorgen ervoor dat Madonna vandaag is wie ze is. Alleen als ze optreedt, valt het masker af en wordt ze de vrouw die ze wil zijn. Zolang ze creatief bezig kan zijn vergeet ze zichzelf. “Er zijn maar twee plekken waar ik alles kan vergeten en kan ontspannen” zei ze ooit in een interview. “De dansvloer en het podium.” Ze verwerkt haar leven in haar werk. De vroegtijdige dood van haar moeder, de moeilijke band met haar vader, de belangrijke rol die religie in haar leven speel, haar eigen verlangen naar seks en onafhankelijkheid... allemaal zijn het thema’s die regelmatig terugkeren op de cd’s die ze uitbrengt. Precies het feit dat ze alleen zichzelf kan zijn als er een camera draait, zorgt ervoor dat Madonna al vijfentwintig jaar een superster is. Ze heeft bijna eigenhandig de rol van de vrouw in de samenleving veranderd, heeft duidelijk gemaakt dat het niet erg is om al je troeven uit te spelen zolang dat je carrière helpt. In de vluchtige wereld van de popmuziek heeft dat haar tot een zeldzame constante gemaakt. En stoppen staat voorlopig niet in haar woordenboek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234